گروه علمی و فناوری برنا/ حسین افشین معاون علمی رئیس‌جمهور در حاشیه رویداد بین‌المللی المپیک فناوری ۲۰۲۶ در جمع خبرنگاران در پاسخ به پرسشی پیرامون ارزیابی این رویداد و اهمیت برگزاری لیگ‌های امنیت سایبری و هوش مصنوعی اظهار کرد: روز گذشته در رویداد ساخت افزایشی حضور داشتم و در آنجا نکته‌ای را مطرح کردم. هنگامی که از ساخت افزایشی سخن می‌گوییم این روش در تقابل با ساخت کاهشی و ساخت شکل‌دهی قرار دارد.
وی گفت: در مدل‌های کاهشی ابتدا قطعه‌ای کلی در نظر گرفته می‌شود و با تراشیدن و کاستن از بخش‌های اضافی قطعه نهایی ساخته می‌شود اما در ساخت افزایشی، قطعه نهایی از ابتدا وجود ندارد بلکه قطعات به صورت لایه‌لایه روی یکدیگر قرار می‌گیرند و در این فرآیند، کیفیت اتصال لایه‌ها به یکدیگر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
وی افزود: این موضوع را از این منظر مطرح کردم که در حکمرانی علم و فناوری نیز رویکرد مشابهی داریم؛ یعنی هنگامی که به دنبال دستیابی به فناوری و پیشرفت آن هستیم باید ساختار‌ها را به‌صورت لایه‌لایه ایجاد کنیم. همان‌طور که در ساخت افزایشی، کیفیت اتصال مواد (متریال) روی هم اهمیت دارد در اینجا نیز پیوند و اتصال اجزا به یکدیگر سرنوشت‌ساز است.
معاون علمی رئیس‌جمهور تصریح کرد: طرح این موضوع به این دلیل است که برگزاری المپیک فناوری به معنای شناسایی استعدادهاست. با این حال آیا صرف شناسایی استعداد‌ها و کسب مدال طلا ـ و حتی فرض اینکه در میان تمامی کشورهای شرکت‌کننده حائز رتبه نخست شویم به معنای پیشرفت ما در عرصه علم و فناوری است؟ خیر؛ چنین برداشتی صحیح نیست، چرا که این مرحله، صرفا لایه‌ای پایه برای کشف استعدادهاست. در گام بعدی، باید بررسی شود که این فرد چگونه می‌تواند دانش خود را به فناوری تبدیل کند. ما در المپیک فناوری بستر مناسبی فراهم می‌کنیم تا فرد، دانش خود را با مسائلی واقعی درگیر کرده و توانایی خود را در حل مسئله به اثبات برساند؛ بنابراین اتصال میان دانش و مسئله در حال شکل‌گیری است.
افشین ادامه داد: پس از برقراری این اتصال نباید فرد رها شود؛ به همین منظور از سال گذشته باشگاهی تشکیل شد تا برگزیدگان المپیک حفظ شده و به شرکت‌ها و چالش‌های واقعی صنعت متصل گردند. چنانچه بتوانیم زنجیره کشف استعداد، تولید دانش، توسعه فناوری، نوآوری، ارتباط دانشجویان، دانشگاه‌ها و نخبگان با صنعت و در نهایت اتصال صنعت به ثروت و ارزش‌آفرینی را محقق سازیم منظومه‌ای شکل خواهد گرفت که برای کشور حکمرانی علم و فناوری و اقتدار به همراه دارد.
وی بیان کرد: رویداد روز گذشته نیز در همین راستا برگزار شد چرا که بلافاصله پس از آن، نشست‌های تخصصی در حوزه فناوری معکوس (Reverse Tech) و دیتاسنتر‌ها برگزار شد. رویداد امروز در المپیک فناوری نیز پیگیری‌کننده همین اهداف است یعنی مقدمه‌ای است تا افراد با کسب اعتمادبه‌نفس، توانایی حل مسائل واقعی و افزایش تاب‌آوری کشور را پیدا کنند.
