گروه علمی و فناوری برنا/ محمدامین الله‌داد، رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در نشست اعلام ارزیابی عملکرد پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی ایران در شش ماهه نخست سال ۱۴۰۵، با تشریح نتایج رصد محتوای سکوهای داخلی گفت: مرکز ملی فضای مجازی در رویکرد جدید خود، رفتار و دیدگاه عمومی مردم را در چهار محور اخبار نظامی، سیاسی و دیپلماتیک، اقتصاد و معیشت و مسائل فرهنگی و اجتماعی به‌صورت مستمر رصد می‌کند و گزارش‌های دوره‌ای این بررسی‌ها را تهیه و منتشر می‌کند.
وی با اشاره به تغییر جایگاه پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی داخلی افزود: این سکوها به‌تدریج به بخش مهمی از جریان رسانه و محتوا، سرگرمی و فعالیت‌های اقتصادی تبدیل شده‌اند و فعالیت‌های اقتصادی پایداری در آنها شکل گرفته است.
به گفته الله‌داد مراجعه مستمر کاربران وفادار به این پلتفرم‌ها موجب شده است هر یک از آنها از بازار و جامعه مخاطبان خاص خود برخوردار شوند.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی درباره روش گردآوری آمارها توضیح داد که داده‌های ارائه‌شده حاصل رصد مستقیم این مرکز است و ارقام به‌صورت جداگانه از سکوها دریافت شده‌اند.
وی تاکید کرد که در ارائه این آمارها، اصل امانت‌داری رعایت شده و ارقام اعلام‌شده حداقلی هستند؛ بنابراین، میزان واقعی فعالیت‌ها و رویداد‌ها در این حوزه می‌تواند بیشتر از اعداد گزارش‌شده باشد.
الله‌داد با تشریح آمار فعالیت سکوهای داخلی در شش ماهه نخست سال جاری اظهار کرد: در مجموع پنج سکوی بررسی‌شده شامل چهار پیام‌رسان و یک شبکه اجتماعی متنی، ۶۱۶ میلیون محتوا تولید شده است. از این مجموعه، سه سکو به‌طور مشخص پیام‌رسان هستند و روبیکا نیز به‌عنوان سکویی با قابلیت پیام‌رسانی و محتوای ویدیویی در این بررسی قرار گرفته است. ویراستی نیز در گروه شبکه‌های اجتماعی متنی بررسی شده است.
وی درباره تعداد صفحات و کانال‌های فعال عمومی در این سکوها گفت: روبیکا حدود ۵۱۲ هزار صفحه و کانال، ایتا ۲۹۸ هزار و ۵۰۰ صفحه، بله ۲۶ هزار صفحه، سروش‌پلاس ۲۹ هزار صفحه و ویراستی ۱۱۵ هزار صفحه فعال دارد.
به گفته وی سروش‌پلاس با وجود آنکه فعالیت خود را دیرتر آغاز کرده است، رشد قابل توجهی داشته و در حال گسترش حضور خود در میان سکوهای داخلی است.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی تأکید کرد که آمار‌های اعلام‌شده صرفا مربوط به کانال‌ها و صفحات عمومی یا پابلیک است و کانال‌های خصوصی، صفحات پرایوت و پیام‌های شخصی در این محاسبات لحاظ نشده‌اند.
الله‌داد افزود: وجود و رشد صفحات عمومی نشان می‌دهد که سکوها از کاربران عمومی برخوردارند و مخاطبان به محتوای منتشرشده در آنها مراجعه می‌کنند. از این رو تعداد صفحات و کانال‌های فعال عمومی یکی از شاخص‌های قابل استفاده برای بررسی میزان فعالیت و پویایی این پلتفرم‌هاست.
الله‌داد در تشریح میزان بازدید محتوا‌ها در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ گفت: آمار بازدید بر مبنای تعداد مشاهده یا ویو محتوا‌ها و صفحاتی محاسبه شده است که در سکوها منتشر شده‌اند. بر این اساس، روبیکا در شش ماهه نخست سال ۷۸۰ میلیارد بازدید و ایتا ۸۷ میلیارد بازدید ثبت کرده‌اند.
