گروه سیاسی و بین الملل برنا/ در حالی که تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از تشدید تنش میان ایران و آمریکا و بازگرداندن دو طرف به مسیر مذاکرات ادامه دارد، کشورهای منطقه و برخی قدرت‌های بین‌المللی با افزایش رایزنی‌ها و تبادل پیام‌ها، در تلاش‌اند زمینه دستیابی به یک توافق سیاسی و جلوگیری از شکل‌گیری رویارویی نظامی جدید را فراهم کنند؛ تلاش‌هایی که با محوریت مصر و قطر و مشارکت عربستان سعودی، پاکستان، ترکیه و عمان دنبال می‌شود و چین نیز حمایت خود را از حل‌وفصل اختلافات از مسیر گفت‌وگو اعلام کرده است.
به گزارش خبرگزاری آناتولی، مصر و قطر در روزهای اخیر پیشگام تحرکات دیپلماتیک برای مهار تنش‌های منطقه‌ای بوده‌اند و مقام‌های ارشد این دو کشور رایزنی‌های گسترده‌ای را با طرف‌های منطقه‌ای و بین‌المللی انجام داده‌اند. در همین چارچوب، «عبدالفتاح السیسی» رئیس‌جمهور مصر، در دو تماس تلفنی جداگانه با «الکساندر استاب» رئیس‌جمهور فنلاند و «حمد بن عیسی آل خلیفه» پادشاه بحرین، درباره تحولات منطقه و تلاش‌ها برای کاهش تنش گفت‌وگو کرد.
بر اساس اعلام دفتر ریاست‌جمهوری مصر، السیسی در گفت‌وگو با همتای فنلاندی خود بر ضرورت فراهم کردن فرصت برای تفاهم و گفت‌وگو میان طرف‌ها تأکید کرد و دستیابی به توافقی سیاسی را راهی برای پایان دادن به بحران و جلوگیری از بی‌ثباتی بیشتر در منطقه دانست. رئیس‌جمهور فنلاند نیز بر حمایت از تلاش‌های میانجی‌گران و ایجاد شرایط لازم برای دستیابی به توافق سیاسی تأکید کرد. رؤسای جمهور مصر و فنلاند همچنین بر ضرورت جلوگیری از گسترش بحران و پیامدهای آن در سطح منطقه‌ای و جهانی اتفاق نظر داشتند. السیسی در گفت‌وگو با پادشاه بحرین نیز بر لزوم کاهش تنش‌ها، حمایت از راه‌حل مسالمت‌آمیز و جلوگیری از بازگشت به درگیری‌های نظامی تأکید کرد.
رایزنی‌های فشرده مصر با کشورهای منطقه
همزمان، «بدر عبدالعاطی»، وزیر امور خارجه مصر، تماس‌های جداگانه‌ای با همتایان خود در ایران، عربستان سعودی، عمان و عراق برقرار کرد و درباره تحولات منطقه و راه‌های جلوگیری از تشدید تنش به تبادل نظر پرداخت. عبدالعاطی در گفت‌وگوی تلفنی با «سیدعباس عراقچی» وزیر امور خارجه ایران، نگرانی‌ها درباره احتمال افزایش مجدد تنش‌ها و اقدام نظامی را مطرح کرد و تلاش‌های شرکای منطقه‌ای برای بازگرداندن طرف‌ها به میز مذاکره را مورد بررسی قرار داد.
وزیر امور خارجه مصر در این تماس بر ضرورت انعطاف‌پذیری همه طرف‌ها و تلاش جدی برای دستیابی به توافقی جامع که نگرانی‌های طرفین را برطرف کند و منطقه را از خطر رویارویی نظامی جدید دور نگه دارد، تأکید کرد. این تماس در ادامه رایزنی‌های دو وزیر در ۲۷ اکتبر انجام شد که طی آن، درباره نشست‌های برگزارشده در تهران و هماهنگی‌های صورت‌گرفته در چارچوب سازوکار چهارجانبه وزرای خارجه مصر، پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی گفت‌وگو شده بود. وزیر امور خارجه مصر همچنین در گفت‌وگو با «فیصل بن فرحان» همتای سعودی خود، بر ادامه تلاش‌ها برای بازگرداندن آرامش و تشویق طرف‌ها به مذاکره تأکید کرد.
