مهم‌ترین مانع پیش روی گادی آیزنکوت برای تشکیل کابینه، اختلاف‌نظر میان احزاب مخالف نتانیاهو درباره چگونگی ائتلاف با جریان‌های عربی و احزاب حریدی است. در حالی که بخشی از متحدان او هرگونه ائتلاف با احزاب عربی را خط قرمز خود می‌دانند، گروهی دیگر معتقدند حمایت این احزاب برای کنار زدن نتانیاهو ضروری است. از سوی دیگر، اختلافات بر سر خدمت سربازی حریدی‌ها نیز مسیر تشکیل ائتلاف را پیچیده کرده است. حنیف غفاری، کارشناس مسائل بین‌الملل، در گفت‌وگو با «خبرگزاری برنا» با بررسی موانع پیش روی آیزنکوت، سناریوهای احتمالی تشکیل کابینه و پیامدهای کنار رفتن نتانیاهو، معتقد است که با وجود تفاوت در اولویت‌ها و تاکتیک‌ها، راهبردهای کلان دو جریان در سیاست خارجی و منطقه‌ای اسرائیل تفاوت بنیادینی با یکدیگر ندارند.
مهم‌ترین موانع سیاسی و ساختاری پیش روی گادی آیزنکوت برای تشکیل کابینه چیست؟
نخستین و مهم‌ترین مانع پیش روی آیزنکوت، خط قرمز برخی از متحدان او درباره ائتلاف با احزاب عربی است. آویگدور لیبرمن، رهبر حزب اسرائیل بیتنو و یکی از متحدان اصلی آیزنکوت، اعلام کرده است که در صورت شکل‌گیری ائتلاف میان احزاب صهیونیستی مخالف نتانیاهو و جریان‌های عربی، از کابینه خارج خواهد شد. به نظر می‌رسد نفتالی بنت نیز موضع مشابهی دارد. افزون بر این، خود آیزنکوت پیش‌تر اعلام کرده بود که در مسیر تشکیل دولت، به دنبال ائتلاف با احزاب عربی نخواهد بود. بنابراین، مسئله همکاری با این احزاب به یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی او تبدیل شده است.
دومین مانع، موضع آیزنکوت درباره تشکیل دولت وحدت ملی با بنیامین نتانیاهو و حزب لیکود است. او به احزاب مخالف نتانیاهو وعده داده است که با نخست‌وزیر فعلی برای تشکیل دولت وحدت ملی وارد ائتلاف نخواهد شد. آیزنکوت پس از سخنرانی اخیر نتانیاهو در کنست نیز اعلام کرد که مذاکرات با حزب لیکود درباره تشکیل چنین دولتی را متوقف می‌کند. در نتیجه، او از یک سو امکان ائتلاف با احزاب عربی را به دلیل مخالفت بخشی از متحدانش با محدودیت مواجه می‌بیند و از سوی دیگر، تشکیل دولت وحدت ملی با نتانیاهو را نیز خط قرمز خود قرار داده است. همین دو محدودیت، دامنه انتخاب‌های سیاسی او را به‌شدت کاهش می‌دهد.
با توجه به اختلاف‌نظر احزاب مخالف نتانیاهو درباره همکاری با جریان‌های عربی، آیا آیزنکوت می‌تواند حمایت این احزاب را به یک ائتلاف پایدار و منسجم تبدیل کند؟
یکی از گزینه‌هایی که در شرایط فعلی قابل تصور است، تشکیل یک دولت حداقلی با حمایت غیررسمی احزاب عربی است. به این معنا که آیزنکوت بر مبنای ۴۸ کرسی بلوک مخالفان نتانیاهو، کابینه‌ای تشکیل دهد و ۱۹ نماینده احزاب عربی نیز بدون حضور رسمی در کابینه، از آن حمایت کنند. در چنین شرایطی، احزاب عربی می‌توانند با رأی مثبت خود زمینه تشکیل دولت را فراهم کنند، بدون آنکه لزوما بخشی از ترکیب رسمی کابینه باشند.
