به گزارش گروه علم و فناوری برنا، توسعه اقتصاد دانش‌بنیان زمانی به نتیجه می‌رسد که دستاورد‌های علمی از فضای آزمایشگاهی فراتر بروند و به محصولاتی برسند که امکان تولید صنعتی و ورود به بازار را داشته باشند. طرح «هاتف» با همین رویکرد و با حمایت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری طراحی شده است تا اعتبارات توسعه فناوری را به سمت طرح‌هایی هدایت کند که ظرفیت تبدیل شدن به محصولات فناورانه و شرکت‌های دانش‌بنیان را دارند.
دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی نیز در چارچوب این برنامه، مجموعه‌ای از طرح‌های فناورانه را با مشارکت اعضای هیئت علمی، دانشجویان و فارغ‌التحصیلان جوان دنبال کرده است. تمرکز اصلی این طرح‌ها صرفاً بر انجام فعالیت پژوهشی یا دستیابی به نمونه آزمایشگاهی نیست؛ بلکه عبور از مرحله نمونه‌سازی، تدوین دانش فنی، ساخت نمونه در مقیاس نیمه‌صنعتی و آماده‌سازی فناوری برای تولید در مقیاس صنعتی در اولویت قرار دارد.
حمید خرسند، مدیر ارتباط با صنعت معاونت پژوهشی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، با اشاره به ضرورت تغییر رویکرد دانشگاه‌ها در حوزه پژوهش، گفت: طی دو دهه اخیر، در کنار مأموریت آموزشی دانشگاه‌ها، توجه به نقش پژوهش در حل مسائل کلان کشور افزایش یافته است. بر همین اساس، توسعه اقتصاد مبتنی بر دانش مستلزم آن است که استادان، دانشجویان و فارغ‌التحصیلان، به‌ویژه در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری، در قالب هسته‌های پژوهشی و فناورانه گرد هم بیایند و دستاورد‌های علمی خود را به فناوری‌های کاربردی تبدیل کنند.
به گفته خرسند، این فرایند زمانی به نتیجه می‌رسد که پژوهش از مرحله دستیابی به دانش در آزمایشگاه عبور کند و به تدوین دانش فنی و طراحی روش تولیدی برسد که قابلیت افزایش مقیاس و تولید انبوه را داشته باشد. به همین دلیل، در طرح هاتف تلاش شده است حمایت مالی معاونت علمی در خدمت توسعه فناوری و تکمیل مسیر تبدیل ایده پژوهشی به محصول قرار گیرد.
خرسند با اشاره به تجربه اجرای برنامه‌های مشابه در دانشگاه‌ها، یکی از ملاحظات اصلی در طراحی سازوکار هاتف را کاهش احتمال شکست طرح‌ها و جلوگیری از توقف فعالیت هسته‌های فناورانه عنوان کرد. او توضیح داد: در طراحی این برنامه، تلاش شده است طرح‌هایی انتخاب شوند که از همان مراحل ابتدایی با صنایع مرتبط ارتباط داشته باشند. این رویکرد با هدف کاهش ریسک تجاری‌سازی و ایجاد مسیر مشخص برای ورود محصول به بازار دنبال شده است.
وی افزود: بررسی تجربه‌های پیشین نشان می‌دهد که صرف حمایت مالی و تشکیل شرکت، برای موفقیت یک فعالیت فناورانه کافی نیست. به همین دلیل، در طرح هاتف تلاش شده است ارتباط هسته‌های فناورانه هم با دانشگاه و هم با صنایع بالادستی و مادر حفظ شود تا تیم‌ها پس از پایان دوره حمایت نیز امکان ادامه فعالیت و توسعه محصولات خود را داشته باشند.
یکی دیگر از محور‌های مورد تأکید معاونت علمی در اجرای طرح هاتف، مشارکت نسل جدید پژوهشگران در فعالیت‌های فناورانه است.
به گفته خرسند، اگرچه استادان دانشگاه محور اصلی ارائه و اجرای طرح‌ها هستند، اما از ابتدا بر حضور دانشجویان و فارغ‌التحصیلان در کنار اعضای هیئت علمی تأکید شده است. هدف این است که نیرو‌های جوان صرفاً مجری فعالیت‌های پژوهشی نباشند، بلکه در فرایند توسعه فناوری، شکل‌گیری کسب‌وکار و مدیریت محصولات نیز تجربه عملی کسب کنند. همراهی و جسارت نسل جوان نقش مؤثری در به ثمر رسیدن طرح‌ها و تبدیل دستاورد‌های علمی به محصولات فناورانه داشته است.
خرسند در تشریح یکی از تجربه‌های اجرایی این برنامه گفت: در یکی از طرح‌ها، تیم پژوهشی توانست در مدت حدود سه ماه شرکت دانش‌بنیان خود را راه‌اندازی کند و پنج محصول را نیز به مرحله دانش‌بنیان شدن برساند.
او این تجربه را نمونه‌ای از ظرفیت طرح هاتف برای تبدیل توان علمی دانشگاه به فعالیت اقتصادی و فناورانه دانست.
مدیر ارتباط با صنعت معاونت پژوهشی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی با اشاره به طرح‌های مورد حمایت این دانشگاه اظهار کرد: حدود ۲۰ طرح در چارچوب این برنامه برای اجرا مورد توافق قرار گرفتند. بخشی از این طرح‌ها به محصول رسیده‌اند و برخی نیز مرحله رسیدن به محصول را پشت سر گذاشته و در مسیر تشکیل شرکت و دانش‌بنیان شدن را طی کرده‌اند.
او با اشاره به نقش معاونت علمی در پیشبرد این برنامه، حمایت مالی و سازوکار‌های تعهدشده در تفاهم‌نامه‌ها را از عوامل مؤثر در شکل‌گیری و توسعه هسته‌های فناورانه و شرکت‌های نوپا شکل‌گرفته دانست.
آنچه در تجربه اجرای طرح هاتف در دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی اهمیت دارد، تغییر نقطه تمرکز حمایت‌ها از صرف انجام پژوهش به سمت دستیابی به محصول و ایجاد ظرفیت پایدار فناوری است.
در این الگو، معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری با هدایت اعتبارات توسعه فناوری، زمینه اجرای طرح‌های دانشگاهی را فراهم می‌کند و دانشگاه نیز با شناسایی ظرفیت‌های علمی، تشکیل هسته‌های فناورانه، مشارکت دادن دانشجویان و ایجاد ارتباط با صنایع، مسیر تبدیل دانش به محصول را دنبال می‌کند.
خرسند در تشریح اقدامات دانشگاه برای حفظ دستاورد‌های این برنامه گفت: با وجود پیشرفت طرح‌ها، پیگیری ارتباط با صنایع و برگزاری نشست‌های مشترک با مجموعه‌های صنعتی همچنان ادامه دارد تا محصولات تولیدشده امکان توسعه و حضور مؤثرتر در بازار را پیدا کنند.
بر این اساس، تداوم حمایت‌های هدفمند معاونت علمی و حفظ ارتباط میان دانشگاه، هسته‌های فناورانه و صنایع، از عوامل تعیین‌کننده در تبدیل نتایج طرح هاتف به فعالیت‌های اقتصادی پایدار خواهد بود.