معاون علمی رئیس‌جمهور در تشریح اهداف لیگ امنیت سایبری خاطرنشان کرد: همان‌طور که در حوزه امنیت سایبری اشاره شد کشور از نیرو‌های انسانی بسیار مستعد و توانمندی بهره می‌برد که در قالب هکر‌های سفید فعالیت می‌کنند. طرح مشکلات دستگاه‌های اجرایی برای این افراد، شناسایی آسیب‌پذیری‌ها و حفره‌های امنیتی سیستم و رفع آنها از یک‌سو موجب افزایش تاب‌آوری کشور می‌شود و از سوی دیگر به شناسایی و به‌کارگیری نخبگان این حوزه یاری می‌رساند. برنامه‌ریزی‌های آتی ما معطوف به تقویت همین لایه‌ها و تحکیم اتصالات آنهاست.
افشین در تبیین استعاره پیش‌گفته افزود: اگر به حوزه صنعت بازگردیم، قطعتی که از نظر ظاهری ساخته می‌شود چنانچه لایه‌های آن اتصال مناسبی با یکدیگر نداشته باشند و اصطلاحا دچار نقص یا حفره باشند، هرچند در ظاهر سالم به نظر می‌رسند اما به محض قرار گرفتن تحت فشار یا تنش، دچار فروپاشی خواهند شد. حکمرانی فناوری نیز باید از استحکام و فونداسیونی برخوردار باشد که اجزای آن چنان به هم پیوسته باشند که در مواجهه با چالش‌های گوناگون حل مسئله، دچار گسست و فروپاشی نشوند. ما در حال حرکت به همین سمت هستیم و الگوی اجرایی المپیک فناوری نیز بر همین مبنا طراحی شده است.
افشین درباره پیام رهبر انقلاب خطاب به نخبگان اظهار کرد: ببینید؛ در این خصوص چند موضوع مطرح است؛ نخست آنکه ما بیانات مقام معظم رهبری را در ۱۳ بخش دسته‌بندی کردیم که هشت بخش آن مستقیما به معاونت علمی مربوط می‌شد. همان‌طور که پیش‌تر نیز اشاره شد در حال تلاش برای تدوین برنامه‌های اجرایی برای تک‌تک این بخش‌ها هستیم؛ چرا که این موارد جزء اهداف و برنامه‌هایی است که شخصا پیگیر آنها بوده‌ایم.
وی با اشاره به سطح راهبردی این پیام تصریح کرد: نکته بسیار مهم این پیام، سطح حکمرانی علم و فناوری در آن است؛ به این معنا که رویکرد ما نقطه‌ای و جزیره‌ای نیست، بلکه کل اکوسیستم علم و فناوری کشور باید برنامه‌ریزی شود. این اکوسیستم از نخبگان آغاز می‌شود که بحث دیده‌شدن و جهش علمیِ توأم با سرعت و عمق در آن مطرح است، تا موضوع علوم پایه که از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. اگر نگاهی به تاریخ بیندازید، هیچ کشوری را نخواهید دید که توانسته باشد انقلاب صنعتی را محقق کند، مگر اینکه پیش از آن، انقلاب علمی در آن رخ داده باشد. انقلاب علمی نیز در بستر علوم پایه شکل می‌گیرد.
افشین افزود: با این حال، متأسفانه به دلیل عدم وجود بازار مشخص برای علوم پایه همواره نگاه ویژه‌ای به این حوزه وجود نداشته است. رویکرد غالب این بوده که دانشگاه باید صرفاً مسئله‌محور باشد و، چون علوم پایه به شکل مستقیم حل‌المسائلِ صنایع محسوب نمی‌شده، به مرور ضعیف‌تر شده است؛ در حالی که علوم پایه، حکم فونداسیون و اصل بنا را دارد. از همین رو، ما توجه ویژه‌ای به علوم پایه معطوف کرده‌ایم و همان‌طور که می‌دانید، تمرکز اصلی در بنیاد ملی علم ایران بر روی علوم پایه و علوم انسانی قرار گرفته و برنامه‌های مفصلی نیز برای حمایت از پژوهش‌های مرزنشدانِ دانش تدوین شده است.
