گروه سیاسی و بین‌الملل برنا/ درحالی‌که تلاش‌های دیپلماتیک واشنگتن و میانجی‌گران منطقه‌ای برای مهار تنش با تهران ادامه دارد و دونالد ترامپ نیز از احتمال منصرف شدن از حمله نظامی سخن گفته است، فشار‌ها برای جلوگیری از بازگشت به جنگ همچنان با تحرکات نظامی و تلاش بنیامین نتانیاهو برای ازسرگیری درگیری‌ها مواجه است؛ وضعیتی که آینده تقابل ایران و آمریکا را میان مسیر‌های دیپلماسی، تفاهم‌های غیررسمی و خطر شعله‌ور شدن دوباره جنگ قرار داده است.
خبرگزاری رویترز در گزارشی به نقل از سه منبع آگاه نوشت که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در روز‌های اخیر به مشاوران ارشد خود گفته است در صورتی که تحریکات تازه‌ای از سوی ایران یا حوثی‌ها صورت نگیرد، ممکن است از حمله مجدد به ایران خودداری کند. به گفته این منابع، ترامپ پس از دریافت گزارش‌های اطلاعاتی و در جلسات مشورتی امنیت ملی، گزینه کنار گذاشتن حملات نظامی را بررسی کرده و نسبت به درخواست متحدان منطقه‌ای برای جلوگیری از بازگشت به جنگ تمام‌عیار همدلی نشان داده است. با این حال، او هنوز تصمیم قطعی خود را اعلام نکرده است.
این در حالی است که طی یک هفته اخیر چندین بار شاهد تغییر موضع ترامپ در این خصوص بودیم. رئیس‌جمهور آمریکا روز چهارشنبه گذشته اعلام کرد که جنگ با ایران «به‌زودی» پایان خواهد یافت. سپس به معاون خود، جی‌دی ونس، دستور داد که از مذاکرات با تهران کناره‌گیری کرده و بر مسائل داخلی تمرکز کند. بعد از آن نیز در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» (Truth Social) نوشت: «ما نیازی به توافق با ایران نداریم. آن دوران دیگر مدت‌هاست که به سر آمده است.» در این راستا شاهد هستیم که کانال‌های دیپلماتیک نیز همچنان فعال هستند و نورالدین الغدیر خبرنگار الجزیره از احتمال سفر سید عباس عراقچی، وزیر خارجه به اسلام‌آباد برای رایزنی درباره تنش‌ها بین تهران و واشنگتن خبر داد. وی افزود: «این سفر ممکن است ابعاد دوجانبه نیز داشته باشد، اما بدون تردید، موضوع مذاکرات با واشنگتن نیز در دستور کار آن قرار خواهد داشت.» البته باوجود پیگیری روند دیپلماسی، شاهد تشدید تحرکات نخست‌وزیر اسرائیل برای شروع جنگی دیگر علیه ایران هستیم. مذاکره‌کنندگان آمریکا و ایران، همچنین مقام‌های قطری که نقش میانجی را ایفا می‌کنند، به‌شدت نگران هستند که تلاش بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، برای ازسرگیری جنگ، مذاکرات مربوط به توافقی برای پایان دادن به درگیری میان تهران و واشنگتن را به شکست بکشاند. دو مقام دولتی آگاه از این موضوع، این مسئله را طی هفته جاری به روزنامه تایمز اسرائیل گفته‌اند.
نشست سه‌جانبه سرنوشت‌ساز
اما خبر مهم آنکه به گزارش آسوشیتدپرس به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن با خبرنگاران گفتوگو کرده است، ترامپ قصد دارد درباره جنگ ایران با شی جین پینگ، رئیس‌جمهوری چین و ولادیمیر پوتین، رهبر روسیه صحبت کند، اما از مطرح کردن موضوع اوکراین خودداری خواهد کرد. در این رابطه ولی نصر، مشاور سابق اوباما تاکید دارد که نقطه عطف بعدی و زمان تصمیم‌گیری مهم در گفت‌و‌گو‌های مربوط به جنگ ایران، نشست سه‌جانبه دونالد ترامپ، شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین خواهد بود.
نیویورک پست نوشت که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پنجشنبه آینده در حاشیه نشست سالانه سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در شهر شنژن چین، نشست تاریخی‌ای با روسای‌جمهور چین و روسیه برگزار خواهد کرد؛ نشستی که انتظار می‌رود محور اصلی آن بررسی راه‌های تدوین یک توافق بلندپروازانه برای کنترل تسلیحات هسته‌ای باشد.