با این حال، این سناریو با مخالفت برخی از احزاب راست‌گرای حاضر در اردوگاه آیزنکوت مواجه خواهد شد.
چه سناریوهایی پیش روی آیزنکوت قرار دارد؟ آیا امکان ائتلاف با احزاب حریدی نیز وجود دارد؟
در روزهای اخیر، سناریوی دیگری نیز در معادلات سیاسی اسرائیل مطرح شده و آن پیوستن دو حزب «یهودیت توراتی» و «شاس» به اردوگاه مخالفان نتانیاهو است. هر دو جریان به جامعه حریدی وابستگی دارند و در گذشته نیز در کابینه‌های نتانیاهو حضور داشته‌اند. به‌طور سنتی، این احزاب تمایل بیشتری به همکاری با نتانیاهو داشته‌اند، اما اکنون مسئله خدمت سربازی حریدی‌ها به یکی از محورهای اصلی اختلاف آنها با دولت تبدیل شده است.
در این میان، آیزنکوت و لیبرمن در تلاش هستند تا از این اختلاف برای جلب حمایت احزاب حریدی استفاده کنند. آیزنکوت به‌عنوان فرمانده پیشین ارتش اسرائیل تأکید دارد که همه شهروندان باید خدمت سربازی را انجام دهند و در این زمینه نباید استثنایی برای حریدی‌ها قائل شد. در مقابل، لیبرمن معتقد است که می‌توان با ارائه امتیازاتی به این احزاب، زمینه پیوستن آنها به ائتلاف مخالفان را فراهم کرد.
اهمیت این سناریو در آن است که در صورت پیوستن احزاب شاس و یهودیت توراتی، امکان تشکیل کابینه‌ای با حدود ۶۲ کرسی فراهم می‌شود و در این صورت، آیزنکوت دیگر برای تشکیل دولت به حمایت احزاب عربی نیاز نخواهد داشت. به همین دلیل، لیبرمن ترجیح می‌دهد به‌جای تشکیل دولتی متکی بر حمایت غیررسمی اعراب، یک ائتلاف گسترده‌تر و با قابلیت دوام چهار ساله شکل بگیرد.
البته باید توجه داشت که موضع آیزنکوت در قبال احزاب عربی تا حدودی بازتر از لیبرمن است و در اردوگاه او نیز چهره‌هایی وجود دارند که همکاری با این جریان‌ها را ضروری می‌دانند. بنابراین، در شرایط فعلی چند سناریو قابل تصور است: تشکیل دولت حداقلی با حمایت غیررسمی احزاب عربی، جذب احزاب حریدی و تشکیل ائتلافی با اکثریت پارلمانی یا تلاش برای جلب نمایندگان جداشده از لیکود. با این حال، ترجیح لیبرمن و بنت تشکیل دولتی است که بتواند یک دوره چهار ساله را پشت سر بگذارد.
اگر آیزنکوت در مهلت ۴۲ روزه موفق به تشکیل کابینه نشود، چه اتفاقی در ساختار سیاسی اسرائیل رخ خواهد داد؟ آیا احتمال بازگشت نتانیاهو به قدرت همچنان وجود دارد؟
در صورتی که آیزنکوت در مهلت اولیه ۲۸ روزه و تمدید احتمالی ۱۴ روزه موفق به تشکیل کابینه نشود، مأموریت تشکیل دولت می‌تواند به نتانیاهو واگذار شود. با این حال، نباید تصور کرد که در چنین شرایطی نتانیاهو لزوما از موقعیت بهتری برای تشکیل کابینه برخوردار خواهد بود. او نیز با محدودیت‌های مشابهی مواجه است؛ چراکه احزاب عربی حاضر به ائتلاف با او نیستند و جذب احزاب مخالف از اردوگاه آیزنکوت نیز برایش دشوار خواهد بود.
در واقع، به نظر می‌رسد مهم‌ترین هدف نتانیاهو در شرایط فعلی، جلوگیری از تشکیل کابینه توسط آیزنکوت باشد تا بتواند روند تحولات را به سمت برگزاری انتخابات مجدد هدایت کند. حتی گزارش‌هایی درباره رایزنی‌های غیرعلنی او با احزاب عربی برای جلوگیری از شکل‌گیری دولت آیزنکوت مطرح شده است. این موضوع نشان می‌دهد که نتانیاهو نیز تلاش می‌کند از شکاف‌های موجود در اردوگاه مخالفان خود بهره‌برداری کند.
