به گزارش برنا، سامانه پشتیبان تصمیم‌گیری گردوغبار استان خوزستان در بیست‌وچهارمین نشست ستاد ملی گردوغبار رونمایی شد. این سامانه با همکاری دبیرخانه ستاد ملی گردوغبار و برنامه توسعه ملل متحد (UNDP) توسعه یافته و هدف آن، تقویت تصمیم‌گیری مبتنی بر داده و حرکت از پایش پدیده گردوغبار به سمت مدیریت پیشگیرانه آن است.
گردوغبار از جمله پدیده‌هایی است که مدیریت آن به اطلاعات دقیق، پیش‌بینی شرایط جوی و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول نیاز دارد. تغییرات سریع وضعیت جوی و احتمال افزایش غلظت ذرات معلق، ضرورت دسترسی به اطلاعات به‌روز و ارزیابی شرایط پیش‌رو را دوچندان می‌کند. در چنین شرایطی، سامانه‌های پشتیبان تصمیم‌گیری می‌توانند با تجمیع اطلاعات پراکنده، زمینه تصمیم‌گیری سریع‌تر و هدفمندتر را فراهم کنند.
پیش‌بینی ۷۲ ساعته برای افزایش آمادگی دستگاه‌ها
یکی از قابلیت‌های اصلی سامانه جدید، یکپارچه‌سازی داده‌های کیفیت هوا با اطلاعات هواشناسی و پیش‌بینی‌های ۷۲ ساعته است. این قابلیت امکان بررسی شرایط موجود و ارزیابی وضعیت احتمالی گردوغبار در ساعات آینده را فراهم می‌کند تا دستگاه‌های مسئول بتوانند متناسب با شرایط پیش‌بینی‌شده، اقدامات لازم را در دستور کار قرار دهند.
تعیین سطوح هشدار و شناسایی اقدامات مورد نیاز دستگاه‌های اجرایی نیز از دیگر کارکرد‌های پیش‌بینی‌شده برای این سامانه است. به این ترتیب، اطلاعات مربوط به وضعیت گردوغبار می‌تواند در کنار الزامات مدیریت شرایط اضطرار قرار گیرد و مبنایی برای هماهنگی اقدامات اجرایی باشد.
البته پیش‌بینی شرایط گردوغبار به‌تنهایی برای کاهش پیامد‌های این پدیده کافی نیست. ارزش عملیاتی چنین سامانه‌ای به دقت و به‌روزبودن داده‌ها، نحوه تفسیر اطلاعات و میزان آمادگی دستگاه‌ها برای اجرای اقدامات متناسب با سطح هشدار وابسته است.
ثبت تصمیمات برای ارزیابی عملکرد
قابلیت ثبت و بازبینی رخداد‌ها و تصمیمات اتخاذشده، از دیگر ویژگی‌های سامانه پشتیبان تصمیم‌گیری گردوغبار خوزستان است. ثبت این اطلاعات می‌تواند امکان بررسی روند واکنش دستگاه‌ها به رخداد‌های گردوغبار، ارزیابی تصمیمات اتخاذشده و شناسایی نقاط ضعف در مدیریت شرایط اضطرار را فراهم کند.
در مدیریت پدیده‌هایی مانند گردوغبار، هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا اقدامات مورد نیاز ممکن است حوزه‌هایی مانند اطلاع‌رسانی عمومی، حفاظت از سلامت شهروندان و مدیریت فعالیت‌های روزمره را دربرگیرد. دسترسی به اطلاعات مشترک می‌تواند از پراکندگی داده‌ها بکاهد، اما اثربخشی آن به مشخص‌بودن مسئولیت‌ها و اجرای به‌موقع تصمیمات وابسته است.
این سامانه بر اساس اسناد بالادستی و شیوه‌نامه مدیریت شرایط اضطرار گردوغبار طراحی شده است. هدف از این رویکرد، تبدیل ضوابط و الزامات ملی به چارچوبی کاربردی برای پشتیبانی از تصمیمات اجرایی است؛ به‌گونه‌ای که ارزیابی وضعیت و تعیین سطح هشدار بتواند به شناسایی اقدامات متناسب با شرایط منجر شود.
خوزستان؛ آغاز مسیری برای توسعه سامانه‌های مشابه
توسعه سامانه پشتیبان تصمیم‌گیری گردوغبار خوزستان در چارچوب همکاری دبیرخانه ستاد ملی گردوغبار و برنامه توسعه ملل متحد انجام شده است. این سامانه در مرحله کنونی بر نیاز‌های استان خوزستان تمرکز دارد و ظرفیت توسعه و استفاده از آن در سایر استان‌های در معرض گردوغبار نیز مطرح است.
توسعه سامانه‌های مشابه در مناطق مختلف کشور می‌تواند به ایجاد چارچوبی هماهنگ برای تحلیل داده‌ها و مدیریت شرایط اضطرار کمک کند. با این حال، تعمیم این الگو به سایر استان‌ها مستلزم توجه به تفاوت‌های جغرافیایی، منابع انتشار و خاستگاه گردوغبار، امکانات پایش و نیاز‌های اجرایی هر منطقه است.
از سوی دیگر، ارزیابی عملکرد سامانه به شاخص‌های مشخصی نیاز دارد؛ از جمله میزان دقت پیش‌بینی‌ها، سرعت انتقال اطلاعات، زمان واکنش دستگاه‌ها و میزان انطباق اقدامات انجام‌شده با سطوح هشدار. انتشار نتایج عملکرد سامانه در رخداد‌های واقعی نیز می‌تواند میزان اثربخشی آن را روشن‌تر کند.
رونمایی از سامانه پشتیبان تصمیم‌گیری گردوغبار خوزستان، گامی در جهت استفاده از داده‌های علمی و فناوری برای بهبود مدیریت این پدیده است؛ اما نتیجه نهایی به چگونگی بهره‌برداری از سامانه، هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و تبدیل اطلاعات و هشدار‌ها به اقدامات عملی وابسته خواهد بود.
همکاری گسترده‌تر ایران و برنامه توسعه ملل متحد برای تقویت مدیریت پدیده گردوغبار از سال ۲۰۲۳ با هدف ارتقای ظرفیت پیش‌بینی و هشدار زودهنگام و تقویت اقدامات پیشگیرانه دنبال می‌شود. بر اساس گزارش برنامه توسعه ملل متحد، ارزیابی‌های تخصصی در خوزستان و ایلام نیز به تدوین برنامه‌های اقدام متناسب با شرایط محلی منجر شده است.