به گزارش خبرنگار اندیشه برنا، نشست هماندیشی توسعه علوم اجتماعی در ایران با حضور محمدرضا سعیدآبادی، دبیر کل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، سید علیرضا واسعی، دبیر هیات حمایت از کرسیهای نظریهپردازی و محمدامین قانعیراد، رییس انجمن جامعهشناسی ایران عصر دیروز دوشنبه 16 اسفند در محل کمیسیون ملی یونسکو در ایران برگزار شد.
بنا بر این گزارش در ابتدای این نشست واسعی درباره موضوع "آسیبشناسی نظری تولید علم در ایران" گفت: تولید علم یک امر فرآیندی است که نه دفعتاً حاصل میشود و نه با سفارش یا فراهم کردن امکانات برای یک فرد یا عدهای خاص بلکه زاده تعامل اندیشمندان با جامعه است.
وی افزود: علوم اجتماعی در خلاء شکل نمیگیرد و بنابراین می توان گفت که علوم انسانی غیربومی هم وجود ندارد چرا که اگر قرار باشد علوم انسانی در یک جامعه وجود داشته باشد، آن علوم انسانی از آنجایی که در ارتباط با مسایل جامعه است، بومی خواهد بود.
دبیر هیات حمایت از کرسیهای نظریهپردازی نظام آموزشی در ایران را نظامی هیتلری عنوان کرد و افزود: در این نظام آموزشی در آن دانشآموز و دانشجو در موقعیت بسیار پایینتری از معلم و استاد قرار دارد که در نتیجه آن، امکان ایجاد فرهنگ گفتوگو و نقد وجود ندارد.
وی خاطرنشان کرد: این در حالی است که بنا بر اصول گفتوگو باید طرف مقابل را همچون یک آدم در نظر گرفت که ممکن است محق باشد و از سوی دیگر ممکن است ما نیز در آنچه میگوییم محق نباشیم.
واسعی تصریح کرد: نبود انباشت اطلاعات و پیشینه تحقیق در حوزه علوم انسانی و اجتماعی و نیز فقدان ساختار دموکراتیک در مجامع علمی از موانع تولید علم در ایران است. بنابراین به اجمال میتوان گفت که ما با دو دسته چالش در ارتباط با تولید علم مواجه هستیم.
وی در پایان در توضیح چالشهای تولید علم خاطرنشان کرد: نخست چالشهای اقتصادی که از یک سو به وضعیت معیشتی افراد باز میگردد و از سوی دیگر به تصاحب فرصتهای اقتصادی توسط غیر علوم انسانیها مربوط است. دسته دوم این چالشها، چالشهای ایدئولوژیکی هستند که علاوه بر باورهای جامعه، به مقدس شدن تئوریها، نظریهها و یافتههای دانشمندان قدیم به ویژه دانشمندان غربی مربوط است.
قانعیراد: کشورهای جهان سوم به صورت تکموردی در مورد خودشان تحقیق میکنند
بنا بر این گزارش در ادامه این نشست قانعیراد گفت: در واقع مواد خامی که در کشورهای پیرامون و حاشیهای تولید میشود در مرکز مورد استفاده قرار میگیرند. در همین راستا برخی معتقدند که در علوم اجتماعی نیز ما با وضعیتی مشابه رو به رو هستیم یعنی دادههای خامی که در کشورهای جهان سوم و پیرامونی تولید میشوند در کشورهای مرکزی مورد استفاده قرار میگیرند.
وی با اشاره به اینکه تفکیک کار دیگری نیز در علوم اجتماعی وجود دارد که مربوط به مطالعات تکموردی و مطالعات مقایسهای است، افزود: در این رابطه میتوان گفت که کشورهای جهان سوم به صورت تکموردی در مورد خودشان تحقیق میکنند حال آنکه کشورهای مرکزی به مطالعات مقایسهای و تطبیقی میپردازند و بنابراین به خودشان حق میدهند که درباره کشورهای دیگر نیز سخن بگویند.
رییس انجمن جامعهشناسی ایران تصریح کرد: در حال حاضر در ایران نسبت به سیاستگذاری مبتنی بر نظریه و پژوهش غفلت شده و صرفاً به نیت خیر توجه میشود در حالی که آن نگاهی که اداره جامعه را بر علوم مهندسی مبتنی میکند متفاوت از نگاهی است که جایگاه مهمی را به علوم اجتماعی در این زمینه میدهد.
سعیدآبادی: مهمترین چالش علوماجتماعی عدم تقارن در تولید و بهرهگیری از علوم اجتماعی است
به گزارش برنا در پایان این نشست سعیدآبادی به بررسی و تحلیل گزارش جهانی علوم اجتماعی اشاره کرد و گفت: یونسکو دومین گزارش علوم اجتماعی خود را چند ماه پیش منتشر کرد. سؤال اصلی و مرکزی این گزارش این بود که وضعیت تولید، انتشار و استفاده از دانش اجتماعی در جهان چگونه است.
وی با اشاره به اینکه این گزارش در یک مقدمه و ده فصل تدوین شده است، افزود: بررسی ظرفیتها، چالشها و فرصتهای پیش روی علوم اجتماعی در نقاط مختلف جهان و نیز ارائه راهکارهایی برای غلبه بر مشکلات و تنگناهای علوم اجتماعی دو محور اصلی این گزارش را تشکیل میدهند.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران در ادامه به سه رسالت اصلی که در این گزارش مدنظر قرار گرفته است اشاره کرد و گفت: نخست فهم عمیقتر تعامل انسانها و تأثیرگذاری بر این روابط، دوم تحقق اهداف توسعه هزاره از طریق کاهش فقر، کاهش نابرابریهای جنسیتی و ... و سوم مقابله با چالشهای نوین جهانی مثل تغییرات آب و هوایی، ایدز و مانند آن در حوزههای گوناگون اجتماعی و غیراجتماعی است.
سعیدآبادی در پایان مهمترین چالش علوم اجتماعی از منظر این گزارش را عدم تقارن در تولید، انتشار و بهرهگیری از علوم اجتماعی در جهان دانست و ادامه داد: شکاف دانش موجود در جهان مهمترین نکته طرح شده در این گزارش است که به عنوان مثال میتوان گفت که بیش از دو سوم دورههای دکتری و پستدکتری در آمریکای جنوبی در دو دانشگاه در کشورهای مکزیک و برزیل متمرکز است.