دروغ گویی در میان اقشار مختلف جامعه به شدت رواج یافته است. به طوریکه به نظر می رسد دروغ گفتن از راستگویی آسانتر شده است.
استادی در سر کلاس درس می گفت: یکی از شاگردانم از آغاز ترم تا به حال سه بار پدربزرگش فوت کرده است. دروغ گویی در کشور ما امری رایج و عادی شده است.
مدیر به کارمند خود می گوید: تا به حال چندین بار اقوامت فوت کرده اند. چرا مرگ و میر در خانواده شما انقدر زیاد است؟
به نظر می رسد مردم ایران چوپان دروغگو شده اند و اگر زمانی راست هم بگویند دیگر کسی باور نمی کند! روانشناسان منشاء اکثر رفتارها و مبانی اخلاقی را خانواده می دانند. پدر و مادر از فرزندان خود می خواهند پشت تلفن به دروغ بگوید آنها خانه نیستند. به کودکان می آموزند در مدرسه، نزد همسایگان و در جامعه دروغ بگویند.
در جامعه نیز به محض اینکه به مشکلی بر می خوریم شاید نخستین توصیه دوستانمان این باشد؛ دروغ بگو. گاهی دروغ ها به حدی واضح بیان می شوند که مخاطب احساس می کند به شعورش توهین شده است. زمانی هم که سخن از راستگویی به میان می آید افراد اغلب می گویند؛ اگر راست بگوییم به مشکل بر می خوریم!
گفته می شود در ایران باستان راستگویی یکی از با ارزش ترین خصایص نزد مردم بود. در آیین های باستانی و اسطوره های کهن ایرانی ایزد خورشید یا مهر با تیر خود دروغگویان را بر زمین می دوخت.
پس از ظهور اسلام نیز به در قرآن و احادیث به دفعات بر اهمیت راستگویی تاکید شده و دروغ به شدت نکوهش شده است. در قرآن کریم آمده است: تنها کسانی دروغ پردازی میکنند که به آیات خدا ایمان ندارند و آنان خود دروغگویانند. در روایات اسلامی دروغ به عنوان كلید گناهان شمرده شده است. على (ع) مىفرماید: راستگویى دعوت به نیكوكارى مىكند، و نیكوكارى دعوت به بهشت.
حال این پرسش مطرح می شود که چرا در جامعه ما دروغ گفتن بسیار آسانتر از راسگویی شده است و چه چیزی سبب شده عده ای به حدی به دروغ گویی عادت کنند که راست گفتن به نظر آنها غیر ممکن باشد؟
گروه جوان و جامعه خبرگزاری برنا، به بررسی این معضل بزرگ پرداخته و به سراغ جمعی از اساتید و کارشناسان رفته و در مورد علل این پدیده در جامعه از آنها به گفت و گو پرداختیم:
رفتار مدیران دولت های نهم و دهم سبب رواج دروغ شده است
دکتر فاطمه راکعی؛ دبیر کل جمعیت زنان مسلمان نواندیش، شاعر، پژوهشگر و استاد دانشگاه الزهرا در اینباره گفت: متاسفانه بعد از دولت نهم و دهم رفتارهای مدیران کشور دارای صحت، شفافیت و راستی نبود.
وی افزود: رفتارهای سران دولت اخلاق را در کشور تنزل داد؛ دروغ گویی، تظاهر، ریاکاری، تهمت زدن و آبرو بردن از خصوصیاتی بودند که در جامعه ترویج دادند. مدیران و نخبگان کشورها تاثیر بسیاری بر دیگر افراد جامعه می گذارند.
راکعی در ادامه بیان کرد: افراطیون در دولت فعلی نیز از همان طیف فکری دولت های نهم و دهم برآمده اند و دست به اختلاس و رفتارهایی مشابه این دو دولت می زنند؛ در حقیقت این افراد همراه با دولت های پیشین آمده اند و منصب های خود را حفظ کرده اند و هنوز هم در حال ترویج دروغ و رفتارهای ضد ارزشی در جامعه هستند.
در عصر ما مردم همواره در حال نقش بازی کردن هستند
فریده غفار پور؛ مشاور معاونت اجتماعی فرماندهی انتظامی تهران بزرگ، در پاسخ به این پرسش که علت رواج دروغگویی در جامعه چیست پاسخ داد: ظاهرا دروغ بسیار شیوع یافته و امر رایجی شده است. در عصری زندگی می کنیم که مردم همواره در حال نقش بازی کردن هستند؛ دروغ می گویند و از چهره واقعی خود فرار می کنند.
وی افزود: دلیل ترویج دروغ گویی در جامعه؛ اعتماد به نفس پایین افراد است. عده ای هم می اندیشند با دروغ گفتن بهتر می توانند کارهای خود را پیش ببرند و موفق تر می شوند.
فضای اجتماعی و فرهنگی کشور مردم را به سمت دروغ گویی سوق می دهد
دکتر امیر حسین جلالی؛ عضو هیات علمی دانشکده روانپزشکی گفت: باید ریشه ای تر و عمیق تر در بستر اجتماعی و روانشناختی به این موضوع نگاه کرد. باید بررسی کرد که افراد چرا تمایل دارند خود واقعی شان را پنهان کنند؟ چرا آدمها نیازمند این هستند که حقیقت را کتمان کنند؟
وی تاکید کرد:افراد امکان ابراز خود واقعی شان را در فضای اجتماعی کنونی ندارند، باید به گونه ای دیگر خود را بروز دهند. جامعه به سمتی رفته است که مردم ناچارند تظاهر کنند و دروغ بگویند. فرهنگ اجتماعی کشور افراد را به تظاهر و ریاکاری سوق می دهد.
دروغ نوعی دزدی حقیقت است. چگونه می توان انتظار داشت در کشوری که دروغ رواج یافته مردم به یکدیگر اعتماد کنند و همدیگر را دوست داشته باشند؟ طبیعی است که مردم نسبت به یکدیگر بدبین شوند. به قول سیسرون؛ کسانی که راستی را از زندگانی بر می دارند، مانند آن است که آفتاب را از کیهان برداشته اند.
صبا رضایی