به گزارش خبرنگار برنا؛ رمان تازه جاناتان کو با الهام از دوستی نامتعارف موریس راول و رالف وان ویلیامز، به تاثیر هویت ملی بر موسیقی و شکل‌گیری شخصیت هنرمندان می‌پردازد؛ روایتی که در بستر دو جنگ جهانی، مرزهای میان فرهنگ، ملیت و هنر را به پرسش می‌گیرد.
رمان «درس‌هایی در هماهنگی» (Lessons in Harmony) نوشته جاناتان کو، نویسنده انگلیسی، داستان دوستی غیرمنتظره میان موریس راول، آهنگساز فرانسوی و رالف وان ویلیامز، آهنگساز انگلیسی را دستمایه قرار داده است؛ دو هنرمندی که با وجود تفاوت‌های شخصیتی و فرهنگی بر زندگی و آثار یکدیگر تاثیر گذاشتند.
داستان این رمان از سال ۱۹۰۷ آغاز می‌شود؛ زمانی که وان ویلیامز از سنگینی و تاثیر بیش از اندازه سنت موسیقی آلمان بر آثارش احساس نارضایتی می‌کرد. او که آموزش موسیقی خود را در کالج سلطنتی موسیقی انگلستان گذرانده بود، قصد داشت برای رهایی از این تاثیرات، مدتی نزد ونسان دندی، آهنگساز فرانسوی، در پاریس آموزش ببیند. با این حال، میشل دیمیتری کالووکورسی، منتقد موسیقی، پیشنهاد کرد به‌جای دندی، نزد موریس راول برود؛ آهنگسازی که در آن زمان از چهره‌های برجسته و تحسین‌شده موسیقی فرانسه بود.
راول و وان ویلیامز از نظر ظاهر، خلق‌وخو و سلیقه هنری تفاوت‌های بسیاری داشتند. راول فردی دقیق، کم‌حرف و به‌شدت محافظه‌کار در زندگی شخصی خود بود و به جمع‌آوری اسباب‌بازی‌های مکانیکی پیچیده علاقه داشت. در مقابل، وان ویلیامز شخصیتی صریح، مستقل و نامتعارف داشت و شیفتگی‌اش به موسیقی فولکلور انگلیسی، یکی از ویژگی‌های اصلی جهان هنری او محسوب می‌شد.
نخستین دیدار این دو نیز چندان دوستانه پیش نرفت. راول در اولین جلسه از وان ویلیامز خواست قطعه‌ای کوتاه به سبک موتسارت بنویسد اما آهنگساز انگلیسی این تمرین را نپذیرفت. با وجود این اختلاف‌نظر اولیه، سه ماه همکاری و معاشرت در پاریس به شکل‌گیری دوستی عمیقی انجامید که تاثیر آن در زندگی و موسیقی هر دو باقی ماند.
جاناتان کو در مصاحبه‌ای درباره انگیزه خود از نوشتن این رمان گفته است که از زمان آشنایی با دوستی و حمایت متقابل دو آهنگساز محبوبش، همواره به نوشتن داستانی درباره آن‌ها فکر می‌کرده است. علاقه کو به موسیقی این دو آهنگساز نیز در ساختار کتاب نمود دارد؛ به‌گونه‌ای که رمان با فهرستی از قطعات موسیقی همراه شده است.
با این حال، موضوع اصلی کتاب فراتر از یک روایت درباره دوستی دو هنرمند است. کو که در آثارش به واکاوی فرهنگ و هویت انگلیسی توجه دارد، در این رمان به این پرسش می‌پردازد که موسیقی تا چه اندازه می‌تواند بازتاب‌دهنده روح و هویت یک ملت باشد.
در نگاه نویسنده، موسیقی راول با ویژگی‌هایی همچون ظرافت، شفافیت و مهار عاطفی، بازتابی از ارزش‌های فرهنگی فرانسه است. در سوی دیگر، وان ویلیامز با الهام از سرودهای مذهبی، آوازهای کلیسایی و موسیقی فولکلور، به دنبال شکل‌دادن به زبانی موسیقایی بود که ریشه در سنت‌های انگلیسی داشته باشد. روزنامه تایمز نیز در سال ۱۹۵۲ درباره آثار او نوشت که «انگلیسی‌بودن در خون و استخوان‌های موسیقی او جاری است»؛ توصیفی که راول نیز با اشاره به کشف هویت هنری دوستش در مسیر آشنایی با سنت انگلیسی، آن را تأیید کرده بود.
