به گزارش برنا از اصفهان، عطیه ایزدخواه در نشست تخصصی بررسی مستندهای سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان که با موضوع بررسی سه مستند «روایت میناب»، «مشق جنگ» و «پنجره‌ها» در خانه جشنواره برگزار شد، اظهار کرد: برای دیده‌شدن مستندهای کودک و نوجوان نمی‌توان مسئله را صرفاً از نقطه نظر فیلمساز بررسی کرد و ساختار سینما و سازوکار عرضه و ارائه آثار نیز نیازمند تغییر و تحول است.
وی با اشاره به تجربه ۱۳ ساله خود در حوزه آموزش و دبیری نوجوانان افزود: اگرچه فعالیت من در حوزه مستند کودک و نوجوان کمتر بوده، اما به واسطه تجربه آموزشی با فرآیند تولید و نحوه مواجهه نوجوانان با آثار مستند درگیر بوده‌ام.
ضرورت بازتعریف سبد رسانه‌ای کودک و نوجوان
این کارگردان و پژوهشگر سینما با اشاره به افزایش تولید آثار مستند در پی تحولات و رویدادهای اجتماعی اخیر ادامه داد: برای بررسی مسئله دیده‌شدن فیلم‌ها، چه آثاری که درباره کودک ساخته می‌شوند و چه فیلم‌هایی که برای کودک تولید می‌شوند، نباید همه چیز را از فیلمساز آغاز کرد؛ بلکه ساختارهای مرتبط با عرضه و ارائه اثر نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
ایزدخواه با طرح این پرسش که مستند چگونه می‌تواند وارد سبد رسانه‌ای کودک و نوجوان شود، گفت: حتی اگر مخاطب بزرگسال را کنار بگذاریم، باید بررسی کنیم سبد رسانه‌ای کودک و نوجوان امروز چگونه شکل می‌گیرد و نحوه عرضه و ارائه مستندها در جامعه یکی از مؤلفه‌های مهم این سبد است.
وی تأکید کرد: در سیاستگذاری کلان باید مشخص شود چگونه می‌توان شیوه ارائه و پخش مستند را برای کودک و نوجوان جذاب کرد؛ زیرا عرضه و پخش آثار نیز قواعد و الزامات خاص خود را دارد.
این پژوهشگر با اشاره به تفاوت دوره‌های مختلف کودکی و نوجوانی افزود: کودکی و نوجوانی یک بازه یکدست نیست و هر دوره ویژگی‌های متفاوتی دارد؛ بنابراین سبد رسانه‌ای این گروه نیز نمی‌تواند یک سبد ثابت و یکسان باشد.
وی تصریح کرد: اگر قرار است مستند وارد سبد رسانه‌ای کودک و نوجوان شود، قالب آن باید امکان همذات‌پنداری را برای مخاطب فراهم کند تا کودک بتواند آنچه را می‌بیند، به نوعی حرف دل و تجربه زیسته خود نزدیک بداند.
زاویه دید کودک، بخشی از زبان مستند
ایزدخواه زاویه دید را یکی از عناصر تعیین‌کننده در تولید مستند برای کودک و نوجوان دانست و گفت: اینکه فیلمساز از چه زاویه‌ای به موضوع نگاه می‌کند اهمیت زیادی دارد و این زاویه باید به گونه‌ای باشد که مخاطب کودک و نوجوان بتواند خود را در اثر پیدا کند.
وی با اشاره به تجربه پژوهشی و فیلمسازی خود در زمینه سبد فرهنگی و اقتصادی کودکان تهران اظهار کرد: در یکی از تجربه‌های خود تلاش کردم موضوع را از زاویه دید کودک ببینم و حتی جایگاه دوربین را متناسب با قد و سطح نگاه کودک تغییر دادم.
