گروه علمی و فناوری برنا/ صنایع خلاق با پیوند میان هنر‌های بومی، طراحی معاصر و نیاز‌های بازار می‌توانند مسیری برای حفظ میراث فرهنگی و ایجاد فرصت‌های اقتصادی فراهم کنند. در این میان بازآفرینی هنر‌های سنتی در قالب محصولاتی متناسب با زندگی امروز یکی از راه‌های معرفی ظرفیت‌های فرهنگی ایران به بازار‌های داخلی و خارجی است.
سوزن‌دوزی بلوچ از جمله هنر‌های اصیل ایرانی است که با ظرافت، نقوش متمایز و پیوند عمیق با هویت فرهنگی منطقه شناخته می‌شود. استفاده از این هنر در طراحی محصولات امروزی از پوشاک تا اکسسوری‌های شخصی می‌تواند دامنه کاربرد آن را گسترش دهد و زمینه آشنایی مخاطبان بیشتری را با این میراث هنری فراهم کند.
این ظرفیت به‌ویژه برای اشتغال زنان در مناطق کمتر برخوردار اهمیت دارد؛ زنانی که با تکیه بر مهارت‌های بومی و هنری خود می‌توانند در زنجیره تولید صنایع خلاق مشارکت کنند و از این مسیر به درآمدزایی و استقلال اقتصادی نزدیک‌تر شوند. بازآفرینی هنر‌های سنتی در قالب محصولاتی متناسب با سلیقه امروز علاوه بر کمک به حفظ هویت فرهنگی امکان گسترش بازار فروش و ایجاد شبکه‌های اشتغال محلی را نیز فراهم می‌کند.
در همین راستا در حاشیه نمایشگاه صنایع خلاق مانوین به سراغ طراح برند سوچن رفتیم تا درباره بازآفرینی هنر اصیل سوزن‌دوزی بلوچ در قالب محصولات مدرن، نقش صنایع خلاق در ایجاد فرصت‌های اشتغال برای زنان به‌ویژه در مناطق کمتر برخوردار و ظرفیت این هنر بومی برای ورود به بازار‌های داخلی و بین‌المللی به گفت‌و‌گو بپردازیم.
مریم عیسی‌زهی، طراح برند سوچن در گفت‌و‌گو با خبرنگار علمی و فناوری خبرگزاری برنا درباره فعالیت این مجموعه توضیح داد که سوچن حدود ۱۰ سال است فعالیت خود را در این حوزه دنبال می‌کند؛ هرچند فعالیت‌های اعضای آن به سال‌های پیش از این دوره بازمی‌گردد.
عیسی‌زهی با اشاره به رویکرد اصلی این مجموعه در طراحی محصولات گفت: در سوچن تلاش کرده‌ایم هنر شاخص سوزن‌دوزی بلوچ را با رویکردی مدرن بازآفرینی کنیم و آن را در قالب هنر معاصر به محصولات جدید پیوند بزنیم.
به گفته وی محصولات این مجموعه بر اساس نقوش و ویژگی‌های اصیل هنر بلوچی طراحی می‌شوند، اما شکل نهایی آنها با در نظر گرفتن کاربرد‌های امروزی و سلیقه مخاطبان انتخاب می‌شود. در این چارچوب سوزن‌دوزی بلوچ تنها به شکل‌های سنتی و متداول خود محدود نمی‌ماند و در محصولاتی مانند کراوات، گوشواره و دیگر اکسسوری‌ها به کار گرفته می‌شود.
طراح برند سوچن تاکید کرد که هدف این مجموعه حفظ ویژگی‌های هویتی و هنری سوزن‌دوزی بلوچ در کنار ایجاد تنوع در کاربرد‌های آن است؛ به‌گونه‌ای که علاقه‌مندان به هنر‌های تاریخی و اصیل بتوانند این هنر را در قالب محصولاتی متناسب با سبک زندگی خود به کار بگیرند.
وی افزود که ظرافت، اصالت و هویت، سه ویژگی مهم سوزن‌دوزی بلوچ هستند که در طراحی محصولات سوچن مورد توجه قرار می‌گیرند. بر همین اساس این مجموعه تلاش می‌کند با حفظ این ویژگی‌ها محصولاتی تولید کند که علاوه بر ارزش هنری قابلیت استفاده روزمره نیز داشته باشند.
عیسی‌زهی با اشاره به تنوع محصولات این مجموعه توضیح داد که مخاطبان می‌توانند متناسب با سلیقه خود از یک اکسسوری کوچک مانند گوشواره تا محصولی مانند کراوات را انتخاب کنند؛ محصولاتی که هر یک به شکلی بخشی از هنر و هویت فرهنگی بلوچستان را در خود جای داده‌اند.
یکی از ابعاد فعالیت سوچن استفاده از ظرفیت زنان سوزن‌دوز در فرآیند تولید محصولات است. به گفته عیسی‌زهی حدود ۴۰۰ زن در شبکه همکاری این مجموعه حضور دارند که بخشی از آنها در روستا‌های اطراف و مناطق حاشیه شهر فعالیت می‌کنند.
وی درباره ساختار نیروی انسانی مجموعه گفت: یک تیم حدودا ۱۵ نفره به‌صورت مستقیم در سوچن فعالیت می‌کنند و بخش‌های مختلف کار از طراحی تا اجرای سوزن‌دوزی را پیش می‌برند. در کنار این تیم زنان سوزن‌دوزی نیز در روستا‌ها و مناطق حاشیه شهر با مجموعه همکاری دارند و بخشی از مراحل تولید محصولات را در خانه انجام می‌دهند.