وی با تاکید بر اینکه تعداد بازدید به‌تنهایی معیار کافی برای ارزیابی عملکرد یک سکو نیست توضیح داد که ماهیت محتوا، نوع مخاطبان و میزان وفاداری کاربران نیز باید در تحلیل عملکرد پلتفرم‌ها مورد توجه قرار گیرد.
به گفته رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی ممکن است سکویی در حوزه سیاسی از کاربران وفاداری برخوردار باشد اما به دلیل ماهیت محتوا یا شیوه استفاده مخاطبان، تعداد بازدید‌های آن کمتر از سکوی دیگری باشد. بنابراین، هر پلتفرم باید با توجه به جامعه مخاطبان و الگوی مصرف محتوای خود ارزیابی شود.
الله‌داد در ادامه، میانگین بازدید هر محتوا در چند سکوی داخلی را تشریح کرد. بر اساس آمار اعلام‌شده، میانگین بازدید هر محتوا در روبیکا ۳ هزار و ۴۲۷، در بله هزار و ۷۱۴، در ایتا ۳۶۶ و در سروش‌پلاس ۶۵ بازدید بوده است.
وی میانگین بالاتر بازدید در روبیکا را با سهم بیشتر محتوای ویدیویی در این سکو مرتبط دانست زیرا محتوای ویدیویی با الگوی مصرف و تعامل مخاطبان در این پلتفرم ارتباط بیشتری دارد.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی درباره ویراستی نیز گفت: از آنجا که آمار بازدید این شبکه اجتماعی قابل مقایسه مستقیم با سایر سکوها نیست، شاخص ضریب نفوذ محتوا برای ارزیابی آن بررسی شده است. بر اساس این ارزیابی، ضریب نفوذ محتوا‌های ویراستی در میان مخاطبان این شبکه اجتماعی حدود ۸۰ درصد برآورد شده است.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در بخش دیگری از گزارش خود به تحلیل الگو‌های محتوایی و رفتار کاربران پرداخت و گفت: با توجه به پررنگ بودن موضوع جنگ در شش ماه گذشته محتوا‌های مرتبط با جنگ و تحولات نظامی در سکوهای داخلی بازتاب بیشتری داشته‌اند.
وی با اشاره به وضعیت روبیکا اظهار کرد: محتوای سیاسی و امنیتی در این سکو نزدیک به ۵۳ درصد از کل محتوای منتشرشده را به خود اختصاص داده و حدود ۵۰ درصد از مجموع بازدیدها نیز مربوط به همین حوزه بوده است.
به گفته الله‌داد نزدیکی سهم تولید محتوا و میزان بازدید آن نشان‌دهنده تناسب نسبی میان حجم انتشار و میزان توجه مخاطبان به این دسته از محتواهاست.
وی افزود: حوزه سرگرمی در روبیکا ۱۶.۷ درصد از سهم محتوا و ۱۵.۷ درصد از سهم بازدیدها را به خود اختصاص داده است. در مقابل محتوای اقتصادی با وجود برخورداری از سهم ۱۵.۶ درصدی در تولید محتوا توانسته ۱۸.۱ درصد از بازدیدها را جذب کند.
این آمار نشان می‌دهد سهم بازدید محتوای اقتصادی در روبیکا از سهم آن در تولید محتوا بیشتر است؛ موضوعی که می‌تواند بیانگر توجه قابل توجه کاربران به اخبار، اطلاعات و مطالب اقتصادی منتشرشده در این سکو باشد.
الله‌داد در تشریح الگوی محتوایی شبکه اجتماعی ویراستی بیان کرد: محتوای سیاسی ۴۲.۷ درصد از محتوای این شبکه اجتماعی را تشکیل می‌دهد و ضریب نفوذ آن نیز ۴۴.۷ درصد گزارش شده است.
