به گزارش برنا از آذربایجان شرقی،وحید یوسفی: روایت یک طرح حمایتی در شهری که چند سالی است از نمایشگاه کتاب محروم مانده و کتابفروشی‌هایش برای ادامه حیات با دشواری‌های اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. تبریز شهری با پیشینه دیرینه فرهنگی و ادبی که کتابفروشی‌های آن سال‌ها محل رفت‌وآمد اهل فرهنگ، دانشجویان و علاقه‌مندان کتاب بوده‌اند، امروز بیش از گذشته به حمایت‌های هدفمند برای حفظ این سرمایه‌های فرهنگی نیاز دارد.
در چنین شرایطی، طرح «کتابیار تبریز» را می‌توان تلاشی برای ایجاد پیوندی دوسویه میان حمایت از شهروندان کتابخوان و تقویت اقتصاد کتابفروشی‌های شهر دانست؛ طرحی که در مرحله نخست با مشارکت ۱۷ کتابفروشی باسابقه تبریز اجرا شد و اکنون قرار است در گام دوم نیز ادامه پیدا کند.
این رویداد تلاش می‌کند بخشی از هزینه خرید کتاب را برای شهروندان کاهش دهد و در عین حال، با هدایت تقاضای خرید به کتابفروشی‌های شهر، به گردش اقتصادی این واحدهای فرهنگی کمک کند. اما پرسش اصلی این است که آیا چنین طرح‌هایی می‌توانند در بلندمدت به حفظ کتابفروشی‌ها و تقویت فرهنگ مطالعه منجر شوند؟
کتابیار؛ حمایت از کتاب در روزگار گرانی
محمد زارع، مدیر انتشارات شایسته، برگزاری طرح کتابیار را اقدامی مهم برای شهروندان فرهنگ‌دوست و کتابخوان تبریز می‌داند.
او به سابقه اجرای این طرح اشاره می‌کند و می‌گوید: کتابیار از سال‌های گذشته با تصویب شورای اسلامی شهر آغاز شده و در دوره‌های اجرا با استقبال عمومی مواجه شده است؛ طرحی که توانست جامعه کتابخوان تبریز را در بهره‌مندی از این فرصت همراه کند.
زارع با اشاره به افزایش هزینه کتاب و مشکلات اقتصادی، معتقد است استقبال مردم از چنین رویدادهایی همچنان وجود دارد و ازسرگیری کتابیار پس از چند سال وقفه، با مختصات جدید می‌تواند برای فعالان این حوزه و مخاطبان کتاب مؤثر باشد.
به باور مدیر انتشارات شایسته، اهمیت این رویداد تنها به فراهم کردن امکان خرید ارزان‌تر کتاب برای شهروندان محدود نمی‌شود؛ بلکه کتابیار می‌تواند به چرخه تولید، عرضه و رساندن کتاب به دست مخاطب نیز کمک کند.
این نگاه از آن جهت اهمیت دارد که کتابفروشی‌ها در شرایط فعلی تنها با کاهش قدرت خرید مشتریان مواجه نیستند؛ افزایش هزینه‌های تأمین و نگهداری کتاب، هزینه‌های جاری و تغییر الگوی مصرف فرهنگی نیز ادامه فعالیت آن‌ها را دشوار کرده است. در چنین وضعیتی، هر طرحی که بتواند جریان خرید کتاب را به سمت کتابفروشی‌های مستقل و باسابقه هدایت کند، می‌تواند بخشی از فشار اقتصادی این مراکز را کاهش دهد.
فروش هفت میلیارد تومانی در گام نخست
آمارهای اعلام‌شده از سوی سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری تبریز نشان می‌دهد مرحله نخست کتابیار با مشارکت سه هزار و ۳۸۸ شهروند و همکاری ۱۷ کتابفروشی برگزار شده و مجموع فروش کتاب در این مرحله به حدود هفت میلیارد تومان رسیده است.
