به گزارش گروه فرهنگ و هنر برنا؛ نشست تحلیلی «توزیع ناعادلانه امکانات فرهنگی در کشور» شنبه (۳۰ آبان ماه) با حضور مرضیه برومند نویسنده، کارگردان و دبیر جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان، مرضیه ادهم دکترای علوم ارتباطات اجتماعی و پژوهشگر حوزه فرهنگ و هنر و منصور ساعی عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و پژوهشگر ارتباطات خانواده در آستانه برگزاری سی و یکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان همدان در مجموعه کارستانبهارستان برگزار شد.
علیرضا آقایی دبیر این نشست بحث را با موضوع توزیع ناعادلانه امکانات فرهنگی در کشور آغار کرد و گفت: نیاز است سالنهایی ساخته شود که رویکرد چندمنظوره نداشته باشد و کودک و نوجوان بتوانند از سالن تئاتر اختصاصی خود استفاده کنند. در این حوزه از پژوهشگران دعوت کردیم طرح مساله کنند و پژوهشها در این خصوص انجام گیرد. امسال هم در جشنواره بخش پژوهش داریم و دانشگاه بوعلی همدان در این راستا کار میکند و امیدوارم با موضوع توزیع امکان فرهنگی در سراسر کشور کاری به دستمان رسیده باشد.
مرضیه برومند نیز با اشاره به دغدغهای که از زمان آغاز دبیری سییکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان دنبال کرده است، اظهار کرد: یکی از مهمترین مسائل این حوزه، امکان دسترسی کودکان در سراسر کشور به تئاتر است. اطلاعات و آمار جامع و دقیقی درباره تعداد سالنهای تخصصی تئاتر کودک در کشور وجود ندارد، اما بررسیهای میدانی نشان میدهد حتی در برخی مراکز استانها نیز به سختی میتوان دو یا سه سالن مناسب برای اجرای آثار کودک پیدا کرد و در بسیاری از شهرها اساساً چنین امکانی فراهم نیست.
وی با اشاره به استقبال هنرمندان از جشنواره امسال و دریافت بیش از ۴۵۰ اثر، این تعداد را نشانهای از گستردگی فعالیت هنرمندان تئاتر کودک در نقاط مختلف کشور دانست و گفت: این آثار در شرایطی تولید شدهاند که گروههای نمایشی در سال گذشته با دشواریهای متعددی از جمله مسائل اقتصادی، شرایط اجتماعی و تبعات جنگ روبهرو بودهاند. با وجود این، هنرمندان در شهرهای مختلف همچنان به فعالیت خود ادامه دادهاند و تلاش کردهاند برای کودکان اثر تولید کنند.
برومند افزود: افزایش تعداد آثار تولیدشده لزوماً به معنای بهبود وضعیت دسترسی کودکان به تئاتر نیست. مسئله این است که بسیاری از گروهها پس از تولید اثر، امکان اجرای عمومی در شهر خود را پیدا نمیکنند و گاهی تمام مسیر فعالیتشان به حضور در یک جشنواره محدود میشود. در چنین شرایطی، اثری که با صرف وقت، انرژی و هزینه تولید شده است، ممکن است پس از پایان جشنواره دیگر فرصتی برای ارتباط با مخاطب پیدا نکند.
دبیر سی و یکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان تاکید کرد: جشنواره باید فرصتی برای دیدار آثار، تبادل تجربه و بیان مشکلات گروههای نمایشی باشد، اما نباید فعالیت فرهنگی را به همان چند روز برگزاری محدود کرد.
به گفته برومند، مساله اصلی تنها حمایت از تولید اثر نیست بلکه باید دید کودک در شهرهای مختلف تا چه اندازه امکان تماشای آن اثر را دارد. اگر سالن مناسب وجود نداشته باشد و گروه نمایشی نتواند اجرای عمومی داشته باشد، تولید هنری نیز در نهایت از چرخه ارتباط با مخاطب خارج میشود.