وی افزود: محتوای دینی و انقلابی در ویراستی ۲۳.۷ درصد از تولید محتوا و ۲۷.۶ درصد از میزان مخاطب را به خود اختصاص داده است. همچنین سهم محتوای اجتماعی و فرهنگی در این شبکه اجتماعی به‌ترتیب ۹.۶ و ۸.۱ درصد اعلام شده است.
بر اساس این آمار، محتوای سیاسی و دینی و انقلابی بخش عمده‌ای از الگوی محتوایی ویراستی را تشکیل می‌دهند. همچنین سهم مخاطب محتوای دینی و انقلابی از سهم آن در تولید محتوا بیشتر است.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی با اشاره به ویژگی‌های محتوایی سکوی بله اظهار کرد: کاربران این سکو بیشتر رفتار اقتصادی و معیشتی از خود نشان می‌دهند و سهم محتوا‌های مرتبط با این حوزه در بله روندی افزایشی داشته است.
به گفته وی سهم محتوای اقتصادی و معیشتی در بله از ۱۱ درصد به ۱۹.۴ درصد رسیده و همچنان در حال افزایش است. در مقابل سهم محتوای مرتبط با جنگ در این سکو کاهش یافته است.
الله‌داد افزود: محتوای اقتصادی و معیشتی در بله ۱۹.۴ درصد از کل تولید محتوا و ۲۱.۵ درصد از مجموع بازدیدها را به خود اختصاص داده است. بیشتر بودن سهم بازدید نسبت به سهم تولید محتوا نشان می‌دهد که مطالب اقتصادی و معیشتی در این پلتفرم با استقبال مخاطبان مواجه شده‌اند.
الله‌داد در ادامه به وضعیت سروش‌پلاس پرداخت و گفت: رصد جدی این سکو حدود سه ماه است که انجام می‌شود و آمار‌های موجود، وضعیت و تحولات همین دوره را منعکس می‌کنند.
وی با اشاره به حجم بالای تولید محتوا در حوزه سرگرمی، سبک زندگی و خانواده در سروش‌پلاس افزود: در گذشته کانال‌های مرتبط با سبک زندگی، خانواده، آشپزی و فروش صنایع دستی سهم قابل توجهی در ایتا داشتند، اما اکنون سروش‌پلاس نیز در حال جذب بخشی از این بازار است.
به گفته رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی کانال‌های عرضه‌کننده فیلم و سریال و همچنین محتوا‌های مرتبط با سبک زندگی در سروش‌پلاس در حال شکل‌گیری هستند و محتوای سرگرمی نیز به‌طور کلی با استقبال کاربران مواجه شده است.
وی با بیان اینکه سهم بازدید‌های سروش‌پلاس هنوز با سهم محتوای تولیدشده در آن تناسب ندارد تأکید کرد که با توجه به نرخ رشد این سکو، سروش‌پلاس می‌تواند در آینده به رقیبی جدی برای سایر پلتفرم‌های داخلی تبدیل شود.
این اظهارات نشان می‌دهد که گسترش فعالیت سروش‌پلاس تنها به افزایش تعداد صفحات و کانال‌ها محدود نیست و این سکو در تلاش است با جذب تولیدکنندگان محتوای سرگرمی و سبک زندگی، جایگاه خود را در بازار محتوای داخلی تقویت کند.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی درباره وضعیت ایتا نیز گفت: بخش عمده‌ای از محتوای این پیام‌رسان در حوزه‌های سیاسی و امنیتی یا اجتماعی و سبک زندگی قرار می‌گیرد و سبک زندگی دومین حوزه مهم محتوایی در این سکو محسوب می‌شود.
الله‌داد با اشاره به وفاداری کاربران ایتا به این دسته از محتوا‌ها افزود: محتوای اجتماعی و سبک زندگی ۲۳.۵ درصد از تولید محتوا و ۲۸.۲ درصد از بازدیدها را به خود اختصاص داده است.
وی یکی از عوامل این وضعیت را حضور تعداد زیادی از گروه‌های خانوادگی و فامیلی در ایتا و بازنشر محتوا‌های جذاب در این گروه‌ها دانست.