معاون علمی رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: هنگامی که از «علوم مرزشکن» سخن می‌گوییم، به این معنا نیست که هر پژوهشگری با ارائه یک نوآوری و چاپ مقاله در معتبرترین مجلات بین‌المللی لزوما کار مرزشکنی انجام داده است. مرزشکن در واقع ایده‌های نوینی است که تغییر پارادایم در علم ایجاد می‌کند. برای روشن شدن این موضوع، مثالی می‌زنم؛ طرحی را از یک سال گذشته تدوین کرده‌ایم که به‌زودی اعلام خواهد شد و نام آن را «رویای علمی ایران» گذاشته‌ایم. در حال تنظیم کارگاه‌های تخصصی این طرح هستیم تا مخاطبان متوجه شوند منظور ما یک فعالیت ساده نیست.
وی در تبیین تفاوت میان نوآوری و تغییر پارادایم علمی بیان کرد: هنگامی که ما از قوانین اول، دوم و سوم نیوتن استفاده می‌کنیم و بر اساس آن پارامتر یا فناوری جدیدی خلق می‌کنیم، کار بسیار ارزشمندی انجام شده است، اما این کار مرزشکن محسوب نمی‌شود. مرزشکن در سطح جهان تعداد محدودی دارد؛ برای نمونه، طرح «اصل عدم قطعیت هایزنبرگ» مصداق بارز مرزشکنی است که ساختار‌های پیشین را کنار گذاشته و ساختار جدیدی را بنیان نهاده است. تعداد چنین دستاورد‌هایی در دنیا شاید به ۱۰ تا ۱۵ مورد برسد. ما قصد داریم حمایت ویژه‌ای از این‌گونه طرح‌ها در قالب «رویای علمی ایران» به عمل آوریم. تمامی مقدمات این طرح آماده شده و کارگاه‌های آن از هفته آینده برگزار خواهد شد.
افشین در خصوص حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان برای دستیابی به مرجعیت علمی و فناوری افزود: بخش بعدی به منابع حمایتی از شرکت‌های دانش‌بنیان مربوط می‌شود. هنگامی که از «مرجعیت فناوری» سخن می‌گوییم، بدیهی است که نمی‌توانیم در تمامی حوزه‌ها به مرجعیت دست یابیم؛ بلکه باید تصمیم بگیریم که در برخی حوزه‌ها مصرف‌کننده فناوری باشیم، در برخی حوزه‌ها تبادل فناوری انجام دهیم و در حوزه‌هایی دیگر به قطبی تبدیل شویم که دیگران به ما رجوع کنند؛ این همان «مرجعیت فناوری» است که فکر می‌کنم حوزه‌های نوظهور باید تحت توجه ویژه و اعتبارات خاص قرار گیرند.
معاون علمی رئیس‌جمهور با اعلام خبری پیرامون رفع موانع بیمه‌ای پژوهشگران گفت: در حال حاضر کار‌های اجرایی این طرح به اتمام رسیده و تقریباً با بنیاد‌های نخبگان استانی هماهنگی‌های لازم انجام شده است. در همین جا لازم می‌دانم تشکر ویژه‌ای داشته باشم از رئیس محترم سازمان تامین اجتماعی، جناب آقای دکتر محمدی، که با هماهنگی‌های انجام‌گرفته، مشکل بیمه پروژه‌های پژوهشی را برطرف کردند. وقتی چنین مسائلی را آغاز می‌کنیم، هزاران ایراد و مانع به وجود می‌آید که باید یکی‌پس‌دیگری رفع شوند. در حال حاضر به اعتقاد من تمامی مشکلات آن برطرف شده و نخبگان و شرکت‌های بزرگ می‌توانند برای انجام کار‌های پژوهشی اقدام کنند.
