گروه سیاسی و بین الملل برنا/ احتمال فروش سامانه پدافندی اس۴۰۰ به ایران بار دیگر به یکی از محور‌های بحث درباره روابط نظامی تهران و مسکو تبدیل شده است؛ موضوعی که هم‌زمان با سفر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی به روسیه و دیدار او با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور این کشور، در کانون توجه رسانه‌های بین‌المللی قرار گرفته است. روزنامه بریتانیایی تلگراف در گزارشی مدعی شده است که ایران و روسیه درباره توافقی برای ارسال سامانه‌های پیشرفته پدافند هوایی به تهران مذاکره می‌کنند و یک مقام ارشد ایرانی نیز از خوش‌بینی تهران نسبت به تحویل اس۴۰۰ سخن گفته است. با این حال، سابقه همکاری‌های تسلیحاتی دو کشور، به‌ویژه ماجرای طولانی تحویل اس۳۰۰، نشان می‌دهد که فاصله میان مذاکره و اجرای توافق در روابط نظامی تهران و مسکو می‌تواند قابل‌توجه باشد.
به گزارش تلگراف، موضوع فروش اس۴۰۰ در جریان سفر اخیر محسن رضایی به مسکو و دیدار او با پوتین مطرح شده است. رضایی پس از این دیدار اعلام کرد که دو طرف درباره مسائل مهم منطقه‌ای، تحولات پس از جنگ و ترتیبات امنیت منطقه‌ای گفت‌و‌گو کرده‌اند. همچنین موضوع احداث خط لوله جدید گاز میان ایران و روسیه در مذاکرات مورد بحث قرار گرفته است. با وجود این، تاکنون مقام‌های رسمی تهران و مسکو جزئیات مشخصی درباره توافق احتمالی برای فروش اس۴۰۰ منتشر نکرده‌اند و گزارش تلگراف نیز با واکنش رسمی دو طرف همراه نشده است.
اهمیت این خبر را باید در شرایطی ارزیابی کرد که جنگ‌های اخیر، آسیب‌پذیری شبکه پدافند هوایی ایران را آشکار کرده و بازسازی توان دفاعی به یکی از اولویت‌های امنیتی کشور تبدیل شده است. اس۴۰۰، به‌عنوان یکی از پیشرفته‌ترین سامانه‌های پدافندی روسیه، می‌تواند در صورت تحویل و استقرار مؤثر، به تقویت توان شناسایی و مقابله با تهدیدات هوایی کمک کند. گزارش‌های پیشین نیز از تلاش ایران برای تأمین بخشی از نیاز‌های دفاعی خود از روسیه و چین، از جمله مذاکره درباره سامانه چینی اچ‌کیو ۹، حکایت داشته‌اند.
در همین راستا، تلگراف به اسناد افشاشده‌ای اشاره کرده که نشان می‌دهد صنایع دفاعی روسیه در حال تولید تجهیزات مربوط به موشک‌های قابل شلیک از بالگرد برای ایران بوده‌اند. بر اساس این گزارش، کارخانه‌های دولتی روسیه در چارچوب یک قرارداد صادراتی، تجهیزات پرتاب موشک هدایت‌شونده «ال‌ام‌یوآر» یا «محصول ۳۰۵» را برای تهران تولید می‌کنند. در اسناد مورد استناد این رسانه، ایران با کد «کی۱۰» معرفی شده و از اختصاص تجهیزات موردنیاز برای ۹۰ پرتابگر دومسیره به مشتری ایرانی سخن رفته است. این ادعا، در صورت صحت، می‌تواند نشانه‌ای از وجود همکاری‌های تسلیحاتی فراتر از مباحث دیپلماتیک میان دو کشور باشد.
موانع رسیدن اس ۴۰۰ به ایران
با این حال، مانع اصلی در مسیر دستیابی ایران به اس۴۰۰، صرفاً دستیابی به توافق نیست؛ بلکه اراده سیاسی و ظرفیت عملیاتی روسیه برای تحویل چنین سامانه‌ای نیز اهمیت دارد. تجربه تحویل اس۳۰۰ نمونه روشنی از پیچیدگی این مسیر است. روسیه در دهه‌های گذشته، با وجود توافق تسلیحاتی با ایران، از تحویل این سامانه خودداری کرد. دیمیتری مدودف، رئیس‌جمهور وقت روسیه، صادرات اس۳۰۰ به ایران را با استناد به قطعنامه‌های شورای امنیت و تحریم‌های تسلیحاتی متوقف کرد؛ تصمیمی که تنها پس از توافق هسته‌ای و با دستور پوتین لغو شد.
اکنون نیز مجموعه‌ای از ملاحظات می‌تواند تحویل اس۴۰۰ را دشوار کند. روسیه از یک‌سو روابط خود با اسرائیل و کشور‌های منطقه را در محاسباتش لحاظ می‌کند و از سوی دیگر، در شرایط جنگ اوکراین با فشار قابل‌توجهی بر شبکه پدافندی خود روبه‌رو است. حملات مستمر پهپادی و موشکی اوکراین به زیرساخت‌ها و پایگاه‌های روسیه، نیاز مسکو به سامانه‌های پیشرفته دفاع هوایی را افزایش داده است. بنابراین، حتی در صورت تمایل سیاسی کرملین، مشخص نیست روسیه چه میزان ظرفیت برای واگذاری این تجهیزات در اختیار داشته باشد.
می‌توان از تعهد دفاعی تهران-مسکو سخن گفت؟
از سوی دیگر، سفر رضایی را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه‌ای از شکل‌گیری یک تعهد دفاعی میان دو کشور دانست. همان‌طور که المانیتور نیز در تحلیل خود یادآور شده، پیمان جامع همکاری راهبردی ایران و روسیه که در ژانویه ۲۰۲۵ امضا شد، فاقد بند دفاع متقابل است و مسکو را به مداخله نظامی در صورت حمله به ایران متعهد نمی‌کند. در نتیجه، اگرچه همکاری‌های تسلیحاتی می‌تواند توان دفاعی تهران را تقویت کند، اما تبدیل این همکاری‌ها به تضمینی پایدار برای امنیت ایران همچنان محل تردید است.
در مجموع، خبر احتمال فروش اس۴۰۰ را باید در چارچوب تلاش ایران برای بازسازی پدافند هوایی و گسترش همکاری نظامی با روسیه ارزیابی کرد؛ تلاشی که در کنار فرصت‌های احتمالی، با موانع سیاسی، نظامی و تجربه بدعهدی‌های گذشته مسکو روبه‌رو است. از این منظر، پرسش اصلی نه فقط تمایل روسیه به فروش اس۴۰۰، بلکه میزان پایبندی کرملین به توافقی است که اجرای آن می‌تواند بر موازنه نظامی منطقه اثر بگذارد.
انتهای پیام/