تبسم کشاورز_ شامگاه پنجشنبه ۱۵ آبان‌ماه، سالن نقش جهان اصفهان میزبان همایون شجریان و گروه «سیاوش» بود؛ اجرایی که علاوه بر جنبه‌های موسیقایی، از دو منظر دیگر نیز قابل توجه بود؛ میزبانی این خواننده از جمعی از خبرنگاران فعال حوزه موسیقی و برگزاری کنسرت در فضایی که پیش‌تر کاربری ورزشی داشته و همچنان نشانه‌های یک استادیوم و ورزشگاه را با خود دارد.
همایون شجریان در این برنامه میزبان حدود ۵۰ خبرنگار و فعال رسانه‌ای حوزه موسیقی از تهران بود؛ دعوتی که فرصتی برای تماشای اجرای زنده او در اصفهان و البته شکل‌گیری ارتباطی نزدیک‌تر میان هنرمند و رسانه‌ها فراهم کرد. این خواننده در بخشی از برنامه نیز با اشاره به حضور خبرنگاران، به آن‌ها خوشامد گفت و از همراهی‌شان استقبال کرد.
این میزبانی در شرایطی اتفاق افتاد که تعامل هنرمندان با رسانه‌ها، به‌ویژه در حوزه موسیقی، همواره می‌تواند به تقویت ارتباط میان جریان تولید موسیقی و مخاطبان کمک کند.
دعوت از خبرنگاران برای همراهی با یک تور کنسرتی، فراتر از یک اقدام تشریفاتی، می‌تواند فرصتی برای نزدیک‌تر شدن رسانه‌ها به فضای واقعی اجراها و اتفاقات موسیقی در شهرهای مختلف باشد.
کنسرت در ورزشگاه؛ مسئله‌ای فراتر از یک اجرای موسیقی
یکی از نخستین نکاتی که در مواجهه با سالن نقش جهان جلب توجه می‌کرد، تفاوت فضای آن با سالن‌های متعارف اجرای موسیقی بود. این مجموعه که پیش‌تر کاربری ورزشی داشته، برای میزبانی کنسرت آماده شده بود؛ صندلی‌های قرمز و آبی سکوهای بالایی، صندلی‌های پلاستیکی و ردیف‌هایی که با اضافه شدن بالشتک تلاش شده بود شرایط مناسب‌تری برای تماشاگران فراهم شود، همچنان فضای یک ورزشگاه را تداعی می‌کردند.
در بخش پایینی نیز صندلی‌های پلاستیکی و فشرده‌ای قرار گرفته بود که امکان جابه‌جایی داشتند. با این حال، تبدیل یک فضای ورزشی به محل اجرای موسیقی، لزوما نمی‌تواند تمام نیازهای یک کنسرت را برآورده کند. از وضعیت نشستن مخاطبان گرفته تا شرایط آکوستیکی و کیفیت انتقال صدا، سالن‌های ورزشی برای چنین اجراهایی با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند.
البته این مسئله را نمی‌توان صرفا به برگزارکننده یا شخص همایون شجریان نسبت داد. اتفاقا برگزاری کنسرت در شهرهایی غیر از تهران، آن هم با حضور خواننده‌ای که مخاطبان گسترده‌ای در گروه‌های سنی و اجتماعی مختلف دارد، می‌تواند در مسیر دسترسی عادلانه‌تر به رویدادهای فرهنگی اهمیت داشته باشد. قرار نیست امکان تماشای کنسرت هنرمندان مطرح تنها به ساکنان پایتخت محدود بماند.
با این حال، این پرسش همچنان باقی است که چرا شهری مانند اصفهان، با پیشینه فرهنگی و هنری قابل توجه، باید برای میزبانی از کنسرت‌های بزرگ به تغییر کاربری یک فضای ورزشی متکی باشد؟
فراهم کردن سالن‌های استاندارد و مجهز برای اجرای موسیقی، ضرورتی است که نمی‌توان آن را با تلاش برگزارکنندگان برای آماده‌سازی فضاهای جایگزین نادیده گرفت.
از شیراز تا اصفهان؛ ادامه تور کنسرت‌های همایون شجریان
همایون شجریان تور کنسرت‌های خود را از نیمه مهرماه آغاز کرده است. شیراز از نخستین مقصدهای این تور بود و پس از آن، اصفهان میزبان این خواننده شد. برنامه‌ریزی برای ادامه اجراها در شهرهایی از جمله کیش، مازندران و رشت نیز نشان می‌دهد که این تور قرار است مخاطبان بیشتری را در نقاط مختلف کشور با اجرای زنده او همراه کند.
این رویکرد، به‌ویژه در شرایطی که تمرکز بخش قابل توجهی از رویدادهای هنری در تهران قرار دارد، اهمیت پیدا می‌کند. حضور خواننده‌ای با جایگاه و میزان استقبال عمومی همایون شجریان در شهرهای مختلف، می‌تواند به رونق اجراهای موسیقی خارج از پایتخت و تقویت مطالبه برای توسعه زیرساخت‌های فرهنگی در این شهرها کمک کند.
