به مناسبت اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ها به بازخوانی فرمایشات ایشان در زمینه اصلاح الگوی مصرف پرداخته ایم.
رهبر انقلاب اسلامی در بیانات خود در دیدار با اعضاى شوراى فرهنگى، اجتماعى زنان در تاریخ 16 دی ماه سال 69 تاکید کردند: این گرایش به مصرف و تجملگرایى و امثال آن كه در جوامع جاهلى رشد داده مىشود، باید در جامعهى اسلامى ریشهكن مىشد، یا لااقل در حد متوسطى قرار مىگرفت و افراطى در آن نمىشد؛ اما متأسفانه الان ملاحظه مىشود كه قشرهایى از مردم، باز سرگرم همان سرگرمیهاى گذشتهاند، كه باب جوامع دور از اسلام و دور از معنویت و حقیقت است. این، غلط است.
مصرف باید به اندازه باشد
ایشان در پیام نوروزى خود به مناسبت حلول سال 1371 نیز به مسئله اسراف در مصرف اشاره کردند و اظهار داشتند: مردم از اسراف، چه در ایام عید و چه در طول سال آینده و به ویژه در مراسمى كه معمولا در آنها دچار اسراف مىشوند، خوددارى كنند. مصرف بىرویه و زیاد، قاعدتا از سوى قشرهاى مرفه انجام مىگیرد؛ چون قشرهاى ضعیف قادر نیستند كه زیاد مصرف كنند. مصرفى كه از سوى یك قشر انجام مىگیرد، به زیان كشور است. یعنى هم زیان اقتصادى، هم زیان اجتماعى و هم زیان روانى و اخلاقى دارد.
رهبر فرزانه انقلاب ادامه دادند: من مكرر عرض كردهام، باز هم مىگویم و خواهش مىكنم كه مصرفگرایى را رها كنند. مصرف باید به اندازه باشد، نه به حد اسراف و زیاده روى. این اندازه در هر زمانى متفاوت است. امروز بسیارى از قشرهاى مردم و خانوادهها دچار مشكل و زحمتند و هنوز اثرات و ثمرات بازسازى كشور، خودش را بهطور كامل نشان نداده و خیرات و بركاتش به همه نرسیده است. اندازه عبارت است از اینكه انسان خودش را هر چه مىتواند به این قشرها نزدیك كند. مسؤولین عزیز كشور، اعم از دولتى و قضایى و سایرین، بخصوص باید این اصل را بیش از دیگران رعایت كنند.
صرفه جویی، راه تقسیم عادلانهى بیت المال
ایشان همچنین در دیدار با مسؤولان و كارگزاران نظام، به مناسبت عید غدیر خم در تاریخ 30خرداد 71 با بیان اینکه امروز كسانى كه با بیتالمال مسلمین سروكار دارند، باید از مصرف و خرج كردن بیتالمال در غیر مصارف عمومى و مردمى، خوددارى كنند، فرمودند: این، راه تقسیم عادلانهى بیت المال است. اگر مسؤولى خداى ناخواسته، در امر بیتالمال اسراف بورزد، یا آن را در مصارف شخصى و یا براى دوستان و نزدیكان و مرتبطین خود مصرف كند، این، تخلف از عدل و قرار واقعى در امر بیتالمال است. باید بیتالمال مسلمین در همان طریقى كه قانونا معین شده و همان مصارف عمومى و بخشهایى كه وظیفهاى از وظایف كشور را بر عهده دارد، مصرف شود. لذا امیرالمؤمنین علیهالصلاةوالسلام، آن روز به كسانى كه مسؤولیت امور كشور را بر عهده داشتند، سختگیرى را به جایى رساندند كه به قول امروز، بخشنامه كردند: «ادقوا اقلامكم»؛ سر قلمهاى خودتان را كه با آن مىنویسید، ریز بتراشید. هم صرفهجویى در قلم، هم صرفهجویى در كاغذ، هم صرفهجویى در مركب! «و قاربوا بین سطوركم»؛ سطورى را كه در كاغذ مىنویسید به هم نزدیك بنویسید و در كاغذ صرفهجویى كنید. «و اقصدوا قصد المعانى»؛ مطالب لازم را بنویسید. از زیادهروى و زیادهنویسى پرهیز كنید.
