به گزارش برنا، مرتضی ادیب‌زاده، معاون میراث فرهنگی استان تهران، در نشست خبری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان تهران با تشریح آخرین وضعیت بناهای تاریخی آسیب‌دیده در جنگ گفت: در مجموع ۶۷ بنای تاریخی در استان تهران دچار خسارت شدند که میزان آسیب‌ها در آنها متفاوت بوده است.
وی با بیان اینکه عمده خسارت‌ها به مجموعه‌های کاخ گلستان و سعدآباد وارد شده است، افزود: ۱۰ بنای ثبت ملی بیش از ۷۰ درصد آسیب دیده‌اند و برای مرمت این آثار اعتباری معادل ۲.۷ همت در نظر گرفته شده است. در برخی موارد نیز شدت تخریب به‌اندازه‌ای بوده که عملیات آواربرداری ضرورت داشته است.
معاون میراث فرهنگی استان تهران با تأکید بر اینکه تمامی اقدامات مرمتی باید بر اساس نظر کارشناسی انجام شود، گفت: روند مرمت با مشارکت کارشناسان و نظارت بر کارگاه‌های تخصصی در حال پیگیری است و تلاش کرده‌ایم از انجام اقدامات شتاب‌زده جلوگیری کنیم. تاکنون در تعدادی از بناهای آسیب‌دیده، حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد عملیات مرمت پیش رفته است.
ادیب‌زاده با اشاره به تفاوت میزان خسارت‌ها در آثار تاریخی توضیح داد: کاخ مرمر آسیب جزئی دیده، اما کارگاه مرمت مجمع تشخیص مصلحت نظام تقریباً به‌طور کامل آسیب دیده است. همچنین انتشار فهرست کامل بناهای آسیب‌دیده به دلیل قرارگیری برخی از آنها در محدوده‌های نظامی و انتظامی، نیازمند هماهنگی با وزارتخانه است.
وی درباره وضعیت موزه‌های استان نیز گفت: پیش از آغاز جنگ، اموال تاریخی و فرهنگی به مخازن منتقل شدند و خوشبختانه هیچ‌یک از آثار موزه‌ای آسیب ندیدند. در این مدت، به‌جز بازدیدهای عمومی، سایر فعالیت‌های موزه‌ای از جمله مستندسازی متوقف نشد. همچنین با همکاری یونسکو، فرم‌های حفاظت اضطراری برای شش موزه اصلی استان تکمیل شد.
بازار تاریخی تهران زیر فشار بهره‌برداری بیش از ظرفیت
ادیب‌زاده در بخش دیگری از این نشست، وضعیت بازار تاریخی تهران را یکی از چالش‌های مهم حوزه میراث فرهنگی دانست و افزود: بازار تهران طی سال‌های گذشته بیش از ظرفیت تاریخی خود مورد بهره‌برداری قرار گرفته و وجود انبارهای تجاری، فرسودگی سازه‌ها و رهاشدگی تعداد زیادی از بناها، شرایط این محدوده را دشوار کرده است.
وی با اشاره به برگزاری جلسات متعدد از دهه ۸۰ تاکنون برای تعیین تکلیف وضعیت بازار افزود: ایجاد مدیریت یکپارچه، ساماندهی نظارت و بازگرداندن نظم متناسب با ظرفیت تاریخی بازار از جمله اولویت‌های ماست. مرمت و رفع خطر از بناهای این محدوده نیز به منابع و همکاری دستگاه‌های مختلف نیاز دارد و از توان میراث فرهنگی به‌تنهایی خارج است.
معاون میراث فرهنگی استان تهران از آغاز پروژه‌های مشارکتی برای مرمت تیمچه‌ها و سراهای بازار خبر داد و گفت: مرمت چهارسوق بزرگ با همکاری معاونت معماری شهرداری آغاز شده و در حال حاضر مراحل مطالعاتی و برنامه‌ریزی فازهای اجرایی آن دنبال می‌شود. همچنین برای تأمین اعتبار مرمت‌ها، درخواست بودجه اضطراری از استانداری و منابع ملی از وزارتخانه ارائه شده است.
