گروه سیاسی و بین‌الملل برنا/ همزمان با ادامه جنگ و افزایش تلاش‌های دیپلماتیک برای یافتن راهی جهت پایان درگیری میان ایران و آمریکا، دامنه بازیگران فعال برای کاهش تنش نیز گسترده‌تر شده است؛ به‌گونه‌ای که علاوه بر دولت‌هایی مانند پاکستان و قطر که به‌طور مستقیم در مسیر میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن فعال هستند، سازمان‌های بین‌المللی نیز تلاش کرده‌اند در سطح سیاسی و دیپلماتیک به روندهای جاری ورود کنند. در همینچارچوب، سفر آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، به پاکستان و درخواست او از ایران و آمریکا برای بازگشت به دیپلماسی، تازه‌ترین نشانه تلاش برای فعال نگه داشتن مسیرهای سیاسی پایان جنگ است.
گوترش که به اسلام‌آباد سفر کرده است، با اشاره به تلاش‌های دیپلماتیک پاکستان برای کاهش تنش‌های منطقه‌ای، نقش این کشور در فراهم کردن زمینه گفت‌وگو میان ایران و آمریکا را مورد تاکید قرار داد. دبیرکل سازمان ملل اعلام کرد تلاش‌های پاکستان به شکل‌گیری تفاهم‌نامه ۱۷ ژوئن اسلام‌آباد، آتش‌بس پس از آن و ایجاد چارچوبی برای مذاکرات بیشتر کمک کرده است. او در همین زمینه خواستار پایان درگیری و بازگشت دو طرف به مسیر دیپلماسی شد و از طرف‌های منطقه‌ای نیز خواست حقوق و آزادی‌های ناوبری را مطابق حقوق بین‌الملل به‌طور کامل احیا کنند.
سفر سه‌روزه گوترش به پاکستان پیش از این نیز از سوی سازمان ملل به‌عنوان فرصتی برای بررسی تلاش‌های میانجی‌گرانه اسلام‌آباد معرفی شده بود. دیدار با مقام‌های ارشد پاکستان، از جمله رئیس‌جمهوری، نخست‌وزیر، وزیر خارجه و فرمانده ارتش اینکشور از جمله برنامه‌های این سفر عنوان شده است. هدف اصلی این رایزنی‌ها، اطلاع از آخرین وضعیت تلاش‌های پاکستان برایتسهیل گفت‌وگو میان تهران و واشنگتن و بررسی راه‌های پیش‌روعنوان شده است.
میانجی‌ها فعال هستند
در کنار پاکستان، قطر نیز همچنان یکی از کانال‌های فعال در اینروند محسوب میشود. وزارت خارجه قطر اعلام کرده است که تماس‌ها و رایزنی‌های میانجی‌گران میان تهران و واشنگتن ادامه دارد و مذاکرات درباره ایران همچنان در جریان است. دوحه پیشتر نیز تاکید کرده بود که برای نزدیک کردن دیدگاه‌های دو طرف و ایجاد زمینه مشترک میان آنها تلاش می‌کند و از میانجی‌گری پاکستان حمایت کرده است.
در همین راستا، اسکندر مومنی، وزیر کشور ایران، نیز در جریانسفر خود به قطر از نقش دوحه و اسلام‌آباد در تلاش‌هایمیانجی‌گرانه تقدیر کرد. او با اشاره به گفت‌وگوهای انجام‌شده در دوحه، ابراز امیدواری کرد این تلاش‌ها به کاهش تنش، دور شدن سایه جنگ از منطقه و برقراری آرامش منجر شود. مومنی همچنینبر این موضوع تاکید کرد که امنیت منطقه باید درون‌زا باشد و کشورهای منطقه باید از طریق تعامل با یکدیگر برای ایجاد امنیتی تلاش کنند.
از سوی دیگر، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، با تاکید بر آمادگی ایران برای مذاکره، گفت تهران از مذاکره هراسی ندارد و چه در شرایط جنگ و چه در شرایط مذاکره، از کشور دفاع خواهد کرد. او همچنین مذاکره را در شرایطی که منطق سیاسی آن را ایجاب می‌کند، یک گزینه قابل بررسی دانست. این موضع در کنار اظهارات مقام‌های ایرانی درباره نبود راه‌حل نظامی برای پایان بحران، نشان می‌دهد که در سطح رسمی همچنان بر ظرفیت دیپلماسی برای پایان دادن به درگیری تاکید میشود.
با این حال، ورود سازمان ملل به تلاش‌های دیپلماتیک را نباید با نقش تعیین‌کننده آن در حل بحران یکی دانست. دبیرکل سازمان ملل می‌تواند از ظرفیت سیاسی و اعتبار بین‌المللی این نهاد برایدعوت طرف‌ها به مذاکره، انتقال پیام‌ها، حمایت از میانجی‌گری‌هاو ایجاد هماهنگی میان تلاش‌های دیپلماتیک استفاده کند، اما در بحران‌هایی که مستقیما منافع قدرت‌های بزرگ را درگیر می‌کند،سازمان‌های بین‌المللی معمولا از قدرت کافی برای تحمیل یک راه‌حل برخوردار نیستند.
ساختار شورای امنیت نیز این محدودیت را آشکار می‌کند. پنج عضو دائم این شورا یعنی آمریکا، روسیه، چین، فرانسه و بریتانیااز حق وتو برخوردارند و در موضوعات مهم امنیتی، میزان توافق میان این قدرت‌ها می‌تواند بر ظرفیت اقدام سازمان ملل اثر مستقیم بگذارد. بنابراین، سازمان ملل در چنین بحران‌هایی بیش از آنکه بازیگر اصلی تصمیم‌گیر باشد، می‌تواند نقش تسهیل‌کننده و پشتیبان دیپلماسی را ایفا کند.
از این منظر، سفر گوترش به پاکستان را می‌توان تلاشی برای پیوند دادن ظرفیت سازمان ملل با میانجی‌گری‌های منطقه‌ایدانست؛ به‌ویژه آنکه پاکستان و قطر به دلیل ارتباط مستقیم‌تر با طرف‌های درگیر، در حال حاضر کانال‌های فعال‌تری برای انتقال پیام و تسهیل گفت‌وگو دارند. در نهایت، اگرچه ورود همزمان دولت‌های منطقه‌ای و نهادهای بین‌المللی نشان‌دهنده افزایش تلاش‌ها برای پایان جنگ است، اما سرنوشت این تلاش‌ها بیش از هر چیز به اراده تهران و واشنگتن و میزان آمادگی دو طرف برایبازگشت به یک روند واقعی مذاکره وابسته خواهد بود.
انتهای پیام/