گروه علمی و فناوری برنا/ زهرا وجدانی_ موسیقی سنتی برای تداوم حیات و حفظ جایگاه خود در میان نسل‌های جدید نیازمند پیوند با تحولات فناورانه و شیوه‌های نوین تولید و عرضه آثار هنری است. تلفیق فناوری با ساز‌های اصیل ایرانی بدون آنکه لزوما به هویت و شیوه سنتی نوازندگی آنها خدشه‌ای وارد کند می‌تواند ظرفیت‌های تازه‌ای در آهنگسازی، اجرا، آموزش و تولید موسیقی ایجاد کند.
این رویکرد علاوه بر فراهم کردن زمینه آشنایی و علاقه‌مندی بیشتر جوانان به ساز‌های ایرانی می‌تواند به حفظ و بازآفرینی میراث موسیقایی کشور کمک کند و با ایجاد محصولات و تجربه‌های متفاوت مسیر حضور موسیقی ایران را در بازار‌های بین‌المللی هموار سازد. از این منظر موسیقی به‌عنوان یکی از شاخه‌های صنایع خلاق صرفا یک فعالیت هنری نیست بلکه ظرفیتی برای خلق ارزش اقتصادی، توسعه نوآوری و بازنمایی هویت فرهنگی یک کشور به شمار می‌رود. در همین چارچوب طراحی و تولید ساز‌هایی با قابلیت‌های نوین نمونه‌ای از تلاش برای پیوند میان اصالت موسیقی ایرانی و اقتضائات هنر و فناوری معاصر است.
در همین راستا، در حاشیه نمایشگاه صنایع خلاق مانوین به سراغ یک هنرمند خلاق و مدیرعامل یک شرکت فناور رفتیم و درباره تجربه تلفیق فناوری با ساز‌های اصیل ایرانی، قابلیت‌های سنتور الکتریک، نقش نوآوری در توسعه موسیقی سنتی و ظرفیت‌های این حوزه برای جذب نسل جوان و حضور در بازار‌های بین‌المللی به گفت‌و‌گو پرداختیم.
اسماعیل رحمانی، مدیرعامل شرکت سازسازی صدای ماندگار و عضو پارک علم و فناوری استان کهگیلویه و بویراحمد در حاشیه نمایشگاه صنایع خلاق مانوین در گفت‌و‌گو با خبرنگار علمی و فناوری خبرگزاری برنا با معرفی محصولات این مجموعه اظهار کرد: شرکت ما در زمینه طراحی و تولید ساز‌های موسیقی و همچنین تعمیرات تخصصی سازها فعالیت می‌کند و تاکنون در حوزه سازسازی دو اختراع به ثبت رسانده است.
وی افزود: یکی از اختراعات این مجموعه سنتور الکتریک و دیگری سنتور با قابلیت رگلاژ صداست. همچنین سه نشان ملی در حوزه‌های مرتبط با موسیقی و یک نشان مرغوبیت کالا برای محصولات این مجموعه به ثبت رسیده است.
رحمانی با اشاره به تنوع محصولات تولیدی این شرکت گفت: در مجموعه صدای ماندگار سازها، لوازم و قطعات مختلف موسیقی تولید می‌شود که این محصولات علاوه بر استفاده در حوزه نوازندگی در زمینه آموزش موسیقی و کاربرد‌های تخصصی آن نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند.
این فعال فناور با معرفی سنتور الکتریک به‌عنوان یکی از محصولات نوآورانه این مجموعه توضیح داد: در این ساز صدا از طریق پیکاپ‌هایی که به‌صورت دست‌ساز طراحی و ساخته شده‌اند دریافت و به آمپلی‌فایر منتقل می‌شود. این انتقال از طریق فیشی انجام می‌شود که روی ساز تعبیه شده و به نوازنده امکان می‌دهد صدای سنتور را تقویت کند.
