spatial audio یعنی چی؟ صدای فضایی یا Spatial Audio به مجموعه‌ای از فناوری‌ها و روش‌های پردازش صدا گفته می‌شود که برای ایجاد احساس قرارگیری صدا در فضای سه‌بعدی به کار می‌روند. در صدای معمولی استریو، شنونده بیشتر تفاوت بین سمت چپ و راست را احساس می‌کند؛ اما صدای فضایی می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره موقعیت صدا در اطراف شنونده ایجاد کند.
در نتیجه، هدف اصلی صدای فضایی فقط افزایش بلندی صدا یا حتی الزاماً افزایش کیفیت آن نیست؛ بلکه ایجاد درک بهتر از موقعیت صدا در محیط است. از spatial audio در ایفون مانند ایرپاد ۳ پرو اصل و بسیاری هندزفری‌های برندهای دیگر استفاده می‌شود.
مغز انسان برای تشخیص محل قرارگیری صدا از اختلاف‌های بسیار ظریف میان صدایی که به گوش چپ و راست می‌رسد استفاده می‌کند. فناوری Spatial Audio نیز از همین ویژگی‌های شنوایی انسان برای شبیه‌سازی موقعیت صدا بهره می‌گیرد.
یکی از مفاهیم مهم در این زمینه HRTF یا تابع انتقال مرتبط با سر است. در این روش، ویژگی‌هایی مانند شکل سر، گوش‌ها و زاویۀ رسیدن صدا به گوش‌ها در پردازش صوت در نظر گرفته می‌شود تا مغز بتواند موقعیت تقریبی منبع صدا را تشخیص دهد.
به زبان ساده، سیستم صدای فضایی سیگنال صوتی را طوری پردازش می‌کند که شنونده تصور کند صدا از نقطه‌ای مشخص در محیط می‌آید. عوامل مختلفی می‌توانند در این فرایند نقش داشته باشند که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:
ترکیب این اطلاعات باعث می‌شود مغز برداشت متفاوتی از محل قرارگیری صدا داشته باشد.
صدای استریو معمولاً از دو کانال اصلی چپ و راست استفاده می‌کند و می‌تواند حس قرارگیری صدا در یک فضای افقی را ایجاد کند. برای مثال، در یک موسیقی ممکن است صدای گیتار بیشتر در کانال چپ و صدای ساز دیگری بیشتر در کانال راست شنیده شود.
Spatial Audio می‌تواند این مفهوم را گسترش دهد و موقعیت صدا را در فضای سه‌بعدی شبیه‌سازی کند. البته میزان این تفاوت به فناوری مورد استفاده، محتوای صوتی و سخت‌افزار بستگی دارد. به طور کلی:
یکی از قابلیت‌های جذاب بعضی از سیستم‌های صدای فضایی، Head Tracking یا ردیابی حرکت سر است. در این حالت، سیستم می‌تواند حرکت سر کاربر را تشخیص دهد و موقعیت ظاهری منبع صدا را متناسب با آن تغییر دهد.
فرض کنید در حال تماشای فیلمی هستید و صدای یک شخصیت در سمت چپ شما قرار گرفته است. اگر سر خود را به سمت راست بچرخانید، در سیستم‌های مجهز به ردیابی سر، صدا می‌تواند همچنان از موقعیت قبلی خود در فضای مجازی به نظر برسد؛ در نتیجه احساس می‌کنید منبع صدا در محیط ثابت مانده است.
صدای فضایی در حوزه‌های مختلفی استفاده می‌شود و برندهای مختلفی اقدام به تولید محصولاتی با پشتیبانی از این فناوری کرده‌اند. مدل‌های جدید ایرپاد اپل یکی از معروف‌ترین هندزفری‌هایی هستند که از صدای فضایی پشتیبانی می‌کنند. مهم‌ترین کاربردهای این فناوری را در ادامه با هم بررسی می‌کنیم.
در فیلم‌ها و سریال‌هایی که از صدای چندبعدی پشتیبانی می‌کنند، Spatial Audio می‌تواند جایگاه صداهای مختلف را طبیعی‌تر نشان دهد. صدای هواپیما، خودرو، انفجار، باران یا گفت‌وگوی شخصیت‌ها می‌تواند در موقعیت‌های متفاوتی نسبت به شنونده قرار بگیرد. این ویژگی در فیلم‌های اکشن و آثار دارای طراحی صدای پیچیده بیشتر به چشم می‌آید.
در بازی‌ها، تشخیص جهت صدا می‌تواند بخش مهمی از تجربه باشد. صدای تیراندازی، قدم‌ها، وسایل نقلیه یا اتفاقات محیطی می‌تواند اطلاعاتی درباره محل رویداد در اختیار بازیکن قرار دهد. صدای فضایی می‌تواند به ایجاد چنین درکی کمک کند و باعث شود محیط بازی واقعی‌تر احساس شود.
فناوری Spatial Audio در موسیقی نیز کاربرد دارد. در محتوای سازگار، سازها و اجزای مختلف آهنگ می‌توانند در فضای گسترده‌تری قرار بگیرند و شنونده احساس کند صدا فقط از دو نقطۀ چپ و راست نمی‌آید. این فناوری می‌تواند تجربه شنیدن موسیقی را متفاوت کند، اما کیفیت نتیجه به نحوۀ میکس و مسترینگ خود موسیقی نیز وابسته است.
در محیط‌های VR و AR، صدا باید با موقعیت اشیا و اتفاقات مجازی هماهنگ باشد. اگر جسمی در سمت راست کاربر قرار دارد، صدای آن نیز باید از همان جهت احساس شود. به همین دلیل، صدای فضایی یکی از اجزای مهم برای ایجاد حس حضور در محیط‌های مجازی محسوب می‌شود.
خیر. وجود دو بلندگو یا دو درایور در یک هدفون به تنهایی به معنای پشتیبانی از صدای فضایی نیست. برای ایجاد Spatial Audio، دستگاه، سیستم‌عامل یا نرم‌افزار پخش محتوا باید از فناوری مربوطه پشتیبانی کند. حتی اگر یک هدفون قابلیت صدای فضایی داشته باشد، ممکن است برای استفاده کامل از آن به یک گوشی، سرویس پخش یا محتوای سازگار نیاز داشته باشید. بررسی عبارت spatial audio headphones در زمان بررسی قیمت هدفون و هندزفری مانند قیمت ایرپاد ۴ اصل می‌تواند باعث شود تا از وجود این قابلیت اطمینان حاصل کنید.
در برخی دستگاه‌ها استفاده از پردازش‌های صوتی پیشرفته می‌تواند مصرف انرژی را افزایش دهد، هرچند میزان این تأثیر به سخت‌افزار و روش پیاده‌سازی بستگی دارد. قابلیت‌هایی مانند ردیابی سر نیز به استفاده از حسگرها و پردازش مداوم اطلاعات حرکتی نیاز دارند. به همین دلیل اگر شارژدهی برایتان اهمیت زیادی دارد، بهتر است هنگام استفاده طولانی‌مدت، تأثیر فعال بودن قابلیت‌های صوتی و ردیابی حرکتی را نیز در نظر بگیرید.