به گزارش گروه اقتصادی برنا؛ استان اردبیل دارای ۷۴۰ هزار هکتار اراضی زراعی، ۴۱ هزار هکتار اراضی باغی و ۱۰۵ هزار بهره‌بردار بخش کشاورزی است همچنین در حدود ۶۰۰ هزار هکتار از اراضی استان انواع محصولات زراعی کشت می‌شود و میزان تولید محصولات زراعی به بیش از سه میلیون تن می‌رسد، ظرفیتی که ضرورت استفاده از فناوری‌های نوین برای افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های تولید را دوچندان می‌کند.
کشاورزی هوشمند به معنای استفاده هدفمند از فناوری‌های دیجیتال، داده‌محور و سامانه‌های نوین برای مدیریت دقیق فرآیند تولید است در این الگو، کشاورز به جای اتکا به روش‌های سنتی و تصمیم‌گیری بر اساس تجربه صرف، از اطلاعات مربوط به رطوبت خاک، وضعیت آب‌وهوا، نیاز آبی گیاه، میزان مصرف کود و سم و شرایط رشد محصول استفاده می‌کند.
سامانه‌های آبیاری هوشمند، حسگر‌های خاک، پهپاد‌های پایش مزارع، تصاویر ماهواره‌ای، هوش مصنوعی و سامانه‌های پیش‌بینی آفات از مهم‌ترین ابزار‌های این نوع کشاورزی هستند.
از نگاه کارشناسان، هوشمندسازی کشاورزی در استان اردبیل باید با اولویت مدیریت منابع آب و خاک دنبال شود، زیرا بخش قابل توجهی از هزینه‌ها و چالش‌های تولید در این حوزه به مصرف غیربهینه نهاده‌ها و روش‌های آبیاری مربوط است.
همچنین استفاده از حسگر‌های رطوبت خاک و سامانه‌های کنترل هوشمند آبیاری می‌تواند زمان و میزان آبیاری را متناسب با نیاز واقعی گیاه تنظیم کند و از هدررفت منابع آب جلوگیری کند.
کارشناسان همچنین معتقدند هوشمندسازی تنها به نصب تجهیزات و استفاده از ماشین‌آلات جدید محدود نمی‌شود، بلکه زنجیره‌ای از اقدامات شامل انتخاب بذر مناسب، اصلاح الگوی کشت، پایش سلامت گیاه، پیش‌بینی بیماری‌ها، مدیریت مصرف کود و سم، برداشت به‌موقع و حتی ردیابی و بازاریابی محصولات را در بر می‌گیرد.
در این چارچوب، اتصال مراکز تحقیقاتی، شرکت‌های دانش‌بنیان، دانشگاه‌ها و بهره‌برداران به یکدیگر می‌تواند فاصله میان دانش و عرصه تولید را کاهش دهد.
از منظر اقتصادی نیز توسعه کشاورزی هوشمند می‌تواند به کاهش هزینه تمام‌شده محصولات، افزایش عملکرد در واحد سطح، کاهش ضایعات، افزایش کیفیت محصولات و توسعه صادرات منجر شود.
با این حال، هزینه اولیه تجهیزات، محدودیت دسترسی برخی کشاورزان به فناوری، ضعف زیرساخت‌های ارتباطی در مناطق روستایی و ضرورت آموزش بهره‌برداران از جمله موانعی است که باید در برنامه‌ریزی‌های اجرایی مورد توجه قرار گیرد.
مسعود امامی‌یگانه، استاندار اردبیل، با تاکید بر ضرورت حرکت بخش کشاورزی استان به سمت فناوری‌های نوین، هوشمندسازی کشاورزی و گلخانه‌ها را از اولویت‌های توسعه اقتصادی استان دانست و گفت: توجه به مصرف بهینه انرژی، آب و افزایش ارزش افزوده محصولات متناسب با شرایط اقلیمی از ضرورت‌های تحول بخش کشاورزی استان است.
وی افزود: اردبیل در جریان سفر معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رییس‌جمهور به‌عنوان پایلوت (نمونه) هوشمندسازی کشاورزی مطرح شده و در همین راستا ۲۸ طرح دانش‌بنیان برای شرکت‌های کشت و صنعت استان آماده شده که کاهش ضایعات محصولات، توسعه روش‌های فناورانه تولید و گسترش مبارزه بیولوژیک از جمله محور‌های این برنامه‌ها است.
استاندار اردبیل با اشاره به ظرفیت‌های گسترده حوزه کشاورزی، دامپروری و صنایع وابسته در استان گفت: افزایش تولید، ایجاد ارزش افزوده، توسعه اشتغال و تقویت بخش کشاورزی ضروری است و مجتمع‌های کشت، صنعت و دامپروری نظیر پارس می‌توانند در این راستا نقش پررنگی داشته باشند.