این کارگردان و پژوهشگر ادامه داد: وقتی دوربین به سطح نگاه کودک نزدیک می‌شود، کودک می‌تواند احساس کند این همان چشم اوست که اتفاقات را می‌بیند؛ این تجربه نشان داد که برای ساخت اثر درباره کودک و نوجوان، صرفاً انتخاب یک موضوع کودکانه کافی نیست و زبان، فرم و زاویه دید اثر نیز باید مخاطب کودک را در فرآیند دیدن مشارکت دهد.
مستند کودک نیازمند جسارت و خلاقیت فرمی است
ایزدخواه با تأکید بر ضرورت خلاقیت در سینمای مستند کودک و نوجوان گفت: مستندسازی برای کودکان نیازمند جسارت در نگاه و عبور از چارچوب‌های تثبیت‌شده است و نباید قالب‌های مستند را آن‌قدر محدود و قطعی در نظر گرفت که امکان تجربه‌های تازه از بین برود.
وی با اشاره به تنوع قالب‌های مستند افزود: مستند سینمایی، مستند داستانی، بازسازی و مستند مشاهده‌ای همگی می‌توانند در قلمرو سینمای مستند قرار بگیرند و این تنوع می‌تواند امکان شکل‌گیری زبان‌های تازه در مستند کودک و نوجوان را فراهم کند.
این پژوهشگر سینما با اشاره به تجربه آموزشی خود بیان کرد: در کلاس‌ها بارها از هنرجویان می‌پرسم کاری که انجام می‌دهید، برای چیست و پاسخ به پرسش «که چی؟» باید بخشی از فرآیند شکل‌گیری اثر باشد؛ زیرا مستند زمانی معنا پیدا می‌کند که در یک نظام رسانه‌ای، فرهنگی و اجتماعی، نیاز و مخاطب مشخصی داشته باشد.
وی ادامه داد: مستندساز بیرون از جامعه خود قرار ندارد و هر مستندساز می‌تواند با زاویه‌ای متفاوت به یک موضوع نگاه کند؛ برای مثال موضوعی مانند میناب را می‌توان از نگاه یک فرد خارج از ایران، فردی در داخل کشور، فردی در تهران یا از منظر یک فرد بومی روایت کرد و همین تفاوت زاویه دید، امکان شکل‌گیری روایت‌های متفاوت را ایجاد می‌کند.
ثبت لحظه؛ مقدمه‌ای برای مستندهای آینده
ایزدخواه در بخش دیگری از سخنان خود ثبت رویدادها در زمان وقوع را یکی از کارکردهای مهم مستند دانست و گفت: برخی اتفاقات باید در همان لحظه ثبت شوند و این ثبت تاریخی می‌تواند به پله‌ای برای تولید مستندهای بعدی تبدیل شود.
وی افزود: فیلمساز باید هنگام ثبت واقعه، قواعد فرم را مورد توجه قرار دهد، اما ضرورتی ندارد ایده ثبت‌شده برای همیشه در همان شکل باقی بماند؛ یک ایده می‌تواند در مراحل بعدی از نگاه مستندساز، شخصیت حاضر در روایت یا حتی مخاطبانی که با آن اتفاق مواجه شده‌اند، دوباره روایت شود.
این کارگردان و پژوهشگر سینما خاطرنشان کرد: حتی می‌توان واکنش افراد به یک فیلم یا یک اتفاق را به موضوع یک مستند تبدیل کرد؛ زیرا مستند صرفاً ثبت یک واقعه نیست و می‌تواند داده‌ای پژوهشی درباره فرهنگ، تاریخ، جامعه، انسان‌ها و تجربه زیسته آنها باشد.
ایزدخواه در پایان با تأکید بر اهمیت توجه به کودک و نوجوان در این فرآیند گفت: کودکی و نوجوانی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا این دوره‌ها بخشی از مسیر شکل‌گیری بزرگسالی هستند و مستندسازی درباره این گروه سنی می‌تواند در ثبت و شناخت بخشی از فرهنگ و تاریخ جامعه نقش داشته باشد.
انتهای پیام