مخالفت آنکارا و ریاض با جنگ
در گزارشی که رویترز منتشر کرده آمده است که ترامپ طی دو هفته گذشته در تماس‌های تلفنی با محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، و رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، نظر آنها را درباره ازسرگیری حملات جویا شده است. هر دو مقام از او خواسته‌اند حملات علیه ایران را از سر نگیرد. بن‌سلمان به‌ویژه در تماس ۳۱ اکتبر مدعی شده که تحریم‌های اقتصادی علیه ایران در حال اثرگذاری است و نیازی به تشدید نظامی وجود ندارد. اردوغان نیز در گفت‌وگوی هفتم نوامبر بر ضرورت پایان تنش‌ها میان تهران و واشنگتن تأکید کرده است.
فشار‌های سیاسی داخلی نیز در محاسبات ترامپ مؤثر بوده است. جنگ موجب افزایش قیمت جهانی سوخت و کاهش محبوبیت دولت آمریکا شده و در نظرسنجی مشترک رویترز و ایپسوس، ۵۵ درصد آمریکایی‌ها اعلام کرده‌اند هزینه‌های جنگ ارزش آن را نداشته است. شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای نیز بر این فشار‌ها افزوده است؛ به‌طوری‌که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، جنگ را یکی از دلایل شکست انتخاباتی حزب جمهوری‌خواه دانسته است.
در حوزه اقتصادی، ارزیابی نهاد‌های اطلاعاتی آمریکا نشان می‌دهد محاصره دریایی و تحریم‌ها به اقتصاد ایران آسیب‌هایی را وارد آورده است. واشنگتن همچنین در تلاش است محدودیت‌ها را به مسیر‌های زمینی و دریای خزر گسترش دهد. با این حال، ارتش آمریکا همچنان برای تشدید درگیری‌ها آماده است. به گفته منابع رویترز، سومین ناو هواپیمابر آمریکا طی روز‌های آینده وارد منطقه خواهد شد و احتمال باقی ماندن هر سه ناو در خاورمیانه وجود دارد. گزینه حمله به تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی ایران نیز همچنان مطرح است، هرچند اثربخشی حملات مجدد به این تأسیسات محل تردید ارزیابی شده است.
در همین حال، گزارش‌های اطلاعاتی حاکی از آن است که ازسرگیری حملات لزوماً موضع ایران در مذاکرات را تغییر نخواهد داد. همچنین بخشی از ذخایر مهمات دوربرد و دقیق آمریکا به سطوح نگران‌کننده‌ای کاهش یافته و هنوز به‌طور کامل جایگزین نشده است؛ موضوعی که می‌تواند در محاسبات نظامی واشنگتن اهمیت داشته باشد.
تلاش جنگی نتانیاهو
در مقابل، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی همچنان دولت ترامپ را برای آغاز کارزار نظامی جدید علیه ایران تحت فشار قرار می‌دهد. سفر روز جمعه رومن گافمن، مدیر موساد، به واشنگتن و دیدار با مقامات بلندپایه در آمریکا نیز در همین راستا ارزیابی شده است. حتی برخی مقام‌های این رژیم نسبت به شروع جنگی دیگر علیه ایران با هدف آنکه رقیب نتانیاهو یعنی گادی آیزنکوت موفق به تشکیل کابینه نشود، ابراز نگرانی کرده‌اند. در این رابطه ایهود باراک، نخست‌وزیر اسبق رژیم صهیونیستی در یادداشتی با هشدار درباره احتمال تحریک ایران به واکنش نظامی از سوی نخست‌وزیر فعلی این رژیم، خواستار اقدام فوری اپوزیسیون و نهاد‌های حقوقی برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها شد. به گفته باراک، این اقدام می‌تواند به وقوع جنگی گسترده و به تعویق افتادن تشکیل کابینه جدید یا جلوگیری از شکل‌گیری آن منجر شود. وی با اشاره به احتمال تلاش نتانیاهو برای بهره‌برداری از تنش با ایران به‌منظور شعله‌ور کردن درگیری نظامی، گفت که چنین سناریویی می‌تواند به حفظ موقعیت سیاسی نتانیاهو و اخلال در روند تشکیل کابینه جدید کمک کند.
ترامپ نیز با وجود تأکید بر اینکه آمریکا از طریق مذاکرات به دستاورد‌های موردنظر خود رسیده، از اعلام تصمیم نهایی درباره حمله خودداری کرده است. او پنجشنبه بار دیگر مدعی شد واشنگتن نیازی به توافق با تهران ندارد و کنترل تنگه هرمز و دارایی‌های ایران را در اختیار دارد. برآیند گزارش رویترز نشان می‌دهد کاخ سفید میان ادامه فشار اقتصادی، مهار تنش با همراهی متحدان منطقه‌ای و حفظ گزینه نظامی در حال موازنه است.