وی همچنین یادآور شد: ممکن است در برخی شهرها سالنهایی متعلق به کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان یا حوزه هنری وجود داشته باشد و در نقاطی نیز گروههای تئاتر سیار فعالیت کنند، اما مسئله این است که اطلاعات روشنی درباره تعداد این فضاها، میزان فعالیت آنها و امکان دسترسی کودکان به اجراها در دست نیست.
برومند افزود: حمایت از تئاتر کودک نباید تنها به تولید اثر یا برگزاری جشنواره محدود شود. گروههای نمایشی برای ادامه فعالیت به مخاطب نیاز دارند و مخاطب نیز باید امکان دسترسی به اجرا را داشته باشد. از این رو، ایجاد سالن و فراهم کردن شرایط اجرای مستمر، بخشی جداییناپذیر از حمایت فرهنگی است.
دبیر سی و یکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان با تأکید بر ماهیت اجتماعی تئاتر و تجربه جمعی تماشای اثر هنری با اشاره به اینکه تئاتر و سینما صرفاً وسیلهای برای انتقال محتوا نیستند، گفت: رفتن کودک از خانه یا مدرسه به یک فضای عمومی و نشستن در کنار دیگران برای تماشای یک اثر، خود بخشی از فرایند تربیتی و اجتماعیشدن است.
وی افزود: کودک در سالن تئاتر تنها با یک داستان یا مجموعهای از شخصیتها مواجه نمیشود بلکه تجربه حضور در جمع، رعایت حقوق دیگران، همدلی با شخصیتها و مواجهه با برداشتهای متفاوت را نیز به دست میآورد. چنین تجربهای میتواند در شکلگیری مفاهیمی مانند همبستگی، عدالت، شفقت و مسئولیتپذیری اجتماعی مؤثر باشد.
برومند با اشاره به پیشنهاد پخش آثار نمایشی در مدارس و مناطق دورافتاده، این اقدام را در صورت فراهم بودن کیفیت مناسب مفید دانست و تأکید کرد: نمایش یک اثر ضبطشده نمیتواند جای تجربه زنده تئاتر را بگیرد. ارتباط میان بازیگر و تماشاگر در لحظه اجرا شکل میگیرد و همین ارتباط، یکی از ویژگیهای اساسی هنر نمایش است.
دبیر سی و یکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان در عین حال توضیح داد: ضبط حرفهای یک نمایش برای پخش عمومی، به امکانات فنی و هزینه نیاز دارد. ضبطهایی که معمولاً در جریان جشنواره انجام میشوند، لزوماً از کیفیت لازم برای پخش حرفهای برخوردار نیستند و نمیتوان بدون فراهم کردن نور، گروه تولید، فضای مناسب و تجهیزات لازم، آنها را جایگزین اجرای زنده کرد.
وی همچنین به وضعیت سینمای کودک اشاره کرد و گفت: محدودیت دسترسی به آثار مناسب تنها به تئاتر مربوط نیست. تولید فیلم کودک در کشور با دشواریهایی روبهروست و همین تعداد محدود نیز برای اکران با مشکلاتی مواجه میشوند. در رقابت با آثار پرمخاطب، فیلمهای کودک معمولاً فرصت کمتری برای نمایش پیدا میکنند و در نتیجه، کودکان در بسیاری از شهرها امکان تماشای آثار متناسب با سن و نیاز خود را ندارند.
برومند، حمایتهای گذشته از سینمای کودک، از جمله اختصاص سهمیه اکران به این آثار را در رونق نسبی این حوزه مؤثر دانست و گفت: این حمایتها به تدریج کمرنگ شدهاند.
دبیر سی و یکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان در بخش دیگری از نشست به تجربه برگزاری شادپیمایی در دورههایی از جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی اشاره کرد و افزود: تداوم چنین برنامههایی میتواند به تدریج در میان مردم یک شهر انتظار و نیاز فرهنگی ایجاد کند. وقتی یک رویداد شاد و عمومی در فضای شهری به شکل مستمر برگزار شود، مردم به مرور با آن ارتباط برقرار میکنند و حضور در آن به بخشی از تجربه جمعی شهر تبدیل میشود.
