گروه سیاسی و بین‌الملل برنا/ مسکو در روز‌های سوم تا پنجم آبان ۱۴۰۵ میزبان نشست‌های کارشناسی، بیست‌وهشتمین نشست وزیران و هشتمین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) بود. نشستی که با حضور مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، برگزار شد و در آن امنیت عرضه گاز، حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی و توسعه سرمایه‌گذاری در صنعت انرژی در کانون توجه قرار گرفت.
پزشکیان در سخنرانی خود، با انتقاد از حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، نسبت به پیامدهای گسترش ناامنی برای بازار جهانی انرژی هشدار داد. از نگاه رئیس‌جمهور، تهدید تأسیسات نفتی و گازی و تداوم اقدامات یک‌جانبه، تنها کشورهای هدف را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد، بلکه می‌تواند ثبات عرضه و انتقال انرژی را در سطح بین‌المللی با مخاطره مواجه کند.
اهمیت این هشدار زمانی روشن‌تر می‌شود که خاورمیانه همچنان یکی از مهم‌ترین مناطق تولید و انتقال نفت و گاز جهان است. هرگونه اختلال در فعالیت تأسیسات انرژی یا مسیر‌های صادراتی می‌تواند هزینه حمل‌ونقل و بیمه را افزایش دهد و بر قیمت‌ها و انتظارات بازار اثر بگذارد. در چنین شرایطی، تأکید ایران بر تأمین امنیت منطقه توسط کشورهای منطقه و جلوگیری از گسترش درگیری‌های نظامی، افزون بر ابعاد سیاسی، پیامدهای اقتصادی قابل توجهی دارد.
از هشدار درباره جنگ تا همکاری برای مهار بحران
حمید بورد، سرپرست وزارت نفت، نیز در نشست وزیران مجمع بر ارتباط مستقیم امنیت انرژی با صلح، ثبات منطقه‌ای و احترام به حاکمیت کشور‌ها تأکید کرد. او با اشاره به پیامدهای جنگ و تحریم، خواستار تقویت همکاری اعضای مجمع برای شناسایی زودهنگام تهدیدها، مدیریت مخاطرات و افزایش آمادگی در برابر بحران‌های احتمالی شد.
این رویکرد در بیانیه پایانی اجلاس نیز بازتاب یافت. سران کشورهای عضو با تأکید بر ضرورت تأمین پایدار انرژی، بر گسترش همکاری‌های راهبردی، علمی و فنی و بررسی سازوکار‌های مالی و سرمایه‌گذاری برای توسعه پروژه‌های گاز طبیعی تأکید کردند. اهمیت این مواضع در آن است که امنیت انرژی دیگر صرفاً به میزان ذخایر و ظرفیت تولید محدود نمی‌شود و حفاظت از زیرساخت‌ها، ثبات سیاسی و استمرار سرمایه‌گذاری نیز در آن نقش تعیین‌کننده دارند.
بر اساس اطلاعات مجمع، کشورهای عضو اصلی و ناظر در مجموع حدود ۷۰ درصد ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی جهان، ۳۸ درصد تولید تجاری، ۴۲ درصد صادرات جهانی گاز و ۴۷ درصد صادرات گاز طبیعی مایع را در اختیار دارند. چنین ظرفیتی، GECF را به بستری مهم برای هماهنگی دیدگاه‌های تولیدکنندگان درباره آینده بازار گاز تبدیل کرده است.
دیپلماسی انرژی ایران از هشدار تا مذاکره
سفر پزشکیان به مسکو تنها به طرح مواضع سیاسی درباره امنیت انرژی محدود نماند. رئیس‌جمهور شامگاه سه‌شنبه، پیش از ترک روسیه، اجلاس را سازنده و ثمربخش توصیف کرد و از دستیابی به تفاهم‌هایی در جریان مذاکرات خبر داد. به گفته او، در دیدار با رئیس‌جمهور روسیه و امیر قطر، موضوعاتی از جمله نفت و گاز، کشاورزی، راه‌سازی، صنعت و مسائل امنیتی بررسی شد.
هم‌زمان، بورد از پیشرفت رایزنی‌های تخصصی با کشورهای عضو خبر داد. یکی از مهم‌ترین این مذاکرات، نشست سه‌جانبه ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان بود که با هدف گسترش همکاری‌های انرژی برگزار شد. سرپرست وزارت نفت همچنین اعلام کرد توافق کلی برای تبادل گاز ایران و روسیه انجام شده و مراحل فنی اجرای آن، از جمله موضوع خط لوله عبوری از جمهوری آذربایجان، در حال پیگیری است.
مذاکرات با روسیه برای توسعه سرمایه‌گذاری در میدان‌های نفتی ایران و گفت‌و‌گو با نمایندگان قطر و سنگال نیز از دیگر محور‌های رایزنی‌های هیئت ایرانی بود. با این حال، تبدیل این تفاهم‌ها به قرارداد‌های اجرایی، به تکمیل مذاکرات فنی، تأمین منابع مالی و تعیین زمان‌بندی پروژه‌ها وابسته است.
ایران به‌عنوان یکی از بنیان‌گذاران مجمع کشورهای صادرکننده گاز که نخستین نشست وزیران آن در سال ۲۰۰۱ در تهران برگزار شد، در اجلاس مسکو بر توسعه همکاری اعضا در دو حوزه مدیریت راهبردی و عملیات فنی و مهندسی تأکید کرد. گسترش سرمایه‌گذاری مشترک در زنجیره ارزش گاز، از تولید تا فرآوری، نیز از محور‌های مورد توجه تهران بود.
برآیند مواضع و مذاکرات ایران در مسکو نشان می‌دهد که دیپلماسی انرژی کشور دو مسیر مکمل را دنبال می‌کند: هشدار درباره هزینه‌های جنگ و ناامنی برای اقتصاد جهانی و گسترش همکاری‌های اقتصادی برای تقویت جایگاه ایران در تجارت منطقه‌ای گاز. اکنون مهم‌ترین معیار ارزیابی نتایج این سفر، میزان پیشرفت تفاهم‌های اعلام‌شده و تبدیل آنها به پروژه‌های عملیاتی خواهد بود.
انتهای پیام/