بر اساس توضیحات وی، بازنشر محتوا در گروه‌های خانوادگی و اجتماعی می‌تواند به افزایش میزان دیده‌شدن مطالب منجر شود و باعث شود سهم بازدید یک حوزه از سهم آن در تولید محتوا فراتر برود.
الله‌داد در تشریح روند کلی استفاده از پیام‌رسان‌های داخلی اظهار کرد: پیش از وقوع جنگ یک آمار پایه از وضعیت فعالیت کاربران در این سکوها وجود داشت اما با آغاز تحولات مربوط به جنگ رمضان، میزان فعالیت و توجه به این پلتفرم‌ها رشد بیشتری پیدا کرد.
وی با اشاره به ماندگاری کاربران پس از این تحولات گفت: برخلاف تصوراتی که ممکن بود درباره کاهش استفاده از سکوهای داخلی پس از پایان دوره اوج تحولات وجود داشته باشد، مخاطبان این پلتفرم‌ها ریزش نکردند و به سطح قبلی بازنگشتند بلکه بسیاری از کاربران در این سکوها باقی ماندند و به جمع مخاطبان وفادار قبلی افزوده شدند.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی یکی از دلایل این روند را آشنایی بیشتر کاربران با قابلیت‌ها و خدمات پیام‌رسان‌های داخلی دانست و توضیح داد: پیش از این، بسیاری از کاربران از ظرفیت‌های خدماتی این سکوها اطلاع کافی نداشتند و پیش‌فرض‌های ذهنی آنها مانع نصب یا استفاده مستمر از این پیام‌رسان‌ها می‌شد.
به گفته وی با شکل‌گیری شبکه کاربران و حضور اعضای خانواده، دوستان و اطرافیان در این سکوها، زمینه برای افزایش استفاده از آنها فراهم شده است.
الله‌داد تأکید کرد که ثبات و وفاداری کاربران به پیام‌رسان‌های داخلی در بررسی‌هایی که از تیر و مرداد آغاز شده، چشمگیر بوده است.
به گفته وی این وفاداری حتی با وجود دسترسی به سایر امکانات و فرصت‌ها نیز ادامه یافته است.
وی همچنین خاطرنشان کرد که موضوع جنگ به‌ویژه تحولات مرتبط با تنگه هرمز، همچنان در صدر توجه کاربران پیام‌رسان‌های داخلی قرار دارد و مخاطبان اخبار و تحلیل‌های مرتبط با این موضوعات را به‌طور جدی دنبال می‌کنند.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی با اشاره به روند محتوایی سکوهای داخلی اظهار کرد: در حوزه سیاست، موضوع مذاکره همچنان یکی از پررنگ‌ترین موضوعاتی است که اخبار مربوط به آن در کانال‌های مختلف منتشر و پیگیری می‌شود.
وی افزود: در حوزه اقتصاد و معیشت نیز محتوای اقتصادی در مجموع سکوها روندی افزایشی دارد اما این روند در دو سکوی بله و روبیکا برجسته‌تر است.
به گفته الله‌داد تعداد محتوا‌ها و کانال‌های فعال در زمینه تحلیل اقتصادی، اعلام قیمت‌ها و فعالیت‌های معیشتی در حال افزایش است. این روند در کنار رشد سهم بازدید محتوای اقتصادی در برخی سکوها، نشان‌دهنده اهمیت یافتن اطلاعات اقتصادی در رفتار محتوایی کاربران است.
وی همچنین گفت: در حوزه سبک زندگی و سرگرمی، وفادارترین مخاطبان در میان پیام‌رسان‌های داخلی شکل گرفته‌اند و این گروه‌های محتوایی بیشترین میزان وفاداری کاربران را به خود اختصاص می‌دهند.
الله‌داد در پاسخ به پرسشی درباره تعداد کاربران فعال و اطلاعات تجاری سکوهای داخلی توضیح داد: آمار‌های جمع‌آوری‌شده در این گزارش صرفا شامل داده‌های عمومی قابل مشاهده در شبکه است زیرا آمار دقیق کاربران فعال، جزو اطلاعات تجاری شرکت‌های ارائه‌دهنده این خدمات محسوب می‌شود.