وی همچنین از تجربه جشنواره تئاتر خیابانی مریوان یاد کرد و شکلگیری فرهنگ تماشای اجراهای خیابانی در این شهر را نتیجه تداوم فعالیت گروهها و همراهی مسئولان محلی دانست و گفت: در چنین تجربهای، اجرا تنها به فضای سالن محدود نمیشود و شهروندان در فضای عمومی با تئاتر مواجه میشوند. همراهی شهرداری و فراهم کردن زیرساختهای لازم نیز میتواند به استمرار این جریان کمک کند.
برومند با اشاره به این تجربهها تاکید کرد: پس از پایان جشنواره باید به سراغ گروههای نمایشی رفت و شرایط ادامه فعالیت آنها را بررسی کرد. معیشت هنرمندان تئاتر کودک و عروسکی به امکان اجرای عمومی و ارتباط با مخاطب وابسته است. اگر گروهها پس از پایان جشنواره نتوانند در شهر خود یا شهرهای دیگر اجرا داشته باشند، چرخه فعالیت حرفهای آنها با مشکل مواجه میشود.
دبیر سی و یکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان با تأکید بر ضرورت همکاری نهادهای مختلف برای ایجاد زیرساختهای لازم گفت: مسئولیت ایجاد زیرساخت فرهنگی برای کودکان تنها بر عهده هنرمندان نیست. دولت، شهرداریها و نهادهای عمومی باید زمینه فعالیت گروهها را فراهم کنند. نقش شهرداریها در ایجاد و نگهداری فضاهای فرهنگی مهم است و این نهادها میتوانند با استفاده از ظرفیت صنایع و صاحبان سرمایه، امکانات لازم را در شهرهای مختلف توسعه دهند.
به گفته وی، قرار نیست همه هزینههای تولید آثار هنری از سوی نهادهای دولتی پرداخت شود، اما دولت و مدیریت شهری باید زیرساختی فراهم کنند که هنرمندان بتوانند در آن فعالیت حرفهای داشته باشند. ایجاد سالنهای استاندارد در شهرهای مختلف، امکان اجرای عمومی و فراهم کردن شرایط ارتباط گروهها با مخاطب، از جمله اقداماتی است که میتواند به پایداری تئاتر کودک کمک کند.
برومند همچنین با اشاره به دشواریهای معیشتی هنرمندان شهرستانی افزود: بسیاری از فعالان این حوزه شغل دیگری دارند و درآمد خود را صرف تولید و اجرای تئاتر میکنند. در چنین شرایطی، فعالیت هنری بهجای آنکه یک حرفه پایدار باشد، به کاری جانبی تبدیل میشود که ادامه آن به توان مالی و انگیزه فردی هنرمند وابسته است.
دبیر سی و یکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان تأکید کرد: عدالت فرهنگی باید همزمان دو گروه را در نظر بگیرد؛ از یک سو هنرمندانی که باید امکان اجرای اثر و کسب درآمد از فعالیت حرفهای خود را داشته باشند و از سوی دیگر کودکانی که حق دارند در شهر محل زندگیشان به آثار مناسب دسترسی پیدا کنند. اگر تنها به تولید اثر توجه شود و مخاطب امکان تماشای آن را نداشته باشد، یا اگر سالن وجود داشته باشد، اما گروه حرفهای امکان فعالیت در آن را پیدا نکند، هیچ یک از این دو سوی زنجیره به نتیجه مطلوب نمیرسند.
وی با تاکید بر اینکه هنرمند باید بتواند از فعالیت هنری خود زندگیاش را تأمین کند، افزود: تا زمانی که تئاتر نتواند به یک حرفه درآمدزا تبدیل شود، بخش قابل توجهی از فعالیتها به شکل غیرحرفهای یا در کنار مشاغل دیگر ادامه خواهد یافت. این مساله در شهرستانها نمود بیشتری دارد؛ جایی که هنرمندان برای ادامه فعالیت ناچارند هزینههای تولید را از منابع شخصی تأمین کنند.