اسراف، الگوى زن مسلمان نیست
رهبر حکیم انقلاب اسلامی در دیدار گروهى از زنان، به مناسبت فرخنده میلاد حضرت زهرا(س) و «روز زن» در تاریخ 1371/09/25 با تاکید بر اینکه من به خانمهاى مسلمان، به خانمهاى جوان و به خانمهاى خانهدار عرض مىكنم: سراغ این مصرفگرایى كه غرب مثل خوره به جان جوامع دنیا و از جمله جوامع كشورهاى در حال توسعه و كشورهاى رو به پیشرفت و از جمله كشور ما انداخته است، نروید اضافه کردند: مصرف باید در حد لازم باشد، نه در حد اسراف. خانمهاى كسانى كه همسرانشان یا خودشان مسؤولیتهایى در بخشهاى مختلف كشور دارند، باید از لحاظ دورى از اسراف، نسبت به دیگران الگو باشند. باید براى دیگران درس باشند و نشان دهند كه شأن زن مسلمان بالاتر از این حرفهاست كه اسیر زر و زیور و جواهر آلات و از این قبیل شود. نمىخواهیم بگوییم اینها حرام است؛ مىخواهیم بگوییم شأن زن مسلمان بالاتر از این است كه در دورانى كه بسیارى از مردم جامعهى ما محتاج كمكند، كسانى بروند پول بدهند طلا بخرند، زینتآلات بخرند، وسایل زندگى رنگارنگ بخرند و در انواع و اقسام روشها و منشهاى زندگى، اسراف كنند. اسراف، الگوى زن مسلمان نیست.
اسراف، فعل حرام است
ایشان در خطبههاى نماز عید سعید فطردر چهارمین روز از فروردین سال 72 اظهار داشتند: به برادران و خواهران مسلمانمان در سراسر كشور عرض مىكنم كه موضوع قناعت را جدى بگیرید. منظورم از قناعت این نیست كه دست به نعمتهاى الهى نزنید و از آنها بهرهمند نشوید. مقصود این است كه حد و اندازه نگه دارید؛ زیادهروى و اسراف نكنید؛ نعمتهاى الهى را ضایع ننمایید؛ كه متأسفانه بسیارى مىكنند. در جمهورى اسلامى، كسانى هستند كه دستشان به نعمتهاى الهى نمىرسد. نه به خاطر اینكه كم داریم. به خاطر اینكه بسیارى به خودشان حق مىدهند كه نعمتهاى الهى را بىحساب و كتاب مصرف كنند؛ بىاندازه مصرف كنند؛ هیچ ملاحظهاى نكنند؛ هیچ حدى نگه ندارند و حتى نعمتهاى الهى را ضایع كنند. چقدر نان ضایع مىشود! چقدر غذاى طبخ شده ضایع مىشود! چقدر میوهى مصرف نشده ضایع مىشود و از خانهها بیرون ریخته مىشود! چقدر لباس زیادتر از اندازهى لازم چند برابر اندازهى لازم خریدارى مىشود و در خانهها و صندوقها مىماند، براى اینكه یك بار در مراسمى پوشیده شود! اینها اسراف است.
رهبر فرزانه انقلاب تاکید کردند: مىخواهم این مطلب را ملت عزیزمان بدانند كه اسراف، فعل حرام است؛ گناه است؛ خلاف شرع است؛ آنجایى كه اسراف باشد و اسراف مال و اسراف نعمتهاى الهى انجام گیرد، تضییع و تلف كردن نعمت است. تصمیم بگیرید این كار را نكنید. البته خانوادههاى كم درآمد، شاید وسعشان هم نرسد كه بخواهند اسراف كنند؛ اما خانوادههاى پردرآمد و حتّى بسیارى از خانوادههاى متوسّط، متأسفانه اسراف مىكنند. من این جمله را عرض كردم، برآن تأكید و پافشارى مىكنم و خواهشمندم كه ملت عزیزمان، این سخن را مورد توجّه قرار دهند، به آن اهمیت دهند، براى آن حسابى باز كنند و سعىشان بر اسراف نكردن باشد.
