گروه سیاسی و بینالملل برنا/ پایان وضعیت «نه جنگ و نه صلح» حالا ممکن است از خارک آغاز شود؛ در شرایطی که گزارشها از آمادهسازی بیش از ۱۴ نفتکش ایرانی برای حرکت به مقصد چین حکایت دارند، تهران از عزم خود برای شکستن محاصره دریایی میگوید و همزمان هشدار میدهد هرگونه حمله آمریکا میتواند به هدف قرار گرفتن تأسیسات نفتی منطقه بینجامد. در سوی دیگر، گزارشها از بررسی احتمال حملهای تازه از سوی واشنگتن و تلآویو حکایت دارد؛ تقابلی که حرکت نفتکشها را به آزمونی سرنوشتساز برای آینده تنش میان ایران و آمریکا تبدیل کرده است.
تاکیدهای اخیر مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، بر ضرورت پایان دادن به وضعیت «نه جنگ و نه صلح»، در کنار گزارشهای رسانههای خارجی درباره آمادهسازی نفتکشهای ایرانی در جزیره خارک و هشدارهای مقامهای سیاسی و نظامی کشور، از احتمال تغییر در رویکرد تهران برای مواجهه با محاصره و تهدیدهای آمریکا حکایت دارد. در شرایطی که رئیسجمهور با اشاره به دستور رهبر انقلاب بر ضرورت خروج از وضعیت کنونی تاکید کرده، انتشار اخباری درباره حرکت قریبالوقوع نفتکشهای حامل نفت ایران به مقصد چین، این پرسش را مطرح کرده است که آیا تهران درصدد شکستن عملی محاصره دریایی است و این اقدام چه پیامدهایی برای معادلات منطقهای خواهد داشت؟
مسعود پزشکیان طی یک ماه اخیر چندین بار بر ضرورت پایان دادن به وضعیت «نه جنگ و نه صلح» تاکید کرده است. او هفته گذشته در همین زمینه گفت: «مقام معظم رهبری دستور دادند که وضعیت "نه جنگ نه صلح" را پایان دهیم. ما میتوانیم با عزت گفتوگو کنیم و با عزت موضوع را تمام کنیم. ما اهل گفتوگو و مذاکره هستیم و منطق حکم میکند، اگر میتوانیم حق خود را با گفتوگو بگیریم، خودمان را درگیر جنگ نکنیم، اما مقابل زور و قلدری هم تسلیم نخواهیم شد.»
این موضعگیری در شرایطی مطرح شده که از پنجشنبه ۲۸ آبان، چندین رسانه خارجی گزارشهایی درباره آمادهسازی نفتکشهای ایرانی در جزیره خارک منتشر کردهاند. این گزارشها مدعیاند نفتکشهایی که احتمالاً مقصد صادراتی آنها چین خواهد بود، در حال بارگیری هستند و ممکن است طی روزهای آینده حرکت خود را آغاز کنند. مصطفی نجفی، که اخیراً در رسانههای ایرانی از او بهعنوان مشاور محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، یاد میشود، نیز در پیامی این تحولات را در چارچوب تغییر احتمالی رویکرد تهران ارزیابی کرد. او نوشت: «چندی پیش فرمانده کل قوا دستور پایان دادن به وضعیت نه جنگ و نه صلح را صادر کرد. در همین راستا، به نظر میرسد، پایان دادن به این وضعیت دیگر صرفا محدود به مسیر ایجابی یعنی دیپلماسی نیست و وجه سلبی آن، یعنی توسل به گزینه نظامی نیز در دستور کار قرار گرفته است. ظاهرا تهران دیگر نمیخواهد نظارهگر محاصره و تهدید باشد.»
نفتکشها در آستانه حرکت از خارک
یکی از رسانههایی که به موضوع آمادهسازی نفتکشهای ایرانی پرداخته، المانیتور است. این رسانه مدعی شد بیش از ۱۴ نفتکش ایرانی در نزدیکی جزیره خارک مستقر شدهاند. به نوشته المانیتور، تصاویر ماهوارهای نشان میدهد این نفتکشها احتمالاً برای مأموریتی آماده میشوند که بهزودی آغاز خواهد شد. در گزارشی دیگر نیز با استناد به تصاویر ماهوارهای و دادههای ردیابی کشتیها اعلام شده است که برای بیش از ۱۴ نفتکش در پایانهای که محل مدیریت حداکثر ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران است، خدمه تعیین شده و پرچم ایران بر فراز آنها نصب شده است. بر اساس این گزارش، انتظار میرود کاروانی از این کشتیها طی روزهای آینده به سمت دریای عمان حرکت کند.
