گروه سیاسی و بین‌الملل برنا/ در شرایطی که اختلافات تهران و واشنگتن همچنان بر سر چگونگی پایان دادن به درگیری‌ها و اجرای تعهدات متقابل ادامه دارد و سایهجنگ بر منطقه سنگینی می‌کند، تلاش‌های دیپلماتیک برای یافتن راهی جهت کاهش تنش‌ها متوقف نشده است. مقام‌های ایرانی از دریافت پاسخ آمریکا به پیشنهاد هفت‌بندی تهران خبر می‌دهند، اما تاکید دارند که این پاسخ برایتامین مطالبات ایران کافی نیست. هم‌زمان، تبادل پیام‌ها از طریق میانجی‌هاادامه دارد و تحرکات دیپلماتیک قطر، پاکستان و روسیه، در کنار درخواست چین برای حل اختلافات از مسیر گفت‌وگو، بار دیگر مسئله نقش بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در مهار بحران را برجسته کرده است.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، بامداد دوشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که آمریکا با برخی از هفت شرط ایرانموافقت کرده، اما پاسخ این کشور را ناکافی می‌دانیم. او همچنین تاکید کرد که دیپلماسی ایران تغییر کرده و تهران به وضعیت پیشین بازنخواهد گشت. این اظهارات نشان می‌دهد که دریافت پاسخ واشنگتن به معنای نزدیک شدن قطعی دو طرف به توافق نیست و همچنان اختلاف بر سر میزان پذیرش مطالبات ایران باقی است.
در سوی دیگر اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، نیز با تأییدتداوم تبادل پیام‌ها از طریق میانجی‌ها، توضیح داد که آنچه در حاشیهنشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد با عنوان «طرح هفت‌روزه ایران»مطرح شد، ناظر بر مطالبات و حقوق مشروع تهران است. رفع محاصره دریایی، توقف جنگ در همه جبهه‌ها و آزادسازی دارایی‌های ایران از جمله موارد مطرح‌شده در این چارچوب هستند. به گفته بقائی، این مطالبات در هر مذاکره‌ای مطرح خواهند شد و شرایط به‌گونه‌ای تغییر نکرده است که ایران از حقوق خود صرف‌نظر کند. او همچنین به وضع تحریم‌های جدید از سوی آمریکا اشاره کرد و گفت که این تحریم‌ها نیز باید در روند حل‌وفصل اختلافات مورد توجه قرار گیرند.
تناقض آمریکایی
در مقابل، به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه، واشنگتن همچنان موضوع هسته‌ای ایران را نگرانی اصلی خود معرفی می‌کند؛ موضعی که بقائی آن را متناقض دانست، زیرا مقام‌های آمریکایی پیشتر مدعی شده بودند که برنامه هسته‌ای ایران را از بین برده‌اند. با این حال، تهران در حال بررسی نکات مطرح‌شده از سوی طرف آمریکایی است و پس از جمع‌بندی داخلی، دیدگاهخود را از طریق میانجی‌ها اعلام خواهد کرد.
یکشنبه شب نیز کاظم غریب‌آبادی، معاون امور حقوقی وزارت امور خارجه در یک نشست خبری تایید کرد که پیشنهاد هفت‌روزه از طریق واسطه‌ها، از جمله قطر، به طرف آمریکایی منتقل شده و پاسخ واشنگتن دریافت شده است. به گفته او، این پاسخ در دست بررسی است و موضع نهایی ایران پس از جمع‌بندی، از همان مسیر اعلام خواهد شد. غریب‌آبادی همچنین تاکید کرد که بازگشت به شرایط عادی و بازگشایی تنگه هرمز به بازگشت آمریکا به تعهدات قبلی خود وابسته است و هر اقدام بعدی ایران نیز به این موضوع بستگی خواهد داشت. بدین ترتیب، اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات همچنان یکی از مسائل محوری در مسیر دیپلماسی باقی مانده است.