در مقابل، اسحاق هرتزوگ، آیزنکوت و لیبرمن معتقدند که باید از فرصت به‌وجودآمده برای کنار زدن نتانیاهو استفاده کرد و مانع از بازگشت او به قدرت شد. بنابراین، اگر تلاش‌ها برای تشکیل کابینه به نتیجه نرسد، یکی از سناریوهای محتمل، حرکت به سمت انتخابات زودهنگام در حدود مارس ۲۰۲۷ (فروردین ۱۴۰۶) خواهد بود. در چنین شرایطی، رقابت سیاسی وارد مرحله جدیدی می‌شود و هر دو اردوگاه تلاش خواهند کرد از وضعیت موجود برای تقویت موقعیت خود استفاده کنند.
در صورت تشکیل کابینه به ریاست آیزنکوت، چه تغییراتی در سیاست داخلی و خارجی اسرائیل، به‌ویژه در قبال ایران، حزب‌الله و جنگ غزه، قابل انتظار خواهد بود؟ آیا تغییر نخست‌وزیر لزوما به معنای تغییر در راهبردهای امنیتی اسرائیل است؟
برای بررسی این موضوع باید میان راهبردهای کلان و تاکتیک‌های اجرایی در سیاست خارجی اسرائیل تمایز قائل شد. اصول و جهت‌گیری‌های کلان سیاست خارجی و امنیتی این رژیم طی دهه‌های گذشته از ثبات نسبی برخوردار بوده و تغییر کابینه‌‌ها لزوما به معنای تغییر این راهبردها نیست. به‌ویژه در قبال ایران، موضوع تغییر نظام سیاسی و ایجاد تغییرات بنیادین در ساختار جمهوری اسلامی، از جمله اهدافی بوده که در رویکرد جریان‌های مختلف سیاسی اسرائیل مطرح شده است. از این منظر، میان آیزنکوت و نتانیاهو تفاوت راهبردی بنیادینی وجود ندارد.
با این حال، تفاوت‌هایی در اولویت‌بندی‌ها و تاکتیک‌های اجرایی این دو جریان قابل مشاهده است. به نظر می‌رسد تمرکز اولیه آیزنکوت در صورت تشکیل کابینه، بیشتر بر مسائل داخلی و پرونده‌های مرتبط با جبهه فلسطین، به‌ویژه جنگ غزه، خواهد بود. در مقابل، نتانیاهو معمولا تلاش کرده است چندین پرونده و جبهه منطقه‌ای را به‌صورت هم‌زمان در دستور کار قرار دهد و در قبال آنها سیاست‌گذاری کند.
بنابراین، تفاوت اصلی این دو جریان را باید در نحوه مدیریت پرونده‌های منطقه‌ای، ترتیب اولویت‌ها و شیوه اجرای سیاست‌های امنیتی جست‌وجو کرد، نه در اهداف راهبردی بلندمدت. این تفاوت‌ها به‌ویژه در نحوه مواجهه با ایران، حزب‌الله و تحولات فلسطین قابل رصد خواهد بود.
نکته مهم دیگر، مسئله روابط با ایالات متحده است. یکی از دغدغه‌های اصلی آیزنکوت، ترمیم مناسبات اسرائیل با واشنگتن است. او در جریان رقابت‌های انتخاباتی بارها نتانیاهو را متهم کرد که با سیاست‌های خود، جایگاه اسرائیل را حتی نزد اصلی‌ترین حامی آن، یعنی آمریکا، و همچنین در افکار عمومی این کشور تضعیف کرده است. از این منظر، آیزنکوت احتمالا تلاش خواهد کرد در صورت رسیدن به قدرت، روابط با واشنگتن را بهبود ببخشد و از میزان تنش‌های ایجادشده در این مناسبات بکاهد.
انتهای پیام/