به گزارش گروه اقتصادی برنا/ داستان ساب از صنعت خودرو آغاز نشد. شرکت سوئدی ساب در سال ۱۹۳۷ با نام کامل «Svenska Aeroplan Aktiebolaget» و با هدف تولید هواپیما تأسیس شد. پس از جنگ جهانی دوم، این شرکت به فکر ورود به صنعت خودرو افتاد و پروژه طراحی نخستین خودروی سواری خود را آغاز کرد.
در ۱۰ ژوئن ۱۹۴۷، ساب نخستین خودروی خود با نام Saab 92 را معرفی کرد. خودرویی که طراحی آن با بسیاری از محصولات هم‌دوره‌اش تفاوت داشت و توجه ویژه به آیرودینامیک، یکی از ویژگی‌های شاخص آن بود. تولید انبوه این مدل در ۱۲ دسامبر ۱۹۴۹ در شهر ترولهتان سوئد آغاز شد.
ورود ساب به خودروسازی، در واقع انتقال بخشی از تجربه مهندسی صنعت هواپیما به جاده بود. بدنه یکپارچه و شکل آیرودینامیک خودروهای اولیه این شرکت نشان می‌داد که ساب قصد ندارد صرفاً از الگوهای رایج بازار پیروی کند. این رویکرد در مدل‌های بعدی نیز ادامه یافت و به یکی از ویژگی‌های هویتی این برند تبدیل شد.
وقتی ساب مسیر خودش را انتخاب کرد
ساب در دهه‌های بعد با معرفی مدل‌هایی مانند Saab 93، Saab 95 و Saab 96 دامنه محصولات خود را گسترش داد. این شرکت در سال ۱۹۶۷ از مدل Saab 99 رونمایی کرد و فروش آن از سال مدل ۱۹۶۹ آغاز شد. Saab 99 در ادامه به یکی از مهم‌ترین پایه‌های فنی و طراحی محصولات این شرکت تبدیل شد.
تفاوت ساب تنها به ظاهر خودروها محدود نبود. این شرکت در طراحی کابین، نحوه قرارگیری تجهیزات و برخی راهکارهای فنی نیز رویکرد خاص خود را دنبال می‌کرد. الهام از صنعت هواپیما در طراحی داشبورد و توجه به دید راننده، از جمله ویژگی‌هایی بود که به خودروهای ساب شخصیت متفاوتی می‌داد.
این هویت مستقل در دورانی شکل گرفت که بسیاری از خودروسازان برای افزایش فروش، به دنبال تولید مدل‌هایی با طراحی عامه‌پسند و قابلیت استفاده گسترده بودند. ساب نیز به بازار و فروش بی‌توجه نبود، اما تلاش می‌کرد محصولاتش ویژگی‌هایی داشته باشند که آن‌ها را از رقبا متمایز کند.
ساب و توربوشارژر
یکی از مهم‌ترین نقاط عطف تاریخ ساب، معرفی مدل Saab 99 Turbo در نمایشگاه خودروی فرانکفورت در سپتامبر ۱۹۷۷ بود. این خودرو از موتور توربوشارژ استفاده می‌کرد و به یکی از مدل‌های شاخص در گسترش فناوری توربو در خودروهای سواری تبدیل شد.
در آن دوره، توربوشارژر بیشتر با خودروهای مسابقه‌ای یا مدل‌های خاص و پرقدرت شناخته می‌شد. ساب تلاش کرد این فناوری را در خودرویی مناسب استفاده روزمره به کار بگیرد و میان قدرت موتور، قابلیت رانندگی و کاربرد خانوادگی تعادل برقرار کند.
ساب در ادامه این مسیر، فناوری توربوشارژر را توسعه داد و در مدل‌های بعدی خود به کار گرفت. مدل Saab 900 Turbo نیز به یکی از شناخته‌شده‌ترین خودروهای این برند تبدیل شد. این خودرو که در سال ۱۹۷۸ معرفی شد و از سال مدل ۱۹۷۹ به بازار آمد، در دهه ۱۹۸۰ جایگاه ویژه‌ای در میان محصولات ساب پیدا کرد.
اهمیت ساب در این بخش از تاریخ صنعت خودرو، نه به معنای اختراع توربوشارژر یا استفاده انحصاری از آن، بلکه به نقش این شرکت در توسعه و رواج استفاده از این فناوری در خودروهای سواری بازمی‌گردد.