پنج سناریو برای آینده تقابل تهران و واشنگتن
در شرایطی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از بی‌نیازی واشنگتن به توافق با تهران سخن می‌گوید، آینده تقابل دو کشور همچنان میان دیپلماسی، فشار اقتصادی و احتمال ازسرگیری جنگ در نوسان است. مجله نیوزویک در گزارشی به قلم شین کروتشر، پنج سناریوی احتمالی را برای آینده این رویارویی بررسی کرده و معتقد است شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، فشار سیاسی بر ترامپ را افزایش داده است؛ چراکه او از یک‌سو به دنبال اعلام پیروزی است و از سوی دیگر با جنگی نامحبوب در افکار عمومی آمریکا مواجه است.
۱. بازگشت به توافق: نخستین سناریو، احیای مذاکرات و دستیابی به توافقی رسمی است. نیوزویک با اشاره به تغییر مکرر مواضع ترامپ، احتمال بازگشت او به مسیر دیپلماسی را منتفی نمی‌داند. در این چارچوب، پیشنهاد دو روزه قطر شامل لغو محاصره آمریکا و آزادسازی بخشی از دارایی‌های ایران در مقابل دسترسی بازرسان سازمان ملل به تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده و بازگشایی تنگه هرمز است. به نوشته نیوزویک، عباس عراقچی تأکید کرده پیشنهاد تهران همچنان روی میز قرار دارد. مارکو روبیو نیز معتقد است فشار اقتصادی می‌تواند ایران را به پذیرش امتیاز وادار کند.
۲. تفاهم‌های بدون توافق رسمی: سناریوی دوم، کاهش تنش از طریق اقدامات متقابل و بدون امضای توافق جامع است. بر اساس پیشنهاد مطرح‌شده از سوی وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های منطقه‌ای، آمریکا می‌تواند حضور ناو‌های هواپیمابر در نزدیکی ایران و محاصره را کاهش دهد و تهران نیز اجازه عبور ۲۵ نفتکش از تنگه هرمز را صادر کند. تریتا پارسی از مؤسسه کوئینسی نیز پیشنهاد کرده محاصره در ظاهر حفظ، اما در عمل به‌تدریج تعدیل شود. نیوزویک این گزینه را عملی‌تر می‌داند؛ زیرا دو طرف بدون پذیرش عقب‌نشینی رسمی می‌توانند به اهداف بخشی از توافق دست یابند.
۳. ادامه محاصره اقتصادی: سناریوی سوم، تداوم فشار اقتصادی و دریایی بدون توافق یا جنگ گسترده است. به گزارش نیوزویک، روبیو در نشست گروه هفت از ترجیح واشنگتن برای ادامه فشار اقتصادی سخن گفته است. با این حال، بلومبرگ به نقل از علی واعظ، کارشناس گروه بین‌المللی بحران، هشدار داده که واشنگتن نمی‌تواند تهران را برای مدتی نامحدود به پذیرش وضعیت موجود مجبور کند و تلاش ایران برای شکستن محاصره ممکن است به جنگ تازه منجر شود.
۴. جنگ در سایه و تشدید محدود تنش: در این سناریو، ایران برای افزایش هزینه فشار‌های آمریکا، بدون ورود به جنگ تمام‌عیار، به اقداماتی نظیر استفاده از مین‌های دریایی، پهپادها، حملات سایبری و خرابکاری متوسل می‌شود. نیوزویک به ثبت ۳۷ حمله علیه کشتی‌ها در ماه اکتبر و اعلام هدف قرار گرفتن سه نفتکش با مین‌های دریایی اشاره می‌کند. با این حال، چنین وضعیتی به دلیل احتمال واکنش گسترده آمریکا در صورت تلفات انسانی، بسیار شکننده خواهد بود.
۵. بازگشت جنگ تمام‌عیار: خطرناک‌ترین سناریو، ازسرگیری عملیات نظامی گسترده است. حمله‌ای با تلفات زیاد نیرو‌های آمریکایی، تکرار حملات به نفتکش‌ها یا مشاهده نشانه‌های حرکت سریع ایران به سمت ساخت سلاح هسته‌ای می‌تواند محرک این وضعیت باشد. نیوزویک به گزارش رافائل گروسی درباره ناتوانی آژانس در راستی‌آزمایی سرنوشت ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی ایران اشاره می‌کند.
انتهای پیام/