برخی منابع اعلام کردند سه ابر نفتکش ایرانی برای شکستن محاصر دریای آمریکا حرکت کردهاند و به سمت شرق راه افتادند.
در همین ارتباط، آیتالله سیدحسن عاملی، نماینده ولیفقیه در استان و امامجمعه اردبیل، نیز از تصمیم مسئولان کشور برای شکستن محاصره خبر داد و گفت: «مسئولین کشور تصمیم بسیار مهمی برای شکستن محاصره گرفتهاند؛ بهزودی کشتیهای حامل نفت ایران از مبدأ خارک به چین به راه خواهد افتاد.» او همچنین تاکید کرد: «هشدار داده شده که در صورت شلیک، تمام مراکز نفتی کشورهای خلیج فارس هدف مشروع ایران خواهد بود.»
باید محاصره بشکند
انتشار گزارشها درباره آمادهسازی نفتکشها با واکنش مقامهای ایرانی نیز روبهرو شد. سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در حاشیه نمایشگاه بورس، بانک و بیمه، در پاسخ به پرسشی درباره اخبار منتشرشده پیرامون بارگیری نفت ایران برای صادرات، گفت که هر تلاشی برای صادرات نفت و مذاکرات انجام میشود و باید محاصره بشکند. همزمان، ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در پیامی به زبان انگلیسی در شبکه ایکس نوشت: «ایران قابل محاصره نیست.»
تریتا پارسی، تحلیلگر مسائل ایران، نیز این تحولات را گامی در جهت تغییر وضعیت موجود ارزیابی کرده است. به نوشته او، تهران قصد دارد نفتکشهای حامل نفت، نه صرفاً کشتیهایی را که در عملیات انتقال نفت از کشتی به کشتی مشارکت دارند، در سرپیچی از محاصره ترامپ از تنگه هرمز عبور دهد. پارسی همچنین مدعی شده که ایران هشدار داده است که اگر آمریکا مانع عبور این کشتیها شود، تأسیسات نفتی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس هدف حمله قرار خواهند گرفت.
بررسیهای نظامی تلآویو و واشنگتن!
از سوی دیگر در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در گفتوگویی با اکسیوس اعلام کرد که برای تصمیمگیری درباره اقدام بعدی در قبال ایران عجلهای ندارد و اقدام احتمالی را به بعد از سال نوی میلادی موکول کرد، شبکه سیبیاس گزارشی درباره بررسی احتمال حملهای تازه علیه ایران از سوی آمریکا و اسرائیل منتشر کرد که بر پیچیدگی شرایط افزوده است. این شبکه به نقل از منابع آگاه گزارش داد که واشنگتن و تلآویو در حال بررسی آغاز حملهای جدید علیه ایران در آینده نزدیک هستند. بر اساس این گزارش، دولت بنیامین نتانیاهو نسبت به سرعت بازسازی توانمندیهای تولید موشکهای بالستیک ایران و همچنین انتقال زیرساختهای نظامی و هستهای به زیرزمین برای محافظت در برابر حملات نگران است. در همین حال، ترامپ این هفته مدعی شد که ایران ممکن است در حال تلاش برای توسعه سلاحهای شیمیایی یا بیولوژیک باشد؛ ادعایی که به گزارش سیبیاس، رئیسجمهور آمریکا هیچ مدرکی برای اثبات آن ارائه نکرده است. بنابراین، در کنار گزارشهای مربوط به احتمال حرکت نفتکشهای ایرانی، نشانههایی از بررسی گزینه نظامی در واشنگتن و تلآویو نیز مطرح شده است؛ هرچند این گزارشها بهخودیخود به معنای تصمیم قطعی برای آغاز حمله نیستند.