معاون علمی رئیس‌جمهور در ادامه و در خصوص نحوه بهره‌مندی نخبگان از معافیت‌های مالیاتی پروژه‌های پژوهشی اظهار کرد: در واقع، اگر این شرکت‌ها پروژه‌های پژوهشی را به نخبگان واگذار کنند، این امر هم در سوابق آنها محسوب خواهد شد و هم از معافیت مالیاتیِ مربوط به پروژه‌های پژوهشی بهره‌مند خواهند شد. ما تاکنون چند نمونه در این زمینه انجام داده‌ایم و روند اجرای آن با سرعت بیشتری پیگیری می‌شود؛ هرچند این طرح هم‌اکنون آغاز شده است، اما در برخی استان‌ها مسئله بیمه به‌عنوان مانع مطرح بود که خوشبختانه دیروز مشکل بیمه آن نیز برطرف شد و ان‌شاءالله به‌طور کامل حل خواهد شد.
وی در پاسخ به این سوال که آیا معاون علمی سازوکاری پیش‌بینی کرده است تا نخبگانی که به‌عنوان برگزیدگان المپیک شناسایی می‌شوند، به‌صورت واقعی وارد چرخه اقتصاد دانش‌بنیان شده یا در صنایع و شتاب‌دهنده‌ها جذب گردند؟ گفت: نکته‌ای که وجود دارد این است که انجام این کار لزوماً به برنامه‌ریزی‌های پیچیده نیاز ندارد، بلکه ما به یک‌سری حمایت‌ها نیازمندیم تا این اتصالات را برقرار سازیم. ما در تلاش هستیم تا با همین رویداد‌هایی که در حال برگزاری است، این اتصالات به‌صورت طبیعی شکل بگیرد و برقرار شود.
معاون علمی رئیس‌جمهور در ادامه تصریح کرد: نباید ارتباطات را با چسب ایجاد کنیم؛ این دو قطعه باید به‌صورت طبیعی در کنار یک قرار بگیرند. ما نخست شناسایی لازم را انجام می‌دهیم؛ برای نمونه، در همین حوزه امنیت سایبری، در حال حاضر بسیاری از دستگاه‌های اجرایی کشور نیازمند نیروی کارآمد هستند. علاوه بر این در فرآیند جذب جدید دستگاه‌های اجرایی، امتیازات ویژه‌ای برای این افراد در نظر خواهیم گرفت؛ همان‌طور که پیش‌تر نیز اشاره شد، نخبگان و مدال‌آوران المپیاد‌ها در صورت تمایل به فعالیت در دستگاه‌های اجرایی، از امتیازات ویژه‌ای برخوردار خواهند شد. همچنین برای بخش خصوصی و نخبگانی که تمایل به راه‌اندازی شرکت یا کسب‌وکار شخصی داشته باشند نیز بسته‌های حمایتی مشخصی پیش‌بینی شده است.
وی درباره آخرین وضعیت دستیار هوش مصنوعی گفت: در زمینه همکاری‌ها، همان‌طور که مطلع هستید، بخش دوم را تحت عنوان «C۷۰» نام‌گذاری کردیم؛ چرا که حمایت از دویدن و شتاب حرکت کسانی است که می‌خواهند پیشگام باشند. در حال حاضر می‌توان گفت حدود ۷۰ درصد از دستگاه‌ها پیشنهادات خود را ارائه داده و پذیرفته‌اند. ما برنامه‌ریزی کرده‌ایم که طی دو هفته آینده، نمایشگاه تخصصی هوش مصنوعی را برای بازدید وزرا، معاونان وزیر، مدیران کل، نمایندگان محترم مجلس، استانداران و تمامی تصمیم‌گیرندگان کشور برگزار کنیم. یک روز نیز برای بازدید عموم مردم در نظر گرفته نشده، بلکه یک روز کامل به حضور خبرنگاران محترم اختصاص خواهد یافت تا از نزدیک دستاورد‌های این حوزه را مشاهده کنند.