وی درباره کاربرد‌های این محصول بیان کرد: یکی از مهم‌ترین کاربرد‌های سنتور الکتریک استفاده در محیط‌های آپارتمانی است، زیرا صدای ساز‌های سنتی ممکن است هنگام تمرین برای همسایگان آزاردهنده باشد. با استفاده از این ساز می‌توان صدای خروجی را کنترل و تقویت کرد و شرایط مناسب‌تری برای تمرین فراهم آورد.
رحمانی ادامه داد: این محصول علاوه بر تمرین در محیط‌های مسکونی برای فعالیت‌های استودیویی و کار‌های افکتیو نیز کاربرد دارد. از آنجا که سیستم عملکردی این ساز به گیتار الکتریک شباهت دارد می‌توان میان سنتور و آمپلی‌فایر از افکت‌های صوتی نیز استفاده کرد.
وی با اشاره به قابلیت اتصال افکت‌های مختلف به سنتور الکتریک گفت: نوازنده می‌تواند با استفاده از این ساز صدا‌های متفاوتی ایجاد کند و از افکت‌هایی مانند تریبل، بیس، فلنجر و ریورب بهره ببرد. همچنین امکان ایجاد تغییرات صوتی دیگر با اتصال تجهیزات جانبی وجود دارد.
این خلاق نوآور تاکید کرد: نکته مهم این است که نوازنده برای استفاده از سنتور الکتریک نیازی به یادگیری شیوه جدیدی از نوازندگی ندارد و می‌تواند با همان روش و تکنیکی که در نوازندگی سنتور سنتی به کار می‌برد از این ساز نیز استفاده کند.
رحمانی افزود: این ویژگی باعث می‌شود سنتورنوازان بتوانند ضمن حفظ شیوه معمول نوازندگی خود از قابلیت‌های صوتی جدیدی بهره‌مند شوند. این محصول می‌تواند در ارتقای فعالیت‌های آهنگسازی، تولید آثار موسیقی و استفاده‌های شخصی نوازندگان نیز موثر باشد.
وی در ادامه به سایر محصولات این مجموعه اشاره کرد و گفت: در کنار سنتور الکتریک سنتور‌های سنتی نیز در مجموعه ما تولید می‌شوند که از نظر ظاهری مطابق با الگو‌های رایج و شناخته‌شده بازار هستند اما در ساختار داخلی و ویژگی‌های فنی آنها تغییراتی
با هدف افزایش کیفیت و ماندگاری انجام شده است.
این هنرمند توضیح داد: در طراحی این سازها روی افزایش ماندگاری صدا کار شده است تا کیفیت صوتی آنها در طول مدت استفاده هنرجویان و مربیان حفظ شود. همچنین ساختار داخلی سنتور‌ها تقویت شده تا توانایی بیشتری برای تحمل فشار داشته باشند.
وی اضافه کرد: تقویت ساختار داخلی ساز علاوه بر افزایش مقاومت آن در برابر فشار از پیچش و تغییر شکل بدنه سنتور جلوگیری می‌کند. این موضوع هم بر حفظ کیفیت و ماندگاری صدا تاثیر دارد و هم می‌تواند طول عمر خود ساز را افزایش دهد.
رحمانی با اشاره به دیگر ساز‌های تولیدی این شرکت اظهار کرد: ساز قانون نیز از محصولات مجموعه ما است که در طراحی و تولید آن هم به زیبایی ظاهری و هم به ساختار داخلی توجه شده است.
وی افزود: ساختار داخلی ساز قانون نیز برای تحمل فشار و افزایش مقاومت تقویت شده است. تلاش ما این بوده که این ساز از نظر زیبایی، کیفیت صدا، ماندگاری و نوع کاربرد قابلیت رقابت با نمونه‌های وارداتی را داشته باشد.
این فعال فناور همچنین از تولید ساز‌های دیگری مانند کالیمبا و کاخن در این مجموعه خبر داد و گفت: علاوه بر ساز‌های موسیقی، برخی محصولات و تجهیزات آموزشی نیز در این مجموعه تولید می‌شوند که از جمله آنها می‌توان به جعبه مضراب اشاره کرد.