«مرغ سحر» و «قاصدک»؛ پیوند نوستالژی و صدای همایون
همایون شجریان در این اجرا با همراهی گروه «سیاوش» روی صحنه رفت. حضور سازهایی همچون دف، کمانچه، تنبک، سنتور و تار، فضای موسیقایی برنامه را شکل می‌داد و در کنار صدای شناخته‌شده این خواننده، ترکیبی از موسیقی ایرانی و قطعات آشنای کارنامه هنری او را پیش روی مخاطبان قرار می‌داد.
اجرای قطعاتی همچون «مرغ سحر»، «هوای گریه»، «خریدار»، «بیا تا گل برافشانیم»، «لب خندان تو»، «در خیال»، «پنهان چو دل»، «ببار ای بارون» و «قاصدک» از بخش‌های مورد توجه برنامه بود. مخاطبان نیز در بخش‌هایی از اجرا با خواننده همراهی می‌کردند و واکنش آن‌ها نشان می‌داد که این قطعات همچنان جایگاه ویژه‌ای در حافظه شنیداری علاقه‌مندان موسیقی ایرانی دارند.
در اجرای «قاصدک»، روشن شدن چراغ تلفن همراه تماشاگران، منظره‌ای متفاوت در سالن ایجاد کرد؛ گویی نورهای کوچک تلفن‌ها، قاصدک‌های پراکنده‌ای بودند که در فضای سالن به پرواز درآمده‌اند. این همراهی تصویری، یکی از لحظات به‌یادماندنی کنسرت بود.
با این حال، انتخاب برخی قطعات آشنا که پیش‌تر با صدای محمدرضا شجریان در حافظه موسیقایی چند نسل ثبت شده‌اند، وجه دیگری نیز داشت. از یک سو، شنیدن دوباره آثاری مانند «مرغ سحر» و «ببار ای بارون» با صدای همایون شجریان، نوعی پیوند عاطفی با میراث موسیقی ایرانی ایجاد می‌کرد و برای مخاطبان جذاب بود؛ از سوی دیگر، این انتخاب‌ها بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کرد که همایون شجریان تا چه اندازه می‌تواند در کنار تکیه بر این میراث، جهان موسیقایی مستقل خود را در اجراهای زنده گسترش دهد.
این نکته البته از ارزش اجرای او کم نمی‌کند اما در مواجهه با خواننده‌ای در جایگاه همایون شجریان، انتظار شنیدن تجربه‌ها و انتخاب‌های تازه نیز دور از ذهن نیست.
کیفیت اجرا در کنار محدودیت‌های سالن
از دیگر ویژگی‌های برنامه، طراحی صحنه و نورپردازی آن بود که با همراهی رضا موسوی، جلوه بصری متفاوتی به اجرا بخشیده بود. ترکیب نور و موسیقی، به‌ویژه در قطعاتی که مخاطبان نیز با آن همراه می‌شدند، به شکل‌گیری فضای یک اجرای زنده و پرتحرک کمک می‌کرد.
صدای همایون شجریان همچنان یکی از مهم‌ترین نقاط اتکای این کنسرت بود؛ خواننده‌ای که توانایی‌های آوازی و تسلطش بر اجرای قطعات، ارتباط مخاطب با برنامه را حفظ می‌کرد. با این حال، شرایط صوتی سالن در برخی لحظات نمی‌توانست کیفیت مطلوبی را که از چنین اجرایی انتظار می‌رود، به‌طور کامل فراهم کند. محدودیت‌های آکوستیکی و ماهیت فضای ورزشی سالن، در این زمینه بی‌تاثیر نبود.
در این میان، حضور افسانه شجریان، خواهر همایون شجریان، در کنار تیم همراه و عکاسان تور نیز از نکات قابل توجه این برنامه بود.
کنسرت اصفهان را می‌توان اجرایی دانست که در مجموع توانست مخاطبان خود را با موسیقی و صدای همایون شجریان همراه کند؛ اجرایی با لحظات خاطره‌انگیز، همراهی تماشاگران و البته محدودیت‌هایی که بیش از هر چیز به زیرساخت محل برگزاری بازمی‌گشت.
شاید مهم‌ترین نکته این اجرا، فراتر از کیفیت یک شب موسیقایی، یادآوری این واقعیت باشد که توسعه اجراهای زنده در شهرهای مختلف، بدون توسعه فضاهای مناسب برای میزبانی از آن‌ها کامل نخواهد شد. حضور هنرمندان در خارج از تهران گام مهمی در مسیر توزیع عادلانه‌تر رویدادهای فرهنگی است اما این حضور زمانی می‌تواند به تجربه‌ای مطلوب و پایدار تبدیل شود که مخاطب در کنار دسترسی به هنرمند مورد علاقه‌اش، از حداقل استانداردهای یک سالن کنسرت نیز برخوردار باشد.
انتهای پیام/