وی با اشاره به رویکرد محصول‌محور این نمایشگاه افزود: نکته قابل‌توجه این است که محوریت این نمایشگاه شرکت‌ها نیستند، بلکه «محصول» معیار اصلی است. برای مثال ممکن است در یک حوزه خاص، ده شرکت مختلف وجود داشته باشند که فناوری هوش مصنوعی را در خوانش تصاویر پزشکی ـ نظیر تصاویر رادیولوژی یا آندوسکوپی ـ به کار گرفته باشند. در اینجا نمونه برتر به نمایش درمی‌آید تا وزیری مانند وزیر محترم بهداشت هنگام بازدید بداند که چنین شرکت‌هایی در کشور فعال هستند؛ یا در حوزه انرژی ممکن است بیست شرکت فعالیت کنند. پس از فراخوان عمومی و دریافت محصولات شرکت‌ها، ارزیابی‌های لازم صورت گرفت و در هر حوزه، یک محصول برگزیده شد. البته ممکن است این شائبه مطرح شود که فلان شرکت بهتر یا پایین‌تر بوده است، اما ملاک، محصول تجاری‌شده و دانش‌بنیان بود.
معاون علمی رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه مقرر شده بود رئیس‌جمهور محترم نیز از این نمایشگاه بازدید کنند، با محدودیت مواجه بودیم و مقرر شد حداکثر ۴۰ محصول برتر در حوزه‌های مختلف به نمایش درآید. این رویداد می‌تواند نقطه اوجی باشد تا هم مشخص شود کشورمان طی دو سال گذشته در حوزه هوش مصنوعی چه محصولات و پیشرفت‌هایی داشته و هم جایگاه ما در مقایسه با سطح جهانی سنجیده شود. در همین نمایشگاه، بخش منتخب دستیار‌های هوش مصنوعی دستگاه‌های مختلف نیز پرزنت خواهد شد و فاز دوم توسعه دستیار‌ها نیز بلافاصله پس از برگزاری این نمایشگاه کلید خواهد خورد.
افشین با اشاره به روند تولید خودرو در کشور اظهار کرد: نکته قابل‌توجه این است که دستور رئیس‌جمهور محترم به خودروسازان ناظر بر این حقیقت بوده است که رویکرد سنتی ما در مواجهه با مسئله کمبود بنزین ـ نظیر تلاش برای افزایش تولید، گران کردن سوخت یا اعمال محدودیت‌ها ـ باید تغییر کند. یکی از نگاه‌های دولت از سال گذشته این بوده است که منبع مصرف‌کننده باید در اولویت اصلاح قرار گیرد؛ بر همین اساس، رئیس‌جمهور دستور دادند که تمامی خودروسازان باید به سمت تولید خودروهای کم‌مصرف، به‌ویژه خودروهای هیبریدی و برقی حرکت کنند. در راستای همین برنامه‌ریزی، ما بازدید از خودروسازان را در دستور کار قرار داده‌ایم. هفته آینده نیز از دو خودروساز دیگر بازدید خواهیم کرد؛ هفته گذشته از سایپا و ایران‌خودرو بازدید شد و روند تکنولوژیک آنها مورد بررسی قرار گرفت.
وی با اشاره به ضرورت آینده‌پژوهی در صنعت خودرو خاطرنشان کرد: همان‌طور که در خصوص تجهیزات آزمایشگاهی اشاره کردم، هرگونه تغییری که امروز در موتور خودرو ایجاد شود، نتیجه آن سه سال بعد در خیابان‌ها نمایان خواهد شد؛ بنابراین این تحولات آنی نیست، چرا که خودروساز نیازمند جانمایی و طراحی است و باید از امروز به فکر سه سال آینده باشیم. نکته بسیار مهم در صنعت خودروسازی این است که خودروی تولیدشده، حداقل تا ۲۰ سال در کشور گریبان‌گیر ما خواهد بود. برخلاف قطعاتی که می‌توان آنها را تعویض کرد، خودرو با همان موتور، شماره شاسی و مشخصات تا پایان عمر مفید خود در جاده‌ها تردد کرده و بنزین مصرف می‌کند؛ لذا اقدام حتی یک روز زودتر در این زمینه، از مصرف سوخت مازاد طی دو دهه آینده جلوگیری خواهد کرد.
