گروه سیاسی و بین الملل برنا/ اهمیت دیدار سه رهبر سیاسی يعنى روساى جمهور آمريكا، روسيه و چين در شرایط کنونی را باید در بستر تحولات همزمان منطقهای و بینالمللی ارزیابی کرد. این نشست از یکسو در مقطعی برگزار میشود که جمهوریخواهان در انتخابات کنگره با شکست مواجه شدهاند و از سوی دیگر، تداوم جنگ روسیه و اوکراین، بازار جهانی انرژی را با چالشهای تازهای روبهرو کرده است. کاهش عرضه گازوئیل و افزایش قیمت آن، علاوه بر تشدید فشارهای تورمی، به دلیل تأثیر بر بخش حملونقل و لجستیک، آثار مضاعفی بر اقتصاد جهانی بر جای گذاشته است.
از سوی دیگر، دیدار اخیر دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران با ولادیمیر پوتین در فاصله دو تا سه هفته گذشته، در کنار تحولات یادشده، بر اهمیت سیاسی این نشست میافزاید. به نظر میرسد این دیدار دستکم از منظر اعلامی و نمادین، واجد اهمیت قابلتوجهی باشد؛ با این حال، نمیتوان لزوماً انتظار داشت که به تصمیمات راهبردی و تحولات تعیینکننده منجر شود.
در واقع، هر یک از سه رهبر حاضر در این نشست، انگیزهها و اهداف متفاوتی را دنبال میکنند. دونالد ترامپ پس از شکست جمهوریخواهان در انتخابات کنگره، به نوعی درصدد بازتعریف تصویر سیاسی خود است و احتمالاً تلاش خواهد کرد بخشی از مسئولیت وضعیت موجود را متوجه سیاستهای پیشین و بهویژه رویکردهای ناکارآمد در قبال ایران کند. در مقابل، برای ولادیمیر پوتین، حضور در کنار رهبران دو قدرت بزرگ دیگر، فرصتی برای نمایش جایگاه روسیه در معادلات قدرت جهانی و تأکید بر نقش این کشور در نظم بینالمللی جدید به شمار میرود.
با این حال، دستور کار احتمالی نشست صرفاً به موضوع ایران محدود نخواهد بود. مسئله تایوان و مناسبات پرتنش چین و آمریکا در قبال این جزیره، یکی دیگر از محورهای مهمی است که میتواند در مذاکرات مطرح شود. اهمیت تایوان از یکسو به موقعیت آن در زنجیره تأمین فناوریهای پیشرفته و صنایع نوین بازمیگردد و از سوی دیگر، به رقابت راهبردی پکن و واشنگتن و اختلافنظرهای بنیادین دو کشور درباره آینده این جزیره مربوط است. موضوع جنگ اوکراین نیز میتواند یکی دیگر از محورهای اصلی گفتوگوهای سهجانبه باشد.
بنابراین، ایران، تایوان و اوکراین را میتوان سه پرونده مهمی دانست که ظرفیت قرار گرفتن در کانون مذاکرات این نشست را دارند. با این همه، به نظر میرسد زمینه برای دستیابی به توافقهای بزرگ و تعیینکننده، دستکم به اندازه انتظاراتی که از نشست رهبران سه قدرت جهانی وجود دارد، فراهم نیست.
یکی از دلایل این وضعیت به تغییر شرایط سیاسی ترامپ در داخل آمریکا بازمیگردد. او پس از شکست انتخاباتی جمهوریخواهان، دیگر از همان موقعیت و قدرت چانهزنی پیشین برخوردار نیست. این مسئله برای چین یک امتیاز محسوب میشود؛ چراکه پکن میتواند با احتیاط بیشتری تحولات داخلی آمریکا و نحوه تعامل ترامپ با دموکراتها در ساختار جدید کنگره و سنا را دنبال کند و پس از روشنتر شدن چشمانداز سیاسی واشنگتن، درباره تصمیمات بزرگتر خود اقدام کند.
در ارتباط با پرونده ایران نیز یکی از سناریوهای محتمل آن است که ترامپ از چین و روسیه بخواهد برای اعمال فشار بر تهران با واشنگتن همراهی کنند. با این حال، اینکه بتواند این دو کشور را به تغییر قابلتوجه مواضع و جهتگیریهایشان در قبال ایران ترغیب کند، چندان محتمل به نظر نمیرسد. به احتمال زیاد، مسکو و پکن ترجیح خواهند داد تا روشن شدن وضعیت سیاسی آمریکا و مشخص شدن مناسبات دولت ترامپ با دموکراتها در ساختار جدید کنگره و سنا، از اتخاذ تصمیمات شتابزده خودداری کنند.
از این منظر، احتمال دارد این نشست بیش از آنکه به توافقهای عملی و تحولات فوری منجر شود، کارکردی نمادین و نمایشی داشته باشد. البته نباید ویژگی شخصیتی و سبک سیاسی ترامپ را نادیده گرفت؛ او معمولاً حتی از رویدادهایی که دستاوردهای عینی و ملموسی ندارند نیز تصویری از موفقیت و پیروزی ارائه میکند و میتواند یک نشست عمدتاً نمایشی را بهعنوان دستاوردی بزرگ در عرصه سیاست خارجی خود معرفی کند.
رضا مجيدزاده، كارشناس مسائل بين الملل
انتهای پیام/