وی افزود: با وجود این محدودیت، حجم محتوای تولیدشده و میزان بازدیدها می‌توانند تصویری از تحولات مربوط به مخاطبان فعال و کاربران وفادار ارائه دهند.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در این زمینه مثالی مطرح کرد و گفت: هنگامی که میزان بازدید محتوای یک سکو نسبت به سال گذشته ۱۰ برابر شده باشد، می‌توان از این تغییر به‌عنوان نشانه‌ای از تحول در حجم مخاطبان فعال آن استفاده کرد.
با این حال، در توضیحات ارائه‌شده، آمار مستقلی از تعداد کاربران فعال هر یک از پنج سکوی بررسی‌شده اعلام نشد و ارزیابی‌ها عمدتاً بر پایه میزان تولید محتوا، بازدیدها، صفحات عمومی و الگو‌های محتوایی انجام شده است.
الله‌داد از آماده بودن گزارش مهرماه مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی خبر داد و گفت: این گزارش آماده شده و در اختیار عموم قرار خواهد گرفت.
وی افزود: از مردادماه به بعد نیز قرار است مقایسه وضعیت و تغییرات پیام‌رسان‌ها به‌صورت منظم در رسانه‌ها دنبال شود تا تحولات این حوزه و روند‌های شکل‌گرفته در آن بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی با تأکید بر اهمیت تحولات اقتصاد دیجیتال کشور اظهار کرد: یکی از موضوعات مهم در شرایط کنونی شکل‌گیری فضای جدیدی در اقتصاد دیجیتال است و آگاهی‌بخشی به کاربران می‌تواند به رشد و پایداری این فضا کمک کند.
وی همچنین با اشاره به ماهیت گزارش‌های این مرکز توضیح داد که بررسی‌های منتشرشده بر تحلیل‌های کلان محتوایی و رفتار عمومی مخاطبان متمرکز هستند و هدف آنها ارائه تصویری از روند‌های کلی فعالیت در سکوهای داخلی است.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در بخش دیگری از نشست، درباره رصد محتوای مجرمانه در پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی داخلی توضیح داد: بررسی محتوای مجرمانه در زمره محور‌های اصلی رصد رفتار عمومی مخاطبان در این مرکز قرار ندارد اما بخش‌های دیگر مرکز ملی فضای مجازی و سایر نهاد‌های مسئول این موضوع را بر اساس تقسیم وظایف تعیین‌شده پیگیری می‌کنند.
الله‌داد تأکید کرد که رویکرد این مرکز، رصد کلان فضای مجازی و تحلیل رفتار عمومی مخاطبان از سطحی بالاتر است و بررسی موردی محتوای یک کانال یا فعالیت یک کاربر مشخص در چارچوب این مأموریت قرار نمی‌گیرد.
وی افزود: موضوع قانون‌مندی فضای مجازی و اجرای تکالیف مرتبط با حکمرانی این فضا از سوی نهاد‌های ذی‌ربط دنبال می‌شود و موارد رصدشده مرتبط با تخلفات یا عبور از خطوط قرمز در کانال‌ها نیز به‌صورت ساختاری به نهاد‌های مسئول منعکس و اعلام می‌شود.
الله‌داد همچنین درباره علت استقبال گسترده از اخبار سیاسی و امنیتی گفت: این استقبال ناشی از شرایط روز جامعه و اهمیت تحولات سیاسی و امنیتی برای مخاطبان ایرانی است؛ روندی که به گفته وی در تمامی پلتفرم‌ها قابل مشاهده است.
وی در پایان ارائه گزارش‌های ویژه درباره اقتصاد فناوری را نیز اقدامی ارزشمند برای افزایش آگاهی عمومی دانست و گفت که این مرکز پیش‌تر نیز گزارش‌هایی با هدف آگاه‌سازی عمومی در این زمینه طراحی و منتشر کرده است.
انتهای پیام/