سرویس سیاسی برنا: تیم مذاکره کننده هسته ای در دولت یازدهم رویکردهای متفاوتی را به منصه ظهور رسانده است. بارزترین نماد این تغییر و تحولات مذاکره مستقیم و رو در رو میان ایران و آمریکا بر سر پرونده هسته ای است. از آنجا که ایالات متحده هژمونی غیر قابل انکاری در عرصه نظام بین الملل دارد این رویکرد از سوی طرف ایرانی انتخابی آگاهانه و هوشمندانه بوده و البته دو طرف نیز می دانند که راه حل پرونده هسته ای در توافق و تفاهم میان این دو قطب اصلی ماجرا است. البته دکتر ظریف و تیم همراه وی در پیگیری روندهای دیپلماسی هوشمندانه و نتیجه گرا به همین یک محور معطوف نشده و با بسط و تعمیق مذاکرات در دو اردوگاه دیگر یعنی تروئیکای اروپایی و جبهه شرقی متشکل از روسیه و چین در پی باز کردن گره های کور پرونده 12 ساله هستند، مضاف بر آنکه تحولات منطقه ای نیز تاثیرات شگرفی بر روند مذاکرات داشته و تیم دیپلماسی دولت تدبیر و امید با رویکرد تعامل سازنده به موضوع حسن همجواری و برقراری ارتباط با کشورهای همسایه در راستای بالابری ظرفیت های خودی در عرصه مذاکرات می نگرد. در رابطه با واکاوی این پازل چند قطعه ای دیپلماسی هوشمندانه ظریف و روحانی در مذاکرات هسته ای با دکتر رضا حجت کارشناس مسائل بین الملل به گفتگو نشستیم که در پی می خوانید.
با وجود اینکه یکسال از زمان گفتگوهای هسته ای تیم ظریف با هیئت آمریکایی می گذرد، چندیست که شاهدیم ظریف از اروپاییان می خواهد در این زمینه فعالتر شوند این دیدگاه و تأثیر آن را در ادامه روند مذاکرات چگونه می بینید؟
روندی که شکل گرفت و تغییرات سیاسی که در آمریکا ایجاد شد و پیچیدگی تصمیم گیری در این کشور باعث شد که انتظارات از مذاکرات مستقیم و رو در رو میان طرف ایرانی و آمریکایی برآورده نشود. مهمترین مساله و تحولی که در این یکساله رخ داد و موجب شد چشم اندازها آنطور که باید و شاید برآورده نشود به تغییرات در کنگره مربوط می شود و رقابت های بنیادی دموکرات ها و جمهوری خواهان؛ که بر مساله هسته ای ایران و نوع حل و فصل مساله تاثیر می گذارد.
با این وجود تیم مذاکره کننده ایران تصمیم گرفتند که کمی بیشتر از گذشته به دیگر اعضای گروه، 5+1 و حتی تصمیم گیرندگان خارج از 5+1 گرایش پیدا کنند که بازگشت به اروپا و پر رنگ شدن آنان درز مذاکرات اخیر نشانه این رویکرد تازه است. ورود بیشتر اروپا به این مساله مولفه هایی را ایجاد می کند که قدرت چانه زنی برای ایران را افزایش خواهد داد. به این سبب اگر ایران بتواند اروپا را متقاعد کند که مذاکرات باید به نتیجه برسد اروپا می تواند به کنگره فشار بیشتری بیاورد و کفه ترازو به نفع اوباما سنگینی کند. با توجه به اینکه اروپا به طور کلی رویه تنش زدایی دارد و دولت ایران هم نگاهی واقع گرایانه نسبت به مسائل موجود جامعه بین الملل دارد، ورود بیشتر اروپا می تواند تاثیر زیادی برای نزدیک تر شدن به توافق بگذارد.
مذاکره مستقیم با آمریکا چه تأثیری بر روابط حسنه ی ایران، چین و روسیه دارد؟
روسیه همواره یک نگرانی نسبت به مذاکرات مستقیم بین ایران و آمریکا دارد و در رسانه های روسیه به وضوح این امر دیده می شود. حتی یک نوع بدبینی بین مقامات و دولت مردان روسی در اینکه در آینده ایران چگونه با آمریکا مواجه خواهد شد و توافق احتمالی چه تاثیری بر روابط ایران وآمریکا خواهد داشت روسیه را نگران می کند و بسیاری از شواهد حاکی از آن است که ایران می تواند دروازه ورود روسیه به خاورمیانه باشد.