در تماس با «بدر البوسعیدی»، وزیر امور خارجه عمان، نیز دو طرف بر ادامه رایزنی‌ها و هماهنگی‌ها برای جلوگیری از ازسرگیری عملیات نظامی و هدایت تحولات به سمت راه‌حل سیاسی توافق کردند. عبدالعاطی در گفت‌وگو با «فؤاد حسین» وزیر امور خارجه عراق نیز نسبت به پیامدهای هرگونه تشدید نظامی جدید هشدار داد و بر اهمیت ایجاد فضای دیپلماسی، تقویت هماهنگی‌های منطقه‌ای، حفاظت از امنیت منطقه و تضمین آزادی کشتیرانی در آبراه‌های بین‌المللی تأکید کرد. در این تماس، علاوه بر مسائل سیاسی و امنیتی، موضوعات مرتبط با مقدمات نشست آینده کمیته عالی مشترک دو کشور، گسترش همکاری‌های اقتصادی و تجاری و سرمایه‌گذاری و مشارکت شرکت‌های مصری در بازسازی عراق نیز مورد بحث قرار گرفت.
قطر به دنبال حمایت از مذاکرات و کاهش شکاف تهران و واشنگتن
در ادامه این تحرکات «محمد بن عبدالرحمن آل ثانی» نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر نیز تماس‌هایی با «کایا کالاس» نماینده عالی اتحادیه اروپا در امور خارجی و سیاست امنیتی و وزرای امور خارجه ترکیه، مصر و عربستان سعودی برقرار کرد. بر اساس اعلام وزارت امور خارجه قطر، این گفت‌وگوها بر تحولات منطقه‌ای، تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش و تقویت امنیت و ثبات متمرکز بود. نخست‌وزیر قطر در این رایزنی‌ها بر حمایت دوحه از تلاش‌هایی تأکید کرد که با هدف دستیابی به راه‌حل دیپلماتیک، تضمین آزادی کشتیرانی و فراهم کردن زمینه توافقی جامع برای تحقق صلح پایدار در منطقه انجام می‌شود.
وزیر امور خارجه قطر و همتای مصری وی همچنین بر ضرورت افزایش تلاش‌ها برای ترغیب طرف‌های درگیر به انعطاف‌پذیری و اختصاص زمان کافی به مذاکرات توافق کردند تا از ورود منطقه به یک رویارویی نظامی جدید جلوگیری شود. این تحرکات در شرایطی انجام می‌شود که قطر و پاکستان نیز تلاش‌هایی را برای کاهش اختلافات میان تهران و واشنگتن و احیای مذاکرات دنبال می‌کنند.
پیشتر «ماجد الانصاری» سخنگوی وزارت امور خارجه قطر اعلام کرده بود که ایران و آمریکا در حال بررسی پیشنهادها و ایده‌هایی برای دستیابی به توافق هستند و دو طرف پایبندی خود را به روند مذاکرات نشان داده‌اند. وی همچنین از بازگشت هیئت قطری اعزام‌شده به تهران خبر داده و بر ادامه تلاش‌های دوحه برای کاهش شکاف میان دو طرف، همزمان با هماهنگی فشرده با رهبران منطقه‌ای، تأکید کرده بود. بر اساس گزارش آناتولی، حل‌وفصل مسئله هسته‌ای ایران، رفع تحریم‌های آمریکا و تأمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز از جمله محورهای اصلی تلاش‌های میانجیگرانه به شمار می‌روند.
چین نیز از مسیر دیپلماسی حمایت کرد
در کنار تلاش‌های کشورهای منطقه، چین نیز حمایت خود را از حل‌وفصل اختلافات ایران و آمریکا از مسیر مذاکره اعلام کرده است. وزارت امور خارجه چین با تأکید بر حمایت پکن از تلاش‌های تهران و واشنگتن برای حل‌وفصل اختلافات از طریق گفت‌وگو، خواستار تقویت رایزنی‌ها با عربستان سعودی، ایران و دیگر کشورهای منطقه شد.
در همین راستا، «شی جین‌پینگ» رئیس‌جمهور چین، روز دوشنبه در دیدار با «هیثم بن طارق» سلطان عمان، تأکید کرد که منطقه خلیج فارس نباید به میدان نبرد رقابت‌های ژئوپلیتیک تبدیل شود. وی همچنین آمادگی پکن را برای همکاری با کشورهای عربی با هدف دستیابی به صلحی پایدار اعلام کرد و تحولات کنونی جهان را بخشی از تغییرات عمیق و بی‌سابقه در یک قرن گذشته دانست. موضع‌گیری چین در حمایت از مذاکرات در شرایطی صورت می‌گیرد که کشورهای مختلف تلاش دارند با استفاده از ظرفیت‌های دیپلماتیک خود، از گسترش بحران و تأثیر آن بر امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی جلوگیری کنند.