عیسی‌زهی با اشاره به نقش این همکاری‌ها در ایجاد درآمد برای زنان گفت که سوزن‌دوزی برای شماری از این زنان منبع درآمد محسوب می‌شود و امکان مشارکت آنها در فرآیند تولید را از محل زندگی‌شان فراهم می‌کند.
این شیوه همکاری ساختار تولید سوچن را به شبکه‌ای متشکل از طراحان، سوزن‌دوزان و نیرو‌های اجرایی پیوند می‌دهد، شبکه‌ای که در آن طراحی محصولات در مجموعه انجام می‌شود و اجرای بخش‌هایی از سفارش‌ها به زنان سوزن‌دوز همکار سپرده می‌شود.
عیسی‌زهی درباره مراحل تولید محصولات سوچن توضیح داد که فرآیند طراحی و تولید متناسب با نوع محصول متفاوت است، اما در محصولاتی مانند کراوات کار با طراحی بر اساس نقوش اصیل بلوچی آغاز می‌شود.
به گفته وی در مرحله نخست طرح مورد نظر با توجه به نقوش اصیل بلوچی شکل می‌گیرد. سپس اندازه‌ها، مقیاس‌ها و جزئیات مورد نیاز برای محصول مشخص می‌شود تا طرح اولیه با ابعاد و ویژگی‌های محصول نهایی هماهنگ باشد.
پس از آماده‌سازی طرح نمونه اولیه روی پارچه اجرا می‌شود تا تناسب طرح و ابعاد آن بررسی شود. همچنین آزمایش‌های اولیه رنگ انجام می‌گیرد تا نتیجه کار از نظر ترکیب رنگ‌ها و هماهنگی اجزای طرح ارزیابی شود.
پس از طی این مراحل مواد اولیه و طرح مورد نظر در اختیار زنان سوزن‌دوز همکار در روستا‌های اطراف قرار می‌گیرد تا اجرای محصول را بر اساس الگوی طراحی‌شده انجام دهند.
این روند به مجموعه امکان می‌دهد تا پیش از آغاز تولید، طرح و ویژگی‌های اصلی محصول را بررسی کند و سپس مراحل اجرای سوزن‌دوزی را به همکاران خود بسپارد. در این فرآیند طراحی اولیه و انتخاب نقوش، اندازه‌ها و رنگ‌ها از جمله مراحل مهمی هستند که بر شکل نهایی محصول تاثیر می‌گذارند.
به گفته طراح برند سوچن مدت‌زمان لازم برای تولید محصولات این مجموعه به نوع محصول و میزان کار مورد نیاز بستگی دارد و نمی‌توان برای همه محصولات زمان یکسانی در نظر گرفت.
عیسی‌زهی توضیح داد که تولید برخی محصولات ممکن است حدود دو تا سه ماه زمان ببرد در حالی که برای محصولات پیچیده‌تر یا سفارش‌هایی با حجم کار بیشتر این فرآیند می‌تواند تا یک سال طول بکشد.
تفاوت در زمان تولید به ویژگی‌های هر محصول و میزان سوزن‌دوزی مورد نیاز آن وابسته است. به همین دلیل مراحل طراحی، آماده‌سازی الگو، آزمایش روی پارچه و اجرای نهایی متناسب با مشخصات هر محصول دنبال می‌شود.
این بازه زمانی نشان می‌دهد که تولید محصولات مبتنی بر سوزن‌دوزی بلوچ به‌ویژه محصولاتی که اجرای ظریف و جزئیات بیشتری دارند فرآیندی زمان‌بر است و طراحی و تولید آنها نیازمند هماهنگی میان بخش طراحی و سوزن‌دوزان است.
عیسی‌زهی یکی از اهداف این مجموعه را صادرات محصولات و معرفی هنر سوزن‌دوزی بلوچ به بازار‌های خارج از کشور عنوان کرد.
وی با تاکید بر اینکه سوچن تلاش می‌کند هنر اصیل بلوچی را در قالب محصولات جدید عرضه کند گفت که صادرات این محصولات می‌تواند زمینه معرفی یک هنر اصیل ایرانی را به مخاطبان بیشتری فراهم کند.
رویکرد این مجموعه بر آن است که با حفظ هویت و ظرافت سوزن‌دوزی بلوچ کاربرد‌های تازه‌ای برای این هنر تعریف شود؛ به‌گونه‌ای که محصولات تولیدشده علاوه بر برخورداری از ارزش فرهنگی و هنری با سلیقه و نیاز مصرف‌کنندگان امروزی نیز تناسب داشته باشند.
فعالیت مجموعه‌هایی مانند سوچن نشان می‌دهد که صنایع خلاق می‌توانند با پیوند هنر‌های بومی و طراحی معاصر، مسیر‌های تازه‌ای برای عرضه محصولات فرهنگی ایجاد کنند. در این الگو حفظ اصالت هنری، طراحی متناسب با بازار و ایجاد شبکه‌های تولید و اشتغال در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند؛ هرچند توسعه پایدار چنین فعالیت‌هایی به گسترش بازار فروش، دسترسی به فرصت‌های صادراتی و تقویت ظرفیت تولید نیز وابسته است.
گفت‌و‌گو از: زهرا وجدانی
انتهای پیام/