روسیه موفق شده که با مصر به توافقات نزدیکتری برسد ونیز سیگنال هایی به کشورهای دیگر مثل عربستان یا قطر و حتی ترکیه فرستاده است.همچنین می خواهد اعلام کند که ما مولفه هایی غیر از ایران را نیز داریم. بنابراین روسیه همواره این نگرانی را دارد که مبادا ایران به آمریکا نزدیک شود. این مساله یک مساله تاریخی است و کلاً بر اساس اعتقادات تاریخی که شکل گرفته این نگرانی را در درون خود دارند اما دغدغه های چینی ها بیشتر اقتصادی است تا سیاسی. بنابراین بیشتر نظاره گر هستند تا از فرصت های پیش آمده استفاده کنند.
روسیه و چین هر دو موافق توافق هستند به خصوص توافقاتی که حداقل بخش هایی از منافع قابل توجه آن ها را در حوزه اقتصادی شامل شود، اگرچه روسیه بد بین است ولی موافق توافق هسته ای است به این علت که روسیه نگران است که مبادا ایران به یک کشور قدرتمند هسته ای تبدیل شود به این لحاظ روسیه از این موضوع استقبال می کند ولی نگران رابطه ایران با آمریکا نیزهست.
چین چه تأثیری می تواند بر مذاکرات داشته باشد با توجه به اینکه کشور آرامی است و جنجال آفرین نیست؟
چین فعلا هنوز بیش از یک دهه دیگر نگاهش کاملاً اقتصادی است. توافق هسته ای و مذاکره با آمریکا برای چین می تواند مفید باشد به این علت که آن انسدادهای اقتصادی که برای ایران از لحاظ تحریم ها و نقل و انتقال پول صورت گرفته، برداشته می شود. چین منافع زیادی خواهد داشت و از سوی دیگر چین هم همچون روسیه نگران قدرت گیری ایران است و علاقمند است که توافقی شکل بگیرد.
در دیپلماسی منطقه ای برای پیشبرد بهتر مذاکرات چه باید کرد؟
یکی از عواملی که موجب می شود غربی ها و آمریکا خیلی راحت نتوانند هرگونه که خواهان هستند ایران را کنار بگذارند، این است که قدرت گیری سیاسی، دیپلماتیک و امنیتی ایران در منطقه افزایش پیدا کند. هر چه توان ایران افزایش یابد بالطبع قدرت چانه زنی ایران افزایش پیدا خواهد کرد.
آنچه در حال حاضر می بینیم رویه مسالمت آمیز دولت آقای روحانی است که با تمرکز بر منافع ملی پیش می رود و یکی از مهمترین اولویت هایی که در منطقه دارد این است که به سمت تنش زدایی و برقراری روابط حسنه با همسایگان گام بر می دارد، در کنار این موضوع تا جایی که امکان آن در منطقه وجود داشته باشد به سمت مقابله با احساس گرایی که در سال های اخیر بسیار دیده شده پیش می رود. این نگاه واقع گرایانه ی دکتر روحانی باعث می شود اختلافاتی که برای هر کشوری هم ممکن است شکل بگیرد بین ایران و کشورهای منطقه کاهش پیدا کند. ما همزمان اگر دو سیاست قدرت گیری و قدرت یابی بیشتر منطقه و دوم امکان تنش زدایی در منطقه و مقابله با افراط گرایی در منطقه را به طور همزمان داشته باشیم امکان چانه زنی قوی برای دولت فراهم می شود و از سوی دیگر اعتمادی را در منطقه ایجاد می کند تا بتوانیم در بسیاری از موارد از آن استفاده کنیم که یکی از آن ها مساله هسته ای است. در مساله هسته ای ما به هیچ عنوان نمی توانیم نقش عمان و نوع واسطه ای که ایجاد می کند را به راحتی کنار بگذاریم به هر حال ایجاد ارتباط نزدیک تر با همسایه ها باعث می شود دولت بتواند از امکان چانه زنی بیشتری برخوردار شود.