میانجی‌ها فعال هستند
در این میان، نقش میانجی‌ها اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بقائی ضمن استقبال از تلاش‌های کشورهای دوست برای کمک به حل اختلافات، تصریحکرد که از نظر فنی و در معنای دقیق کلمه، پاکستان و قطر همچنان نقش میانجی را میان ایران و آمریکا ایفا می‌کنند. انتقال پیام‌ها از طریق این دو کشور می‌تواند کانال ارتباطی تهران و واشنگتن را حفظ کند؛ با این حال، دستیابی به نتیجه به میزان انعطاف دو طرف و چگونگی پاسخ‌گویی به مطالبات متقابل بستگی دارد.
در کنار این تلاش‌ها، اعلام آمادگی روسیه برای کمک به پایان دادن به جنگنیز جای بررسی دارد. ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در دیدار با مسعود پزشکیان در حاشیه اجلاس سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع در ترکمنستان، آمادگی مسکو را برای کمک به حل بحران اعلام کرد و سپس موضع ایران درباره راه‌حل احتمالی جنگ را به دونالد ترامپ منتقل کرد. یوریاوشاکوف، دستیار رئیس‌جمهور روسیه، نیز گفته است که پوتین همچنان دستیابی به توافق با ایران از مسیر مذاکره را امکان‌پذیر میداند.
پیشتر در اردیبهشت ماه سال جاری، رئیس‌جمهور روسیه از آمادگی مسکو برای انتقال و ذخیره اورانیوم غنی‌شده ایران به این کشور خبر داده و گفته بود که می‌تواند ترتیبی را که قبلا تحت توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ استفاده می‌شد،احیا کند.
با این حال، امکان ایفای نقش مؤثر روسیه در میانجیگری همچنان به عوامل مختلفی وابسته است. بقائی تاکید کرده که رایزنی‌های تهران و مسکو درباره موضوعات مختلف، از جمله پرونده هسته‌ای، سابقه‌ای طولانی دارد و روسیهدر شکل‌گیری توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ نقشی مثبت و مؤثر ایفا کرد. با اینهمه، او تاکید کرد که در شرایط فعلی، پاکستان و قطر میانجی‌های اصلی هستند. بنابراین، هرچند ظرفیت دیپلماتیک روسیه و تجربه پیشین آن در مذاکرات هسته‌ای می‌تواند زمینه‌ساز کمک به روند حل‌وفصل اختلافات باشد، میزان تأثیرگذاری این کشور به چگونگی تعامل تهران و واشنگتن و پذیرشنقش آن از سوی دو طرف بستگی خواهد داشت.
درخواست دیپلماتیک پکن
در سطحی گسترده‌تر، چین نیز خواستار مهار تنش‌ها شده است. مائو نینگ،سخنگوی وزارت امور خارجه چین، با ابراز نگرانی از تلفات ناشی از حملات و تشدید درگیری‌ها در منطقه، بر مخالفت پکن با حمله به غیرنظامیان و زیرساخت‌های غیرنظامی تاکید کرد و خواستار کاهش اقدامات تنش‌زا و حل اختلافات از مسیر گفت‌وگو شد. این موضع‌گیری در پی حمله موشکی به فرودگاه بین‌المللی ریاض مطرح شد و نشان‌دهنده نگرانی چین از گسترش دامنه بحران است.
در مجموع، تداوم تبادل پیام‌ها و بررسی پاسخ آمریکا نشان می‌دهد که مسیردیپلماسی همچنان باز است، اما اختلاف بر سر شروط ایران، رفع تحریم‌ها،محاصره دریایی و موضوع هسته‌ای مانع از شکل‌گیری توافقی روشن شده است. در این شرایط، میانجی‌ها می‌توانند زمینه تداوم ارتباط و نزدیک شدن مواضع دو طرف را فراهم کنند، اما نقش آن‌ها به‌تنهایی برای عبور از بن‌بست کافی نخواهد بود. سرنوشت تلاش‌های دیپلماتیک بیش از هر چیز به تصمیم تهران و واشنگتن درباره نحوه اجرای تعهدات و میزان آمادگی آن‌ها برای دستیابی به تفاهمی متقابل وابسته است.
انتهای پیام/