دبیر سی و یکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان پیشنهاد کرد: سازوکاری طراحی شود که سرمایهگذاری شرکتها در حوزه مسئولیت اجتماعی فرهنگی، به ویژه در زمینه ایجاد امکانات برای کودکان و نوجوانان، در محاسبات مالیاتی آنها به رسمیت شناخته شود. چنین مشوقهایی میتواند انگیزه بخش خصوصی را برای مشارکت در توسعه زیرساختهای فرهنگی افزایش دهد.
مرضیه ادهم دکترای علوم ارتباطات اجتماعی و پژوهشگر حوزه فرهنگ و هنر نیز در این نشست با نگاهی به ساختار برگزاری جشنوارهها، یکی از مشکلات اصلی را تبدیلشدن رویدادهای فرهنگی به برنامههایی مقطعی و ویترینی دانست و گفت: جشنوارهای با بیش از سه دهه سابقه باید بتواند از تجربه دورههای گذشته برای برنامهریزی آینده استفاده کند، اما در این مسیر با برخی ضعفها در زمینه گردآوری دادهها، ارزیابی عملکرد و شناخت مخاطبان روبهرو هستیم.
وی افزود: مشخص نیست در طول این سالها چه تعداد از مخاطبان جشنواره در شهرهای مختلف با تئاتر کودک ارتباط برقرار کردهاند، چه میزان از آثار پس از پایان جشنواره امکان اجرای عمومی پیدا کردهاند و اساساً تجربه هنرمندان و تماشاگران از حضور در این رویداد چه تأثیری بر روند فعالیتهای بعدی داشته است. نبود چنین اطلاعاتی باعث میشود جشنواره نتواند به عنوان یک فرایند مستمر فرهنگی عمل کند و تجربههای بهدستآمده در هر دوره به سیاستگذاری و برنامهریزی دورههای بعد منتقل نشود.
ادهم با اشاره به حضور گروههای هنری از شهرهای مختلف گفت: این گروهها در بسیاری موارد با تکیه بر توان فردی و ظرفیتهای محلی فعالیت میکنند، اما پس از تولید اثر، ارتباط مؤثری با نهادهای تصمیمگیر و سیاستگذار ندارند. در نتیجه، فعالیت آنها ممکن است به یک تجربه کوتاهمدت محدود شود و نتواند به جریان پایدار فرهنگی در منطقه خود تبدیل شود.
پژوهشگر حوزه فرهنگ و هنر تاکید کرد: نمیتوان تنها با شمارش آثار رسیده به جشنواره درباره وضعیت تئاتر کودک در کشور قضاوت کرد. باید مشخص باشد این آثار تا چه اندازه با زیستبوم فرهنگی و اجتماعی شهرهای محل تولید خود ارتباط دارند، چه تصویری از زندگی کودکان آن مناطق ارائه میکنند و پس از تولید چه مسیری را طی میکنند. همچنین باید بررسی شود که چه تعداد از آثار اساساً برای ارتباط با مخاطب تولید شدهاند و چه تعداد از آنها به دلیل محدودیت امکانات، تنها با هدف حضور در جشنواره و کسب جایزه ساخته شدهاند.
ادهم با تاکید بر اهمیت ارتباط میان اثر و مخاطب، توضیح داد: اجرای جشنوارهای به تنهایی نمیتواند جایگزین اجرای عمومی شود. در یک جشنواره، آثار ممکن است در برابر داوران و گروه محدودی از تماشاگران قرار بگیرند، اما این تجربه الزاماً نشاندهنده میزان ارتباط اثر با جامعه هدف نیست. هنرمند زمانی میتواند درباره موفقیت یا ضعف اثر خود شناخت دقیقتری پیدا کند که آن را در فضای واقعی زندگی مخاطبان اجرا کند و واکنش آنها را ببیند.