تهران: پاسخ آمریکا به پیشنهاد قطر قانع‌کننده نبود
در مقابل این تحرکات دیپلماتیک، مقام‌های ایرانی ضمن تأکید بر تداوم مسیر گفت‌وگو، بر ضرورت تأمین مطالبات و شروط جمهوری اسلامی ایران برای دستیابی به هرگونه توافق تأکید کرده‌اند.
در همین زمینه، سرلشکر رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس درباره پاسخ آمریکا به پیشنهاد قطر اعلام کرد که پاسخ واشنگتن به حقوق و مطالبات ایران قانع‌کننده نبوده است. وی تأکید کرد طرف آمریکایی باید به‌صورت کامل و صریح به هفت شرط ایران پاسخ دهد و به آن‌ها عمل کند و بازگشایی تنگه هرمز را منوط به تحقق این شروط دانست.
غریب‌آبادی: مبنای مذاکرات همان طرح پیشنهادی ایران است
همزمان، «کاظم غریب‌آبادی» معاون وزیر امور خارجه ایران، از ادامه تبادل پیام‌ها میان تهران و واشنگتن از طریق میانجی‌گران، از جمله قطر، خبر داد و تأکید کرد مبنای جمهوری اسلامی ایران برای حل‌وفصل دیپلماتیک اختلافات، همان طرح پیشنهادی است که در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل ارائه شده است.
غریب‌آبادی افزود: در تعاملات کنونی درباره همان متن، نظراتی دریافت کرده‌ایم و الزامات جمهوری اسلامی ایران نیز مشخص است. طبیعتاً چنانچه این الزامات برآورده شود، می‌توان به یک تفاهم دیپلماتیک رسید. غریب‌آبادی با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران در کنار این شرایط، همچنان به راه‌حل‌ها و گفت‌وگوهای دیپلماتیک پایبند است، گفت: این رویکرد با علم به بی‌اعتمادی به آمریکا دنبال می‌شود و جمهوری اسلامی ایران برای هر وضعیتی آمادگی دارد. اگر آمریکایی‌ها همان‌طور که ادعا می‌کنند برای گفت‌وگوهای دیپلماتیک آماده و در این زمینه جدی باشند، جمهوری اسلامی ایران نیز به همان میزان جدی خواهد بود؛ اما اگر سناریوهای دیگری را دنبال کنند، جمهوری اسلامی ایران با جدیت و شدت بیشتری از خود دفاع خواهد کرد.
دیپلماسی در برابر خطر تشدید تنش
مجموعه تحولات اخیر نشان می‌دهد همزمان با ادامه تبادل پیام‌ها میان ایران و آمریکا، تلاش‌های دیپلماتیک در سطوح منطقه‌ای و بین‌المللی برای جلوگیری از بازگشت درگیری‌های نظامی افزایش یافته است. مصر و قطر از طریق رایزنی‌های دوجانبه و چندجانبه، عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه از مسیر سازوکار چهارجانبه و چین نیز با اعلام حمایت از مذاکرات و همکاری با کشورهای منطقه، در تلاش‌اند زمینه لازم برای کاهش اختلافات و دستیابی به توافقی سیاسی را فراهم کنند.
با این حال، مواضع اعلام‌شده از سوی مقام‌های ایرانی نشان می‌دهد تهران دستیابی به توافق را منوط به تأمین مطالبات و الزامات خود می‌داند و در عین حال، آمادگی برای ادامه مسیر دیپلماسی را در کنار آمادگی دفاعی حفظ کرده است. در چنین شرایطی، تداوم میانجیگری‌ها و میزان انعطاف‌پذیری طرف‌های مذاکره‌کننده، از عوامل تعیین‌کننده در سرنوشت تلاش‌ها برای احیای مذاکرات و جلوگیری از تشدید بحران خواهد بود؛ مسیری که علاوه بر آینده روابط تهران و واشنگتن، بر امنیت خلیج فارس، وضعیت تنگه هرمز و ثبات منطقه و حتی امنیت کشتیرانی بین‌المللی تأثیرگذار است.
انتهای پیام/