امیر نصیربیگی، معاون شهردار و رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری تبریز، از اجرای گام دوم این رویداد هم‌زمان با هفته کتاب و کتابخوانی خبر می‌دهد و می‌گوید: استقبال شهروندان و جامعه کتابفروشان از مرحله نخست و فروش نزدیک به هفت میلیارد تومان کتاب، زمینه اجرای مرحله دوم کتابیار را فراهم کرده است.
به گفته او، ثبت‌نام شهروندان برای حضور در گام دوم از ۱۲ تا ۲۴ آبان انجام می‌شود و اجرای طرح از ۲۴ آبان، هم‌زمان با آغاز هفته کتاب و کتابخوانی، آغاز شده و تا ۹ آذرماه، مصادف با سالروز ولادت حضرت فاطمه زهرا (س)، ادامه خواهد داشت.
نصیربیگی درباره وضعیت اعتبار شرکت‌کنندگان مرحله نخست نیز توضیح می‌دهد: اعتبار باقی‌مانده شهروندان محفوظ است و افرادی که در مرحله اول شرکت کرده‌اند، می‌توانند با مراجعه به سامانه کتابیار و تأیید علاقه‌مندی برای حضور در گام دوم، از اعتبار باقی‌مانده خود برای خرید کتاب استفاده کنند.
او همچنین به ترکیب جمعیتی مشارکت‌کنندگان در مرحله نخست اشاره می‌کند و می‌گوید: سهم زنان و مردان در این رویداد برابر بوده و هر کدام ۵۰ درصد از شرکت‌کنندگان را تشکیل داده‌اند. بر اساس ارزیابی انجام‌شده، بیشترین میزان خرید کتاب به گروه سنی ۳۶ تا ۵۰ سال اختصاص داشته و پس از آن گروه‌های سنی ۱۸ تا ۲۵ سال و ۲۶ تا ۳۵ سال قرار گرفته‌اند. همچنین شهروندان مناطق دو، یک، سه، چهار و پنج به ترتیب بیشترین میزان مراجعه و خرید را داشته‌اند.
نصیربیگی در ادامه، کتابفروشی‌های دهخدا، شایسته، سرو، حامد و کاف را به ترتیب دارای بیشترین میزان مراجعه در مرحله نخست معرفی می‌کند.
به گفته رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری تبریز، ثبت‌نام و تکمیل فرم شرکت در این طرح از طریق سامانه ketabyartabriz.ir انجام می‌شود و علاقه‌مندان می‌توانند با مراجعه به این سامانه، مراحل ثبت‌نام و دریافت کد فعال‌سازی را تکمیل کنند.
شهروندان چه می‌گویند؟ جای خالی نمایشگاه کتاب در تبریز
در کنار آمار فروش و تعداد مشارکت‌کنندگان، تجربه شهروندانی که از این طرح استفاده کرده‌اند نیز می‌تواند تصویری روشن‌تر از میزان اثرگذاری کتابیار ارائه دهد.
محمد حیدری، از شهروندان تبریزی که در مرحله نخست این طرح شرکت کرده، کتابیار را فرصتی برای بهره‌مندی علاقه‌مندان کتاب از حمایت اجتماعی می‌داند و می‌گوید: شهرداری در قالب این طرح و با ایفای مسئولیت اجتماعی خود، خدمات خوبی به علاقه‌مندان کتاب ارائه کرده است.
او با اشاره به برگزار نشدن نمایشگاه کتاب در تبریز طی چند سال اخیر، ادامه می‌دهد: چندین سال است که در تبریز حتی نمایشگاه کتاب نیز برگزار نمی‌شود و این طرح تا حدودی توانسته جای خالی نبود نمایشگاه‌های کتاب را جبران کند.
این نکته، یکی از مسائل مهم در ارزیابی وضعیت فرهنگی تبریز است. نمایشگاه کتاب، علاوه بر فراهم کردن امکان خرید، فرصتی برای آشنایی مخاطبان با ناشران، تازه‌های نشر و جریان‌های مختلف ادبی و فکری است. نبود چنین رویدادهایی، به‌ویژه در شهری با پیشینه فرهنگی تبریز، خلأیی است که نمی‌توان آن را صرفاً با یک طرح خرید کتاب برطرف کرد.