وی همچنین به غلبه نگاه فرمی در برخی ارزیابیها اشاره کرد و گفت: اگر معیارهای داوری عمدتاً بر کیفیتهای اجرایی و ظاهری متمرکز باشد، ممکن است نسبت اثر با مسائل اجتماعی و فرهنگی مخاطب کمتر مورد توجه قرار گیرد. در حالی که تئاتر کودک باید بتواند با تجربه زیسته کودکان ارتباط برقرار کند و برای شناخت این تجربه، حضور مستمر در کنار مخاطب ضروری است.
این پژوهشگر با انتقاد از هزینهکردهای مقطعی در جشنوارهها، پیشنهاد کرد: بخشی از منابع به جای تمرکز صرف بر برنامههای کوتاهمدت، صرف تقویت زیرساختهای ماندگار شود. تجهیز حتی دو سالن در هر دوره جشنواره میتواند در بلندمدت اثر بیشتری بر وضعیت تئاتر کودک داشته باشد تا هزینهکردهای پرحجم برای بخشهای نمایشی و تشریفاتی یک رویداد. آنچه اهمیت دارد، باقی ماندن یک امکان فرهنگی پس از پایان جشنواره است.
ادهم درباره عوامل شکلگیری نابرابری فرهنگی، تاکید کرد: این مساله را نمیتوان صرفاً به تمرکز تصمیمگیری یا کمبود بودجه نسبت داد. ضعف مطالبهگری محلی، موازیکاری در تخصیص منابع، نگاه نهادهای حکمرانی به مجموعههای مستقل و نوآور و نبود ارتباط مؤثر میان هنرمندان، مخاطبان و سیاستگذاران نیز در تداوم این وضعیت نقش دارند.
وی با اشاره به ظرفیت پلتفرمهایی مانند کارزار، شکلگیری مطالبههای محلی و ملی را یکی از مسیرهای پیگیری مسائل عمومی دانست و اظهار کرد: باید در هر منطقه افرادی وجود داشته باشند که بتوانند میان جامعه، هنرمندان و نهادهای تصمیمگیر ارتباط برقرار کنند. این افراد میانجی میتوانند مسائل و نیازهای واقعی را به زبان قابل فهم برای سیاستگذاران منتقل کنند و در مقابل، تصمیمها و امکانات موجود را به جامعه معرفی کنند.
این پژوهشگر گفت: گاهی فضاهایی با عنوان سالن فرهنگی یا هنری ساخته میشوند که برای برنامههای مختلفی از جمله سخنرانی، مراسم و حتی جشنها مورد استفاده قرار میگیرند. در چنین شرایطی، سهم مشخصی برای فعالیت تخصصی کودک و نوجوان در نظر گرفته نمیشود و گروههای نمایشی نمیتوانند برای اجرای مستمر روی آن فضا حساب کنند.
ادهم با اشاره به اینکه طرحها و ظرفیتهایی برای آشنایی دانشآموزان با هنر، بازدید از موزهها و سینماها و اختصاص زمان به فعالیتهای هنری وجود دارد، افزود: مسئله اصلی در بسیاری موارد به مرحله اجرا بازمیگردد. ممکن است یک برنامه در سطح سیاستگذاری و بخشنامه تعریف شود، اما در جریان اجرا به دلایل مختلف کماثر یا دچار تغییر شود.
وی بیان کرد: برای شناخت موانع باید عملکرد مدیران محلی و نحوه اجرای برنامهها بررسی شود. نمیتوان تنها با تصویب یک طرح انتظار داشت که دسترسی دانشآموزان به فعالیتهای هنری افزایش پیدا کند. باید دید چه موانعی در مدارس و مناطق مختلف وجود دارد و چگونه میتوان از تجربههای موفق برای گسترش ارتباط آموزشوپرورش با تئاتر استفاده کرد.
حق فرهنگی کودکان و ضرورت شنیدهشدن نسلهای جدید
منصور ساعی عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و پژوهشگر ارتباطات خانواده نیز در این نشست با اشاره به تفاوتهای زیستجهانی نسلهای جدید، از جمله نسل زد و آلفا اظهار کرد: کودکان و نوجوانان امروز در شرایطی متفاوت از نسلهای پیشین رشد میکنند و تجربههای اجتماعی، رسانهای و فرهنگی آنها پیچیدهتر شده است. نباید نسل جدید را صرفاً مصرفکننده محصولات فرهنگی دانست.