وی درباره روند شکل‌گیری و توسعه این مجموعه توضیح داد: فعالیت خود را از سال ۱۳۸۵ و با راه‌اندازی یک کارگاه کوچک آغاز کردیم. تولیدات اولیه مجموعه عمدتا بر ساخت سنتور متمرکز بود، اما به‌تدریج فعالیت‌ها توسعه پیدا کرد و دامنه محصولات افزایش یافت.
رحمانی با اشاره به حمایت و استقرار این مجموعه در پارک علم و فناوری استان کهگیلویه و بویراحمد در یاسوج گفت: در طول سال‌های فعالیت کارگاه اولیه را توسعه دادیم و اکنون در فضای تولیدی بزرگ‌تری فعالیت می‌کنیم. همان‌طور که در معرفی مجموعه نیز مشخص است امروز به یک سوله تولیدی مجهز شده‌ایم و از ابزار‌ها و تجهیزات تخصصی برای ساخت ساز استفاده می‌کنیم.
وی خاطرنشان کرد: استفاده از دستگاه‌ها و ابزار‌های تخصصی به ما کمک کرده است قطعات باکیفیت‌تری تولید کنیم و راندمان فرآیند تولید و کیفیت نهایی سازها را افزایش دهیم.
رحمانی با اشاره به ویژگی‌های محصولات این مجموعه گفت: محصولات ما از نظر کیفیت صدا در سطح مطلوبی قرار دارند و در طراحی و ساخت آنها علاوه بر ویژگی‌های صوتی به استحکام ساختار و ماندگاری ساز نیز توجه شده است.
وی افزود: ساز‌های تولیدی این مجموعه به‌گونه‌ای طراحی و ساخته می‌شوند که در برابر عواملی مانند فشار و رطوبت مقاومت مناسبی داشته باشند و محصولات ما دارای گارانتی هستند.
پرسش اساسی اینجاست که آیا نگاه به صنایع خلاق همچنان باید به صنایع دستی و تولید محصولات متعارف محدود بماند یا زمان آن رسیده است که حوزه‌هایی مانند موسیقی، هنر‌های نمایشی و سایر شاخه‌های فرهنگی نیز به‌عنوان بخش مهمی از این زیست‌بوم مورد توجه قرار گیرند؟
تجربه‌هایی مانند تولید سنتور الکتریک نشان می‌دهد که خلاقیت و نوآوری می‌تواند در دل هنر‌های ریشه‌دار نیز شکل بگیرد و به خلق محصولات جدید، توسعه بازار و ایجاد ارزش اقتصادی منجر شود. با این حال وقتی یک جوان خلاق و نوآور در گوشه‌ای از کشور با تکیه بر دانش و توانمندی خود برای پیوند فناوری با میراث موسیقایی ایران تلاش می‌کند این پرسش مطرح می‌شود که چه میزان از ظرفیت چنین ایده‌هایی شناسایی و حمایت می‌شود؟ آیا با گسترش حمایت‌ها از نوآوری در حوزه موسیقی و دیگر شاخه‌های هنری نمی‌توان هم به رونق اقتصاد صنایع خلاق کمک کرد، هم نسل جوان را بیش از گذشته به هنر ایرانی علاقه‌مند ساخت و هم زمینه حضور موثرتر فرهنگ و هنر ایران را در عرصه جهانی فراهم آورد؟
و پرسش مهم‌تر اینکه آیا سیاست‌گذاران و متولیان صنایع خلاق برای شناسایی، حمایت و تجاری‌سازی ایده‌های نوآورانه در حوزه موسیقی و هنر سازوکار مشخصی دارند یا همچنان بخش قابل‌توجهی از این ظرفیت‌ها به خلاقیت و تلاش فردی هنرمندان و فعالان فناور وابسته است؟ اگر قرار است صنایع خلاق به خلق ارزش اقتصادی و تقویت هویت فرهنگی کشور منجر شوند چرا حمایت از نوآوری در موسیقی و هنر نباید به اندازه سایر حوزه‌های این صنعت در اولویت قرار گیرد؟
انتهای پیام/