گروه سیاسی و بین الملل برنا/ تحولات اخیر در جبهههای جنوب غربی یمن از تغییر قابلتوجه موازنه نظامی به سود انصارالله یمن حکایت دارد؛ تحولاتی که با عقبنشینی نیروهای وابسته به دولت مورد حمایت عربستان از مناطق راهبردی اطراف تنگه بابالمندب، گسترش نفوذ میدانی صنعا در استانهای تعز و لحج و افزایش فشار بر مواضع دولت در عدن همراه بوده است. مجموعه این رخدادها، علاوه بر تضعیف موقعیت نظامی و سیاسی ریاض در یمن، معادلات امنیتی یکی از مهمترین گذرگاههای دریایی جهان را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، نیروهای مسلح یمن در چارچوب عملیات «والله من ورائهم محیط» از تسلط بر ۱۰ شهرستان و بخشهایی از مناطق استانهای تعز و لحج خبر دادهاند. وسعت مناطق تحت کنترل اعلامشده حدود ۷ هزار و ۱۰۰ کیلومتر مربع برآورد شده است. این مناطق شامل بخشهایی از شهرستانهای جبل حبشی، المسراخ، المعافر، المواسط، الشمایتین، سامع و الصلو در استان تعز و همچنین المقاطره، المضاربه، رأسالعاره و بخشهایی از طورالباحه در استان لحج است.
اهمیت این پیشرویها صرفاً به گسترش قلمرو نظامی محدود نمیشود؛ بلکه اتصال ارتفاعات تعز به مناطق ساحلی لحج و مسیرهای منتهی به عدن، امکان اعمال فشار بر خطوط پشتیبانی و مواضع دفاعی نیروهای وابسته به عربستان را افزایش میدهد. گزارشها همچنین از عقبنشینی نیروهای مقابل از فرودگاه ذُباب، مناطق اطراف بابالمندب و بخشهایی از سواحل دریای سرخ حکایت دارند؛ عقبنشینی که نیروهای جنوبی آن را در چارچوب بازآرایی و انتقال نیروها برای دفاع از عدن توصیف کردهاند.
در واقع، ناکامی نیروهای وابسته به دولت یمن در حفظ مواضع ساحلی و بازپسگیری مناطق اطراف بابالمندب، نشاندهنده مشکلات ساختاری و عملیاتی این جبهه است. اختلافات میان گروههای مسلح همسو با دولت، تعدد مراکز فرماندهی و نبود انسجام نظامی، از جمله عواملی هستند که توان مقابله مؤثر با پیشروی نیروهای صنعا را کاهش دادهاند. در مقابل، انصارالله با تمرکز بر قطع خطوط ارتباطی و تدارکاتی نیروهای مقابل، توانسته است فشار خود را در چند محور افزایش دهد.
در شرایط کنونی، عدن به یکی از مهمترین نقاط راهبردی در تحولات یمن تبدیل شده است. این شهر که پس از تسلط انصارالله بر صنعا، مقر اصلی دولت بهرسمیتشناختهشده بینالمللی محسوب میشود، از نظر سیاسی و نظامی اهمیت ویژهای برای عربستان و متحدان محلی آن دارد. عقبنشینی نیروهای جنوبی از مناطق اطراف بابالمندب با این توجیه صورت گرفته که تمرکز نظامی بیشتری برای حفاظت از عدن و مقابله با تهدیدهای احتمالی علیه این شهر ایجاد شود.
با این حال گسترش کنترل نیروهای صنعا در استانهای تعز و لحج، موقعیت دفاعی عدن را تحت فشار قرار داده است. در صورت تثبیت این پیشرویها و تضعیف خطوط دفاعی نیروهای مقابل، امکان افزایش فشار نظامی بر مسیرهای منتهی به این شهر وجود خواهد داشت. سقوط احتمالی عدن نیز میتواند ضربهای تعیینکننده به ساختار سیاسی دولت مورد حمایت عربستان وارد کند و معادلات قدرت در جنوب یمن را بهطور اساسی تغییر دهد.
با وجود این، حرکت به سمت تصرف عدن همچنان به عواملی همچون تثبیت مواضع جدید، توان عملیاتی نیروهای صنعا، وضعیت دفاعی نیروهای مقابل و تحولات سیاسی میان حامیان منطقهای دولت یمن وابسته است. از سوی دیگر، مقامهای انصارالله اعلام کردهاند که هدف عملیات فعلی، پیشروی به سمت عدن نیست و هر موضعی که برای حمله علیه نیروهای این جنبش مورد استفاده قرار گیرد، هدف نظامی محسوب خواهد شد.
تحولات اخیر در حالی رخ داده که عربستان با چالشهای فزایندهای در مدیریت ائتلاف نیروهای همسو با خود مواجه است. اختلاف میان گروههای مختلف جنوبی، نیروهای وابسته به شورای ریاستی و جریانهای نزدیک به امارات، هماهنگی عملیاتی این مجموعه را دشوار کرده است. تأکید برخی فرماندهان بر ضرورت تمرکز بر امنیت عدن و انتقاد مقامهای شورای انتقالی جنوب از نحوه مدیریت عملیات توسط ریاض، نشاندهنده وجود شکاف در ساختار ائتلاف است.
