گروه علمی و فناوری برنا/ پژوهشگران با بررسی داده‌های ژنتیکی و بالینی بیش از ۴۶۰۰ بیمار پنج زیرگونه متفاوت از بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD) شناسایی کرده‌اند که هرکدام مسیر زیستی و خطرات متفاوتی دارند.
تجمع چربی در کبد می‌تواند سال‌ها بدون ایجاد علائم آشکار ادامه پیدا کند در حالی که آسیب کبدی به تدریج پیشرفت می‌کند و در موارد شدید ممکن است به التهاب، زخم و فیبروز کبدی، سرطان، نارسایی برگشت‌ناپذیر کبد یا حتی نیاز به پیوند کبد منجر شود.
این بیماری که حدود ۳۰ درصد بزرگسالان در سراسر جهان را تحت تاثیر قرار می‌دهد تاکنون عمدتا به‌عنوان یک بیماری واحد در نظر گرفته می‌شد. با این حال پژوهش جدید دانشمندان کلینیک مایو با همکاری پژوهشگران موسسه پلی‌تکنیک ویرجینیا نشان می‌دهد بیمارانی که با یک تشخیص مشترک در گروه MASLD قرار می‌گیرند ممکن است از نظر زیستی به پنج گروه متفاوت تقسیم شوند.
نتایج این پژوهش در مجله Nature Communications منتشر شده است.
بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک یا MASLD که پیش‌تر بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) نامیده می‌شد زمانی ایجاد می‌شود که چربی در کبد تجمع پیدا کند. چاقی و دیابت از عوامل مهم ایجاد این بیماری در برخی بیماران هستند اما یافته‌های جدید نشان می‌دهد عوامل ژنتیکی به ارث‌رسیده نیز می‌توانند در شکل‌گیری برخی انواع این بیماری نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشند.
پژوهشگران دریافتند برخی زیرگونه‌های ژنتیکی MASLD با خطر بالاتر پیشرفت بیماری به مراحل پیشرفته کبدی ارتباط دارند. این ارتباط حتی در افرادی مشاهده شد که عوامل خطر متابولیکی معمول مرتبط با MASLD را نداشتند.
شولان تیان، زیست‌اطلاع‌رسان و یکی از نویسندگان ارشد این مطالعه در کلینیک مایو گفت: وقتی داده‌های بالینی و ژنومی در این مقیاس با یکدیگر تحلیل می‌شوند الگو‌های پیشرفت بیماری آشکار می‌شوند که در غیر این صورت پنهان می‌ماندند.
او افزود: هنگامی که این زیرگونه‌ها از یکدیگر تفکیک شوند، می‌توان درمان‌ها را با زیست‌شناسی واقعی عامل بیماری تطبیق داد.
پژوهشگران برای شناسایی این تفاوت‌ها اطلاعات توالی‌یابی ژنتیکی را با داده‌های بالینی دقیق بیش از ۴۶۰۰ بیمار مبتلا به MASLD ترکیب کردند.
این داده‌ها شامل اطلاعات مربوط به آنزیم‌های کبدی، شاخص توده بدنی (BMI)، سطح چربی‌های خون و بیماری‌ها و شرایط همراه از جمله دیابت، افسردگی و آپنه خواب بود.
سپس پژوهشگران با استفاده از مدل‌سازی محاسباتی پیشرفته، بیماران را بر اساس نشانه‌ها و الگو‌های زیستی مشترک گروه‌بندی کردند. این تحلیل نشان داد MASLD برخلاف آنچه پیش‌تر تصور می‌شد یک بیماری کاملا یکدست نیست و می‌توان آن را به پنج زیرگونه تقسیم کرد که مسیر‌های متفاوتی برای ایجاد و پیشرفت بیماری دارند.
اریک کلی، یکی دیگر از نویسندگان ارشد مطالعه در این باره گفت: آنچه اکنون در حال ظهور است، روشی برای شناسایی نظام‌مند زیرگروه‌های معنادار در بیماری‌های پیچیده است.
او ادامه داد: این روش به ما کمک می‌کند بیماری‌های پیچیده را با دقت زیادی ترسیم کنیم به‌گونه‌ای که بتوانیم روند بیماری را پیش‌بینی کرده و پیش از ایجاد جدی‌ترین آسیب‌ها مداخله کنیم.
این پژوهش از اطلس داده‌های پژوهشی کلینیک مایو (Mayo Clinic Research Data Atlas) استفاده کرد، سامانه‌ای که اطلاعات ژنتیکی را به سوابق بالینی بیماران متصل می‌کند و امکان جست‌وجوی الگو‌های بیماری را در جمعیت‌های بزرگ فراهم می‌سازد.
کلی در توسعه این پلتفرم نقش داشته است. این سامانه همچنین از داده‌های مطالعه تپستری (Tapestry Study) استفاده می‌کند.
مطالعه تپستری تاکنون بزرگ‌ترین مجموعه داده‌های اگزوم کلینیک مایو را ایجاد کرده و اطلاعات بیش از ۱۰۰ هزار شرکت‌کننده را در بر می‌گیرد. پژوهشگران با ترکیب این اطلاعات ژنتیکی با سوابق دقیق پزشکی می‌توانند بررسی کنند که تفاوت‌های ژنتیکی به ارث‌رسیده چگونه با ظهور بیماری‌ها و تغییرات آنها در طول زمان ارتباط دارند.
کنستانتینوس لازاریدیس، مدیر اجرایی مرکز پزشکی فردمحور کلینیک مایو و یکی از نویسندگان این پژوهش که هدایت مطالعه تپستری را نیز بر عهده داشته است گفت: این دقیقا همان نوع بینشی است که پژوهش‌های ژنومی در مقیاس بزرگ برای ارائه آن طراحی شده‌اند.
او افزود: وقتی داده‌های ژنتیکی را با اطلاعات بالینی دقیق در جمعیت‌های بزرگ مرتبط می‌کنیم، می‌توانیم بیماری‌ها را به شیوه‌هایی بازتعریف کنیم که مستقیماً بر مراقبت از بیماران تاثیر می‌گذارد.
تفاوت‌های زیستی شناسایی‌شده تنها به کبد محدود نبود. پژوهشگران برای نخستین بار گزارش کردند که برخی زیرگونه‌های MASLD با بیماری‌ها و شرایطی مانند افسردگی، آپنه خواب و میگرن نیز ارتباط دارند.
به گفته پژوهشگران این یافته می‌تواند نشان‌دهنده ارتباط MASLD با فرایند‌های زیستی در چندین دستگاه و اندام بدن باشد و نشان دهد که پیامد‌های این بیماری فراتر از خود کبد است.
تفکیک MASLD به زیرگونه‌های زیستی متفاوت می‌تواند در آینده به پزشکان کمک کند بیمارانی را که در معرض خطر بالاتر قرار دارند، زودتر شناسایی کنند، غربالگری‌ها را هدفمندتر انجام دهند و درمان را با فرایند‌های زیستی عامل بیماری در هر فرد تطبیق دهند.
پژوهشگران در گام بعدی قصد دارند این روش را در جمعیت‌های بزرگ‌تر و متنوع‌تری از بیماران آزمایش کنند و بررسی کنند که زیرگونه‌های مختلف MASLD چگونه به درمان‌های متفاوت از جمله دارو‌های آگونیست گیرنده GLP-۱ پاسخ می‌دهند.
انتهای پیام/