وی گفت: کودکان و نوجوانان باید به عنوان افرادی دارای حق مشارکت در حیات فرهنگی جامعه دیده شوند؛ افرادی که حق دارند آثار متنوع را تجربه کنند، برداشت و نظر خود را بیان کنند و در فرایندهای فرهنگی حضور داشته باشند.
ساعی، هنر را بستری برای تابآوری اجتماعی و شکلگیری ارتباط میان نسلها دانست و تأکید کرد: آثار هنری میتوانند به شناخت پیچیدگیهای زندگی نسل جدید کمک کنند. کودکان امروز با تجربههای تاریخی، اجتماعی و رسانهای متفاوتی روبهرو هستند و هنر میتواند زمینهای برای فهم این تفاوتها و شکلگیری درک مشترک میان نسلها فراهم آورد.
این پژوهشگر با اشاره به وضعیت مناطق حاشیهای و جوامعی که کمتر در رسانهها و تولیدات رسمی بازتاب مییابند، تئاتر را امکانی برای شنیدهشدن صداهای کمتر دیدهشده دانست و افزود: هنر نمایش میتواند به روایت تجربه گروههایی کمک کند که در جریانهای رسمی فرهنگی کمتر فرصت حضور پیدا میکنند.
ساعی بیان کرد: نابرابری فرهنگی تنها به کمبود سالن یا بودجه محدود نمیشود بلکه به ساختار سیاستگذاری و نحوه نگاه به فرهنگ نیز ارتباط دارد. هنگامی که تصمیمگیریها در مراکز محدود انجام میشود، نیازهای مناطق مختلف ممکن است در فرایند برنامهریزی دیده نشود و سیاستهای یکسانی برای جوامعی با شرایط متفاوت در نظر گرفته شود.
به گفته وی، مدرسه، خانواده و رسانه در شکلگیری رابطه افراد با هنر نقش مهمی دارند. آشنایی با تئاتر، سینما، موزه و دیگر فضاهای فرهنگی باید از سالهای کودکی آغاز شود. سرمایه فرهنگی افراد تنها به میزان تحصیلات دانشگاهی محدود نیست، بلکه تجربه حضور در فضاهای هنری و آشنایی با آثار فرهنگی نیز بخشی از آن را شکل میدهد.
این پژوهشگر تاکید کرد: جشنوارهها به تنهایی نمیتوانند مسئولیت ایجاد این سرمایه فرهنگی را بر عهده گیرند. نهادهای آموزشی و رسانهای باید در کنار خانوادهها، زمینه آشنایی کودکان با هنر را فراهم کنند. اگر کودک از سالهای نخست زندگی امکان حضور در سالن تئاتر یا سینما را نداشته باشد، نمیتوان انتظار داشت که در بزرگسالی بهطور طبیعی به مخاطب این فضاها تبدیل شود.
ساعی در توضیح رابطه خانواده و هنر، به مفهوم سرمایه فرهنگی اشاره کرد و گفت: میزان آشنایی خانواده با فضاهای هنری بر تجربه کودکان اثر میگذارد. اگر والدین خود تجربه حضور در تئاتر و سینما را نداشته باشند، ممکن است نتوانند این تجربه را به بخشی از زندگی روزمره فرزندانشان تبدیل کنند. در چنین وضعیتی، نقش مدرسه و نهادهای عمومی برای ایجاد فرصتهای برابر پررنگتر میشود. بر این اساس، نمیتوان تمام مسئولیت افزایش مخاطبان تئاتر را بر دوش خانوادهها گذاشت. سیاستگذاری فرهنگی باید به شکلی باشد که هزینه و دشواری دسترسی به هنر برای خانوادهها کاهش یابد و امکان حضور کودکان در برنامههای فرهنگی در شهرهای مختلف فراهم شود.