معاون علمی رئیس‌جمهور افزود: ما در یکی از خودروسازان شاهد اتفاقات بسیار خوبی بودیم، اما خودروساز دوم نیازمند تقویت و بازنگری اساسی در برنامه‌های خود است. پس از بازدید از دو خودروساز دیگر، گزارش جامعی تهیه خواهیم کرد. تمرکز اصلی ما بر این است که معاونت علمی با وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) تفاهم‌نامه‌ای امضا کند تا ضمن راه‌اندازی مرکز نوآوری، روند پیشرفت این حوزه رصد شود. این مسئولیت از سوی رئیس‌جمهور به معاونت علمی محول شده تا با بهره‌گیری از فناوری و به‌کارگیری سیکل‌های پیشرفته (نظیر سیکل اتکینسون)، مصرف بنزین کاهش یابد. البته همان‌طور که بهتر می‌دانید، مصرف انرژی لزوماً به موتور محدود نمی‌شود؛ بلکه سیستم انتقال قدرت، آیرودینامیک بدنه (برای کاهش نیروی پسسا یا درگ)، وزن خودرو و اصطکاک میان قطعات مختلف نیز در آن دخیل هستند و تمامی این موارد علامت‌گذاری و رصد می‌شوند.
افشین در پایان از برنامه‌ریزی برای معرفی «خودروی سبز سال» خبر داد و گفت: ما در حال پیگیری این موضوع هستیم و درخواست آن را ارائه داده‌ایم که قطعا پس از موافقت رسمی، اعلام خواهد شد. موضوعی که از سوی رئیس‌جمهور مطرح شده ـ البته شاید نباید پیش از ابلاغ رسمی جزئیات آن را بگویم، اما برای تبیین نگاه دولت به آن اشاره می‌کنم ـ این است که در حال اندیشیدن به طرح معرفی «خودروی سال کشور» هستیم. این انتخاب نه برای تمامی کلاس‌ها، بلکه در کلاس‌های مختلف (مانند کلاس A، B، C، SUV یا کراس‌اوور) صورت خواهد گرفت؛ یعنی خودرویی که ویژگی‌های زیست‌محیطی مطلوبی داشته، از مصرف انرژی پایینی برخوردار بوده و به تولید انبوه رسیده باشد. در حال تدوین آیین‌نامه‌های این طرح هستیم. نمونه جهانی این اقدام، جایزه «خودروی سبز سال» است که برای مثال در سال‌های گذشته خودرویی مانند کمری هیبرید برنده آن شده است؛ البته در سطح جهان تمامی خودروهای دنیا آنالیز شده و در کلاس‌های گوناگون بررسی می‌شوند.
معاون علمی رئیس‌جمهور در ادامه خاطرنشان کرد: ما نمی‌خواهیم این‌گونه عمل کنیم که اگر فلان خودروساز در یک کلاس خاص (مثلاً کلاس A) خودروی مناسبی نداشت، صرفاً برای اینکه برنده‌ای داشته باشیم، خودرویی ضعیف را انتخاب کنیم. رویکرد ما این است که در هر کلاس، خودرویی که بالاترین مرتبه فناوری را داراست، همه‌ساله به عنوان «خودروی سال» معرفی شود.
وی در تشریح سازوکار ارزیابی و انتخاب خودروی برتر افزود: برنامه‌ریزی کرده‌ایم که این طرح با همکاری وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) و سازمان ملی استاندارد اجرایی شود؛ به طوری که گروهی مستقل به‌عنوان ارزیاب تعیین شوند و تست‌های استاندارد بر اساس شاخص‌های فنی دقیق انجام گیرد. این نتایج به خودروسازان اعلام خواهد شد. اجرای این طرح دو دستاورد مهم خواهد داشت؛ نخست اینکه ارزیابی مستقلی از خودروهای تولیدی خواهیم داشت و دوم اینکه خودروسازان برای تصاحب این جایگاه به رقابت پرداخته و سطح فناوری خود را ارتقا خواهند داد. هدف ما این است که با چنین ابتکاراتی توجه همگان را به اهمیت توسعه فناوری در صنعت خودرو جلب کنیم.
انتهای پیام/