از سوی دیگر، طرح های اینچنینی با هدایت شهروندان به کتابفروشی‌های سطح شهر، امکان ارتباط مستقیم مخاطب با این مراکز را فراهم می‌کند؛ فرصتی که می‌تواند به شناخت بیشتر کتابفروشی‌های قدیمی و بازگشت بخشی از مخاطبان به این فضاها منجر شود.
کتابفروشی‌ها؛ گنجینه‌هایی که یکی‌یکی تغییر کاربری می‌دهند
واقعیت این است که کتابفروشی‌ها در اقتصاد فرهنگی کشور روزگار آسانی ندارند. افزایش قیمت کتاب، گرانی کاغذ، کاهش قدرت خرید مردم و پایین بودن سرانه مطالعه، مجموعه عواملی هستند که فعالیت اقتصادی این مراکز را با چالش روبه‌رو کرده‌اند.
در سال‌های اخیر، تعطیلی یا تغییر شغل برخی کتابفروشی‌ها به تصویری تلخ از وضعیت این حوزه تبدیل شده است؛ کتابفروشی‌هایی که روزگاری محل جست‌وجو، کشف و گفت‌وگوی فرهنگی بودند، جای خود را به مشاغل دیگری داده‌اند. شاید در نگاه نخست، این اتفاق صرفاً تغییر کاربری یک واحد تجاری باشد، اما در واقع بخشی از فضای فرهنگی شهر را از میان می‌برد.
در چنین شرایطی، اجرای طرح‌هایی مانند کتابیار زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که حمایت از خریدار و کتابفروش را هم‌زمان دنبال کند. اختصاص اعتبار خرید به شهروندان، در صورتی که به افزایش مراجعه و فروش در کتابفروشی‌ها منجر شود، می‌تواند بخشی از زنجیره آسیب‌دیده اقتصاد کتاب را تقویت کند.
البته تداوم فعالیت کتابفروشی‌ها به طرح‌های مقطعی محدود نمی‌شود و نیازمند سیاست‌های پایدار، برگزاری نمایشگاه‌های کتاب، حمایت از ناشران و ایجاد فرصت‌های مستمر برای ترویج مطالعه است.
کتابیار؛ آغاز یک مسیر یا طرحی مقطعی؟
فروش نزدیک به هفت میلیارد تومان کتاب در مرحله نخست، مشارکت بیش از سه هزار شهروند و همکاری ۱۷ کتابفروشی، نشان می‌دهد کتابیار توانسته بخشی از ظرفیت خرید کتاب در تبریز را فعال کند. با این حال، میزان موفقیت نهایی این رویداد را باید در تداوم آن و تأثیری که بر وضعیت کتابفروشی‌ها و عادت مطالعه شهروندان می‌گذارد، ارزیابی کرد.
کتابیار در گام نخست فرصتی برای خرید کتاب فراهم کرد و در گام دوم نیز قرار است این مسیر را ادامه دهد؛ اما مسئله اصلی همچنان پابرجاست: چگونه می‌توان کتاب را از کالایی که به‌تدریج از سبد خرید خانوارها حذف می‌شود، دوباره به بخشی از زندگی روزمره مردم تبدیل کرد؟
برای پاسخ به این پرسش، تبریز به برنامه‌هایی فراتر از اعتبار خرید نیاز دارد؛ برنامه‌هایی که نمایشگاه کتاب، حمایت از کتابفروشی‌های باسابقه، تقویت کتابخانه‌ها و ترویج مطالعه را در کنار یکدیگر قرار دهند.
کتابفروشی‌ها بخشی از گنجینه‌های فرهنگی شهر هستند و حفظ آن‌ها تنها وظیفه صاحبان این کسب‌وکارها نیست. کتابیار می‌تواند گام مثبتی در این مسیر باشد، به شرط آنکه به تجربه‌ای مستمر تبدیل شود؛ تجربه‌ای که در آن، هم شهروندان توان بیشتری برای خرید کتاب داشته باشند و هم کتابفروشی‌ها برای ادامه حیات فرهنگی و اقتصادی خود تنها نمانند.
انتهای پیام