وی، رابطه مردم با هنر را به میزان سرمایه فرهنگی خانوادهها و زمینههای اجتماعی هر منطقه مرتبط دانست و تاکید کرد: تجربه مریوان یا مناطق دیگری که در آنها استقبال از فعالیتهای هنری بیشتر است، باید با توجه به شرایط فرهنگی و تاریخی همان مناطق بررسی شود. چنین تجربههایی میتوانند الهامبخش باشند، اما نمیتوان آنها را بدون شناخت زمینههای محلی به همه شهرها تعمیم داد.
عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با تاکید بر اهمیت زیرساخت و منابع مالی گفت: فعالیت هنری زمانی میتواند استمرار پیدا کند که هنرمند امکان تأمین معیشت خود را از مسیر حرفهاش داشته باشد. تئاتر کودک نیز از این قاعده مستثنا نیست و نمیتوان انتظار داشت گروهها بدون دسترسی به منابع و امکان اجرای مستمر، فعالیت خود را در بلندمدت حفظ کنند.
وی، به امکان استفاده از ظرفیت مسئولیت اجتماعی شرکتها و صنایع بزرگ برای توسعه زیرساختهای فرهنگی اشاره و اظهار کرد: بخشی از منابع مورد نیاز برای حمایت از هنر کودک میتواند از طریق مشارکت بخش خصوصی و اختصاص بودجههای مسئولیت اجتماعی تامین شود. شرکتها و صنایع بزرگ میتوانند در توسعه سالنهای تئاتر، سینما و دیگر فضاهای فرهنگی مشارکت کنند و در کنار ایفای نقش اجتماعی، از آثار مثبت این مشارکت در حوزه برندسازی اجتماعی نیز بهرهمند شوند.
ساعی همچنین بر نقش انجمنهای تخصصی در هدایت منابع تاکید کرد و افزود: این تشکلها میتوانند با شناخت نیازهای مناطق مختلف، منابع و حمایتها را به سمت نقاط محرومتر هدایت کنند. چنین سازوکاری میتواند به توزیع هدفمندتر امکانات کمک کند و مانع از آن شود که حمایتهای فرهنگی صرفاً در مناطقی متمرکز بماند که از پیش از امکانات بیشتری برخوردارند.
یکی از پیشنهادهای مشخص برومند در پایان نشست، ساخت سالنهای کوچک، اما استاندارد در شهرهای مختلف بود، وی در این باره بیان کرد: برای توسعه تئاتر کودک لزوماً نباید در همه شهرها سالنهایی بزرگ و پرهزینه ساخت بلکه فضاهایی با امکانات ضروری و استاندارد نیز میتوانند زمینه فعالیت مستمر گروههای نمایشی را فراهم کنند. چنین سالنهایی باید از ویژگیهایی مانند سقف مناسب، فضای اجرای استاندارد، اتاق گریم و محل نگهداری لباس و تجهیزات برخوردار باشند تا گروهها بتوانند بدون مواجهه با مشکلات اولیه، آثار خود را روی صحنه ببرند.
ساعی نیز گفت: پیش از هر چیز باید در خانواده، مدرسه و جامعه این باور شکل بگیرد که هنر بخشی از زندگی و حق فرهنگی کودکان است. در مرحله بعد، نهادهای مختلف باید برای تحقق این حق همکاری کنند و در نهایت منابع لازم برای ایجاد و نگهداری امکانات فرهنگی تامین شود.
ادهم نیز با تاکید بر نقش افراد و کنشگران فرهنگی در تغییر وضعیت موجود، گفت: هر فرد میتواند در اندازه و موقعیت خود در این مسیر اثرگذار باشد. تغییرات فرهنگی همیشه با تصمیمهای بزرگ آغاز نمیشوند و گاهی تأثیرگذاری بر یک کودک، ایجاد یک تجربه تازه یا پیگیری یک مطالبه کوچک میتواند نقطه شروع یک تغییر گستردهتر باشد.