ایران آماده است
در داخل ایران نیز مقامهای نظامی بر آمادگی نیروهای مسلح برای مواجهه با هرگونه اقدام احتمالی تاکید کردهاند. سردار علی بلالی، مشاور عالی فرمانده نیروی هوافضای سپاه، با اشاره به آمادگی نیروهای مسلح برای اجرای فرامین فرماندهی کل قوا گفت که در صورت صدور دستور، محدودیتی برای بهکارگیری توان موشکی ایران در جغرافیای جدید وجود ندارد. او تاکید کرد: «نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بهویژه نیروی هوافضای سپاه، خود را ملزم میدانند فرامین صادرشده را بدون تاخیر و در زمان مقرر اجرا کنند و برای تحقق هر دستوری که صادر شود با تمام توان اقدام خواهند کرد.»
حجتالاسلام محمدجواد حاجعلیاکبری، خطیب نماز جمعه تهران، نیز با اشاره به افزایش تحرکات نظامی و فشارهای سیاسی و اقتصادی علیه ایران، آمادگی نیروهای مسلح در دریا، زمین و آسمان را مورد تاکید قرار داد. او گفت نیروهای مسلح در حوزه آفند و پدافند آمادگی لازم را دارند و در صورت اقدام مجدد دشمن، پاسخ ایران محدود به چارچوبهای پیشبینیشده نخواهد بود. حاجعلیاکبری تصریح کرد که دستور نیروهای مسلح برای زمان تعیینشده، «اقدام بیمرز و نامحدود» است و اگر دشمن بار دیگر ایران را بیازماید، با آمادگی کامل نیروهای مسلح و انسجام ملی مواجه خواهد شد. او همچنین هفت شرط مطرحشده از سوی ایران را محور اهتمام کشور دانست.
دو سناریو در برابر حرکت نفتکشها
با کنار هم قرار دادن این تحولات، حرکت احتمالی نفتکشهای ایرانی میتواند به آزمونی عملی برای سیاست محاصره دریایی آمریکا تبدیل شود. در این زمینه، دو سناریوی اصلی قابل تصور است:
سناریوی نخست، عبور ایمن نفتکشهاست. اگر کشتیهای ایرانی بدون ممانعت آمریکا از تنگه هرمز عبور کنند و به مقصد برسند، محاصره دریایی عملاً شکسته خواهد شد. در چنین شرایطی، تهران میتواند این تحول را نشانه ناکامی سیاست محاصره آمریکا و تغییر وضعیت موجود به نفع خود تلقی کند.
سناریوی دوم، ممانعت آمریکا و واکنش نظامی ایران است. اگر واشنگتن برای جلوگیری از عبور نفتکشها اقدام کند، تهران با دو مسیر احتمالی روبهرو خواهد بود: عقبنشینی از واکنش نظامی که میتواند از سوی آمریکا بهعنوان موفقیت در اعمال محاصره تعبیر شود، یا پاسخ متقابل. در حالت دوم، حمله به تأسیسات نفتی کشورهای متحد آمریکا در منطقه یا نیروهای آمریکایی، مطابق هشدارهایی که از سوی برخی مقامها و تحلیلگران مطرح شده، میتواند سطح تازهای از درگیری را رقم بزند؛ وضعیتی که پیامدهای آن برای امنیت منطقه و بازار انرژی قابل پیشبینی نخواهد بود.
در مجموع، حرکت نفتکشها میتواند فراتر از یک عملیات صادراتی، به محک اراده دو طرف برای ادامه یا تغییر وضعیت تقابل تبدیل شود. تهران از یکسو بر امکان گفتوگو و مذاکره با حفظ عزت تاکید دارد و از سوی دیگر، شکستن محاصره و آمادگی برای پاسخ نظامی را در دستور کار اعلامی خود قرار داده است. در مقابل، گزارشها از بررسی احتمال حمله جدید آمریکا و اسرائیل حکایت دارد. از این رو، نحوه مواجهه واشنگتن با عبور احتمالی نفتکشها و تصمیم تهران در صورت ممانعت، دو متغیری هستند که میتوانند مسیر تحولات روزهای آینده را تعیین کنند.
انتهای پیام/