در همین چارچوب، تغییر فرمانده نیروهای مشترک ائتلاف به رهبری عربستان و انتصاب فیاض الرویلی به این سمت، پس از تحولات اخیر مورد توجه قرار گرفته است. گزارشها از ارتباط این تغییر فرماندهی با نتایج میدانی و ناکامیهای نظامی نیروهای وابسته به ریاض حکایت دارند. این مسئله نشان میدهد که تحولات یمن صرفاً یک عقبنشینی تاکتیکی نیست و میتواند پیامدهایی در سطح تصمیمگیری نظامی و سیاسی عربستان به همراه داشته باشد.
از سوی دیگر، صنعا تلاش کرده است با تأکید بر ماهیت دفاعی عملیات خود، از ایجاد تقابل مستقیم با ساکنان استانهای جنوبی جلوگیری کند و مسئولیت درگیریها را متوجه نیروهایی بداند که از این مناطق برای سازماندهی حملات استفاده میکنند.
یکی از مهمترین پیامدهای تحولات اخیر، افزایش اهمیت موقعیت نظامی انصارالله در مجاورت تنگه بابالمندب است. این گذرگاه دریایی به دلیل اتصال دریای سرخ به خلیج عدن و اقیانوس هند، از جایگاه ویژهای در تجارت بینالمللی و انتقال انرژی برخوردار است. تسلط بر مناطق ساحلی و ارتفاعات مشرف به این مسیر، ظرفیت تأثیرگذاری نیروهای یمنی بر امنیت دریایی و محاسبات بازیگران منطقهای و فرامنطقهای را افزایش میدهد.
هرچند گزارشهای منتشرشده از ادامه تردد کشتیها در منطقه حکایت دارند، آمار شرکت ویندوارد نشان میدهد تعداد عبور کشتیهای بزرگتر از ۵۰ متر در فاصله ۱۳ تا ۱۶ نوامبر به ۹۷ فروند رسیده است؛ درحالیکه این رقم در فاصله ۶ تا ۹ نوامبر ۱۱۵ فروند بود. این کاهش ۱۶ درصدی بیانگر تأثیر فضای ناامنی و افزایش سطح تهدید بر رفتار شرکتهای کشتیرانی است.
در این میان، صنعا اعلام کرده است که محدودیتهای دریایی آن صرفاً کشتیهای مرتبط با عربستان را هدف قرار میدهد و سایر شناورها میتوانند به تردد خود ادامه دهند. با این حال، افزایش توان عملیاتی نیروهای یمنی در مجاورت بابالمندب، میتواند محاسبات امنیتی عربستان و سایر بازیگران فعال در دریای سرخ را تحت تأثیر قرار دهد.
پیامدهای این وضعیت به رژیم صهیونیستی نیز گسترش مییابد. تثبیت موقعیت نیروهای یمنی در نزدیکی بابالمندب میتواند بازگشت فعالیت عادی کشتیرانی به بندر ایلات را دشوارتر کند. آمار منتشرشده درباره کاهش شدید ورود خودرو به این بندر در سال ۲۰۲۶ نسبت به سال ۲۰۲۳، پیش از آغاز جنگ، نشاندهنده آسیبپذیری این مسیر تجاری در برابر تحولات امنیتی دریای سرخ است.
مجموع تحولات میدانی نشان میدهد عربستان با وضعیتی پیچیدهتر از گذشته در یمن مواجه شده است. از یک سو، عقبنشینی متحدان محلی ریاض از مناطق راهبردی اطراف بابالمندب و فشار بر مواضع دولت در جنوب، هزینههای نظامی و سیاسی ادامه جنگ را افزایش میدهد و از سوی دیگر، اختلافات داخلی میان گروههای وابسته به ائتلاف، امکان بازسازی سریع توان دفاعی آنها را محدود میکند.
در مقابل، گسترش نفوذ میدانی انصارالله میتواند موقعیت این جنبش را در هرگونه مذاکرات احتمالی تقویت کند و اهرمهای بیشتری در حوزه امنیت مرزها، خطوط کشتیرانی و آینده سیاسی یمن در اختیار صنعا قرار دهد. تهدید به تشدید عملیات در عمق خاک عربستان نیز نشان میدهد که نیروهای یمنی درصدد حفظ فشار نظامی برای وادار کردن ریاض به تغییر محاسبات خود هستند.
با این وجود، مسیر تحولات آینده به میزان تثبیت دستاوردهای نظامی، واکنش عربستان و انسجام نیروهای مقابل بستگی دارد. در این میان، میانجیگری عمان و رایزنیهای این کشور با فرستاده سازمان ملل همچنان میتواند یکی از مسیرهای مهار تنش باشد.
در مجموع، تحولات اخیر را میتوان نشانهای از تغییر موازنه قدرت در جنگ یمن و کاهش توان عربستان برای حفظ موقعیت پیشین خود ارزیابی کرد. اهمیت این تغییر تنها به جغرافیای داخلی یمن محدود نیست؛ بلکه به دلیل جایگاه بابالمندب در معادلات تجارت جهانی، امنیت دریای سرخ و منافع رژیم صهیونیستی، ابعاد منطقهای و بینالمللی گستردهای پیدا کرده است. اکنون پرسش اصلی این است که آیا ریاض قادر خواهد بود با بازسازی ائتلاف و تغییر راهبرد نظامی، مانع تثبیت دستاوردهای صنعا شود یا تحولات اخیر به نقطه عطفی در کاهش نفوذ عربستان و تغییر معادلات سیاسی و امنیتی یمن تبدیل خواهد شد.
انتهای پیام/