امامی یگانه اظهار کرد: استفاده از روش‌های هوشمند در تولید، مدیریت منابع آب و خاک، توسعه کشت‌های اقتصادی و افزایش بهره‌وری نهاده‌ها نقش مهمی در ارتقای تولید و اشتغالزایی در استان خواهد داشت و شرکت‌های کشت، صنعت و دامپروری در این حوزه‌ها فعالیت بیشتری داشته باشد.
بهروز خلیلی، معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار اردبیل، نیز در تشریح برنامه هوشمندسازی کشاورزی استان، افزایش سهم ارزش افزوده بخش کشاورزی در تولید ناخالص داخلی از ۱۸ درصد به حداقل ۴۰ درصد را از اهداف این برنامه اعلام کرد.
وی گفت: استفاده بهینه از منابع آب و خاک، افزایش تولید در واحد سطح، توسعه محصولات صادرات‌محور و کم‌آب‌بر و افزایش راندمان آبیاری از ۴۵ درصد به حداقل ۶۰ درصد از دیگر اهداف تعیین‌شده در این طرح است.
وی همچنین با اشاره به ضرورت مشارکت فعالان اقتصادی و بخش خصوصی در اجرای برنامه‌های هوشمندسازی، بر تدوین طرح‌های اجرایی و پیگیری مصوبات سفر معاون علمی رئیس‌جمهور تأکید کرد.
وی افزود: قرار است اردبیل علاوه بر تبدیل به الگوی توسعه کشاورزی هوشمند، از ظرفیت شرکت‌های فناور برای توسعه صادرات محصولات و خدمات دانش‌بنیان نیز استفاده کند.
علی‌حسین احدی‌عالی، رییس سازمان جهاد کشاورزی استان اردبیل، نیز با اشاره به ظرفیت‌های گسترده تولیدی استان، توسعه زیرساخت‌های آب و خاک، نوسازی روش‌های آبیاری و افزایش بهره‌وری را از الزامات تحول بخش کشاورزی عنوان کرد.
وی همچنین از وجود نزدیک به ۲ هزار کیلومتر کانال انتقال آب کشاورزی در دشت اردبیل خبر داد و گفت: افزون بر این، اجرای شبکه ملی مزارع الگو در سال زراعی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ با مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان، محققان، مروجان و کشاورزان پیشرو در دستور کار سازمان جهاد کشاورزی قرار گرفته است که هدف آن انتقال دانش و فناوری به عرصه تولید و افزایش بهره‌وری است.
احدی عالی ادامه داد: با وجود این اقدامات و برنامه‌ها، ارزیابی میزان واقعی هوشمند شدن کشاورزی اردبیل نیازمند تفکیک طرح‌های اجراشده از برنامه‌های در دست اجراست و برای نمونه، تجهیز ۱۴ هزار هکتار از اراضی کشاورزی استان به سامانه‌های آبیاری مدرن، توسعه گلخانه‌ها، آماده‌سازی طرح‌های دانش‌بنیان و اجرای مزارع الگو، هرکدام بخشی از مسیر تحول کشاورزی محسوب می‌شود، اما همه این اقدامات به‌تنهایی به معنای هوشمندسازی کامل مزارع نیست.
رییس سازمان جهاد کشاورزی استان اردبیل بیان کرد: موفقیت اردبیل در این مسیر بیش از هر چیز به طرح‌های عملیاتی، تأمین منابع مالی، مشارکت کشاورزان و استقرار سامانه‌های یکپارچه مدیریت داده وابسته است به‌گونه‌ای که بتوان میزان صرفه‌جویی آب، کاهش مصرف نهاده‌ها، افزایش عملکرد محصولات و بازگشت سرمایه فناوری را به‌صورت دقیق اندازه‌گیری کرد.
احدی عالی افزود: در چنین شرایطی، کشاورزی هوشمند می‌تواند از یک عنوان فناورانه به الگویی عملی برای افزایش درآمد کشاورزان، تقویت امنیت غذایی و توسعه اقتصادی استان تبدیل شود.
گفتنی است ۴۳.۶ درصد از مساحت استان شامل ۸۱۷ هزار هکتار اراضی کشاورزی، ۵۰.۴ درصد معادل ۹۴۹ هزار هکتار مرتع، ۳.۵ درصد برابر با ۶۳ هزار هکتار جنگل و مابقی نیز مربوط به سایر کاربری‌هاست.
استان اردبیل حدود یک درصد مساحت ایران را دارد ولی با تولید سالانه ۴.۵ میلیون تن انواع محصول کشاورزی، چهار درصد تولیدات کشاورزی کشور را به خود اختصاص داده است.
این استان با تولید ۴۰۰ هزار تا ۵۸۰ هزار تن گندم بسته به شرایط آب و هوایی، ۸۵۰ هزار تن سیب زمینی و ۴۵۰ هزار تن انواع محصولات باغی، سهم عمده‌ای در تامین نیاز به محصولات کشاورزی کشور را دارد.
۷۵۰ هزار هکتار از اراضی استان اردبیل کشت می‌شود که ۲۷۰ هزار هکتار آن اراضی آبی و ۴۸۰ هزار هکتار نیز جزو اراضی دیم محسوب می‌شود.