کو برای روایت این داستان، از قالب خاطراتی منتشرنشده استفاده کرده است که پیر «مایلو» میلوناس، دوست وفادار راول، پس از مرگ این آهنگساز نوشته و چند دهه بعد به‌طور اتفاقی کشف شده است. شخصیت مایلو با الهام آزاد از میشل دیمیتری کالووکورسی شکل گرفته است.
نویسنده که خود با موسیقی آشنایی دارد، ساختار کتاب را به نوعی فانتازیا تشبیه کرده است؛ فرمی آزاد در موسیقی که از الگوهای سخت‌گیرانه و ساختارهای سنتی پیروی نمی‌کند. روایت نیز با تغییر ناگهانی ضرباهنگ و حال‌وهوا، حالتی شبیه به اجرای بداهه پیدا می‌کند. حتی بخش‌هایی از نوشته‌های یکی دیگر از شاگردان راول درباره سفر به لندن، با توضیحات و اصلاحات معترضانه مایلو درهم می‌آمیزد. در بخشی دیگر نیز ماجرای طنزآمیز جابه‌جایی یک پیانو، یادآور کمدی‌های فیزیکی باستر کیتون است.
مایلو، راوی داستان، خود شخصیتی چندفرهنگی دارد؛ پدری پرتغالی و مادری یونانی، زندگی میان لندن و پاریس و وضع مالی نامناسب، او را به انسانی تبدیل کرده که به‌سختی می‌توان برایش وطن مشخصی در نظر گرفت. تنها نقطه اتکای ثابت زندگی او، علاقه عمیقش به راول است. از خلال نگاه این شخصیت، رمان به تقابل‌هایی همچون سنت و مدرنیته، طبیعت و تصنع، خودخواهی و بخشندگی و فردیت و هویت ملی می‌پردازد.
در ادامه داستان، هرچه رابطه راول و وان ویلیامز عمیق‌تر می‌شود، تفاوت‌های فرهنگی و هنری آن‌ها نیز تا اندازه‌ای رنگ می‌بازد و این تفاهم به آثار موسیقایی‌شان راه پیدا می‌کند. مایلو نیز از این تحول تاثیر می‌پذیرد و نگاهش به جهان گسترش می‌یابد.
اما آغاز جنگ جهانی اول، این پیوند را با دشواری روبه‌رو می‌کند. راول و وان ویلیامز هر دو در جنگ حضور داشتند؛ راول در سنگرها خدمت کرد و وان ویلیامز راننده آمبولانس بود. آن‌ها در یک جبهه و در برابر دشمنی مشترک جنگیدند، اما دوستی‌شان پس از جنگ هرگز به صمیمیت گذشته بازنگشت. در روایت کو، جنگ و تقویت مرزبندی‌های ملی، پیوندی را که بر پایه هنر و تفاهم شکل گرفته بود، تحت تأثیر قرار می‌دهد.
دو دهه بعد، با آغاز جنگ جهانی دوم، پرسش محوری رمان بار دیگر مطرح می‌شود. وان ویلیامز در صفحات ابتدایی کتاب از دوستش اوانز می‌پرسد که آیا موسیقی می‌تواند روح یک ملت را بازتاب دهد؟ این پرسش در پایان داستان و در جریان یادآوری اجرای نخستین سمفونی پنجم او در جشنواره پرامز سال ۱۹۴۳، بار دیگر مطرح می‌شود. در آن مقطع، منتقدان پاسخی مثبت به این پرسش می‌دهند و موسیقی وان ویلیامز را تجسمی از هویت و روح مشترک انگلیسی می‌دانند؛ اثری که در روزگار جنگ، به نمادی از امید تبدیل شده است.
با این حال، کو پاسخ نهایی را به خواننده واگذار می‌کند: آیا می‌توان موسیقی بزرگ را به‌سادگی در چارچوب هویت ملی یک کشور تعریف کرد؟ و آیا جوامعی که به چنین آثاری گوش می‌سپارند، خود می‌توانند به آرمان والایی از هویت ملی که موسیقی ترسیم می‌کند، وفادار بمانند؟
«درس‌هایی در هماهنگی» در نهایت، فراتر از روایت یک دوستی هنری، درباره ظرفیت موسیقی برای عبور از مرزهای ملی و فرهنگی است؛ روایتی که نشان می‌دهد هنر چگونه می‌تواند در جهانی گرفتار جنگ و تقابل، زمینه‌ای برای شناخت و نزدیکی انسان‌ها فراهم کند.
انتهای پیام/