ثبت ملی ۱۶ اثر جدید و کشف محموله ۲۰۰ قطعه‌ای آثار تاریخی
معاون میراث فرهنگی استان تهران در تشریح اقدامات مربوط به ثبت آثار تاریخی گفت: سال گذشته ۲۰ بنای تاریخی در استان تهران به ثبت ملی رسیدند و امسال نیز با وجود شرایط موجود، بیش از ۲۵ پرونده ثبتی آماده شده که تاکنون ۱۶ اثر از آنها ثبت ملی شده‌اند.
به گفته وی، شش اثر ثبت‌شده مربوط به ورامین و پردیس و سایر آثار متعلق به شهر تهران هستند. همچنین ثبت ملی عمده کلیساهای تهران در برنامه امسال قرار دارد و فهرست این بناها پس از تکمیل مراحل مربوط منتشر خواهد شد. در حوزه آثار طبیعی نیز ۱۵ تا ۱۶ اثر در استان تهران به ثبت رسیده‌اند.
ادیب‌زاده در ادامه با اشاره به فعالیت‌های مقابله با قاچاق آثار تاریخی و فرهنگی اظهار کرد: در ماه‌های اخیر چندین پرونده قاچاق، از جمله مواردی در فرودگاه، با هوشیاری پلیس شناسایی شده است. در تازه‌ترین مورد نیز محموله‌ای شامل ۲۰۰ قطعه اثر تاریخی و فرهنگی در تهران کشف شد که در میان آنها آجرهای لعاب‌دار، آثاری با عنوان بوکات، کتیبه‌های ایلامی و اشیای متعلق به دوره‌های مختلف تاریخی وجود داشت.
وی با بیان اینکه تهران به محل تجمیع و انتقال آثار تاریخی قاچاق از نقاط مختلف کشور تبدیل شده است، افزود: بخشی از این اموال با همکاری دستگاه‌های امنیتی کشف و به مخازن امن منتقل شده‌اند. در دوران جنگ نیز گزارش‌هایی از افزایش حفاری‌های غیرمجاز در برخی مناطق و انتقال آثار به تهران وجود داشت.
معاون میراث فرهنگی استان تهران همچنین از آغاز مطالعات بافت‌های تاریخی دماوند و ورامین با همکاری راه و شهرسازی خبر داد و گفت: بر اساس تفاهم‌نامه منعقدشده در چارچوب برنامه هفتم توسعه، تأمین مالی این مطالعات بر عهده راه و شهرسازی و تدوین ضوابط بر عهده میراث فرهنگی است. بازنگری مطالعات بافت‌های سنگلج و عودلاجان نیز با بررسی پلاک‌به‌پلاک و بازدیدهای میدانی دنبال شده است.
ادیب‌زاده با اشاره به افزایش تقاضا برای احیای خانه‌های تاریخی و تبدیل آنها به فضاهای فرهنگی، گالری، کافه و رستوران گفت: در حال حاضر تقریباً هر هفته پنج تا شش درخواست برای تغییر کاربری بناهای تاریخی به فضاهای فرهنگی و خدماتی ارائه می‌شود و میراث فرهنگی از این روند حمایت می‌کند؛ البته هزینه بالای نگهداری این بناها، مشارکت سرمایه‌گذاران را ضروری کرده است.
وی همچنین درباره فضای میان موزه فرش و موزه هنرهای معاصر تهران تأکید کرد: ساماندهی این محدوده به دلیل آسیب‌های بصری و خسارت واردشده به درختان، نیازمند همکاری میراث فرهنگی، مجموعه موزه‌ها و قوه قضائیه است و پیگیری‌های لازم برای قرار گرفتن آن در برنامه اجرایی انجام شده است.