ایمنی، بخشی از هویت مهندسی ساب
ایمنی نیز یکی از محورهای مهم مهندسی ساب بود. این شرکت در کنار طراحی بدنه و ساختار خودرو، به توسعه تجهیزات حفاظتی و راهکارهایی برای کاهش آسیب در تصادفات توجه داشت.
در محصولات مختلف ساب، ویژگی‌هایی مانند ساختار جذب‌کننده انرژی ضربه، ستون فرمان جمع‌شونده و تجهیزات محافظتی کابین به کار گرفته شد. برای نمونه، در نسل کلاسیک Saab 900، ستون فرمان با قابلیت جمع‌شدن و ساختارهای طراحی‌شده برای مدیریت انرژی تصادف از جمله ویژگی‌های ایمنی خودرو بودند.
البته نسبت دادن تمام پیشرفت‌های صنعت ایمنی خودرو به یک شرکت، تصویر دقیقی از تاریخ این صنعت ارائه نمی‌کند. اهمیت ساب در این بود که ایمنی را به یکی از بخش‌های اصلی هویت محصول خود تبدیل کرد و در کنار عملکرد فنی و طراحی، به آن توجه نشان داد.
چرا ساب نتوانست به مسیر خود ادامه دهد؟
با وجود سابقه مهندسی و محصولات متمایز، ساب در دهه‌های پایانی فعالیت خود با مشکلات اقتصادی و تجاری روبه‌رو شد. هزینه توسعه محصولات، رقابت شدید در بازار جهانی و دشواری حفظ استقلال یک خودروساز نسبتاً کوچک، از جمله چالش‌های این شرکت بود.
جنرال موتورز در سال ۱۹۹۰ نیمی از سهام بخش خودروسازی ساب را خرید و در سال ۲۰۰۰ مالکیت کامل Saab Automobile را به دست گرفت. این همکاری امکان دسترسی به منابع و فناوری‌های گروه بزرگ‌تر خودروسازی را فراهم کرد، اما در عین حال آینده ساب را بیش از گذشته به وضعیت مالی و تصمیم‌های مالک آمریکایی آن وابسته ساخت.
با تشدید بحران مالی جنرال موتورز در سال ۲۰۰۸، آینده ساب نیز با ابهام بیشتری روبه‌رو شد. سرانجام در فوریه ۲۰۱۰، شرکت هلندی اسپایکر مالکیت ساب اتومبیل را در اختیار گرفت. با این حال، تغییر مالکیت نتوانست مشکلات مالی و تجاری شرکت را برطرف کند.
در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۱، Saab Automobile اعلام ورشکستگی کرد. به این ترتیب، یکی از متفاوت‌ترین نام‌های صنعت خودروی سوئد از عرصه تولید خودرو خارج شد.
نکته مهم این است که ورشکستگی Saab Automobile به معنای تعطیلی کامل شرکت Saab در حوزه هوافضا و دفاعی نبود. شرکت Saab AB همچنان به فعالیت خود ادامه داد، اما کسب‌وکار تولید خودرو از آن جدا شده بود و دیگر خودروهای سواری ساب را تولید نمی‌کرد.
میراث برندی که شبیه دیگران نبود
ساب در طول فعالیت خود، خودروسازی با رویکردی متفاوت باقی ماند. از ریشه‌های هواپیماسازی و توجه به آیرودینامیک گرفته تا توسعه توربوشارژر و تأکید بر ایمنی، این شرکت تلاش کرد هویتی مستقل برای محصولاتش بسازد.
جرمی کلارکسون، مجری شناخته‌شده برنامه Top Gear، نیز در سال ۲۰۱۲ در برنامه‌ای ویژه به ساب ادای احترام کرد. این برنامه بازتابی از جایگاه این برند در میان علاقه‌مندان خودرو بود، حتی پس از آنکه تولید محصولاتش متوقف شده بود.
ساب نتوانست در رقابت دشوار صنعت خودروسازی دوام بیاورد، اما تاریخ آن نشان می‌دهد که موفقیت یک برند فقط به تعداد خودروهای فروخته‌شده یا سهم بازار محدود نمی‌شود. بعضی خودروسازان با ایده‌ها، فناوری‌ها و شخصیت متمایز محصولاتشان در ذهن مخاطبان باقی می‌مانند.
حیف شد که ساب رفت. نه به این دلیل که تمام محصولاتش بی‌نقص بودند، بلکه چون در صنعتی که رقابت و شباهت محصولات گاهی به یک الگوی تکراری منتهی می‌شود، ساب تلاش می‌کرد راه خودش را برود.