ریختوپاش امرى ناپسند است
حضرت آیت الله خامنه ای در پیام نوروزى خود به مناسبت حلول سال 1374 نیز تصریح کردند: من این را (انضباط اقتصادى و مالى) از آحاد ملت و مسؤولان كشور و مأمورین دولت، امسال تقاضا دارم. انضباط اقتصادى و مالى یعنى مقابله با ریخت و پاش، زیاده روى و اسراف. ریخت و پاش مالى و زیاده روى در خرج كردن و زیاده روى در مصرف، به هیچ وجه صفت خوبى نیست. نه اسمش جود و سخاست و نه كرم و بزرگ منشى است. فقط اسمش «بىانضباطى اقتصادى و مالى» است. كسانى كه بىخود خرج مىكنند؛ زیادى خرج مىكنند و زیادى براى خودشان مصرف مىكنند و رعایت موجودى جامعه را از لحاظ امكانات اقتصادى نمىكنند، انسانهایى هستند كه از نظر من بىانضباط از لحاظ امكانات اقتصادى و مالى هستند. اگر چنین وضعیتى ادامه پیدا كند، این ملت كارش مشكل خواهد شد. به كسانى كه بىخود خرج مىكنند، اگر بگوییم شما چرا این قدر خرج كردید و چرا این میهمانى بىخود و بىجهت را با این همه ریخت و پاش ترتیب دادید؟ مىگویند داریم و مىكنیم! آیا این دلیل كافى است كه دارم و مىتوانم خرج كنم؟ نه؛ این دلیل به هیچ وجه دلیل قانع كنندهاى نیست. باید به قدر نیاز و حاجت، خرج و مصرف كرد. بخصوص كسانى كه اموال عمومى را مصرف مىكنند. آنها هم مانند كسانى كه اموال خودشان را بىحساب و كتاب خرج مىكنند، مخاطب این مطلبند و نباید زیادى مصرف كنند.بعضى افراد، پولدارند و درآمدى انشاءالله از راه حلال دارند - آنها كه از راه حرام كسب درآمد كنند كه وضعشان بدتر است - اینها هم اگر در خرج كردن و وضع زندگى و تجملات بیهوده و بىجا و اعیان منشى، ریخت و پاش و اسراف كنند، بىانضباطى مالى و اقتصادى انجام دادهاند.
همه باید مسألهى صرفهجویى را جدى بگیرند
رهبر انقلاب اسلامی در پیام خود به مناسبت حلول سال 77 در این باره فرمودند: ملت عزیز جدا از اسراف و زیادهروى پرهیز كنند. ما حق نداریم به عنوان یك ملت، مصالح بزرگ و ملى و دورنگر - بلكه مصالح نقد مهم و كنونى - خود را به خاطر خواستههاى شخصى خودمان - كه ما را به اسراف و بىبندوبارى در مصرف مىكشاند - فدا كنیم و آنها را ندیده بگیریم. همه باید مسألهى صرفهجویى را جدى بگیرند.
ایشان با بیان اینکه امسال توصیهى مهم من عبارت است از صرفهجویى، فرمودند: دولت هم باید صرفهجویى كند؛ ملت هم باید بكند. دولت، علاوه بر صرفهجویى بایستى راههاى صرفهجویى را هم به مردم تعلیم دهد. تا وقت نگذشته است - تا ماههاى اول سال، سپرى نشده است - بایستى فهرستى از انواع صرفهجوییهایى را كه مردم مىتوانند بكنند - در آب، نان، بنزین و در مصارف گوناگون و همهى چیزهایى كه براى صرف آنها مجبوریم از سرمایههاى كشور و نفت مصرف كنیم - و راههاى صرفهجویى در آنها را به مردم تعلیم و نشان دهند؛ مردم هم جدا سعى كنند كه صرفهجویى نمایند.
اسراف همان كارى را با كشور مىكند كه دشمن مىخواهد!
حضرت آیت الله خامنه ای در بیانات خود در روز اول سال 77 در صحن مطهّر حضرت ثامن الحُجج، امام رضا (ع) نیز بار دیگر به بحث عدم زیاده روی و اسراف اشاره و تاکید کردند: ببینید اسراف چه كار مىكند! اسراف در نان، اسراف در آب، اسراف در برق، اسراف در مصالح ساختمانى، اسراف در انواع و اقسام كالاهاى گوناگون، اسراف در اسباب بازى بچه و در وسایل تجملاتى! عزیزان من! این اسراف همان كارى را با كشور مىكند كه دشمن مىخواهد! او از آن طرف به وسیلهى نفت، بهوسیلهى تحریم اقتصادى و انواع و اقسام ضربهها بر ملت ایران ضربه وارد مىكند؛ از این طرف هم خود ما با اسراف و صرفهجویى نكردن، ضربهى او را تكمیل مىكنیم! حرف من این است.
ملت ما احتیاج به ریاضت ندارد
رهبرحکیم انقلاب ادامه دادند: من در پیام گفتم كه مردم را به ریاضت اقتصادى دعوت نمىكنم؛ ابدا! چه ریاضتى؟ بحمدالله ملت ما احتیاج به ریاضت ندارد. من آنها را به قناعت، به صرفهجویى و به اسراف نكردن دعوت مىكنم. اسراف، حرام است. این هم نمىشود كه من و شما، مرتب دیگران را نصیحت كنیم. همه باید سعى كنند كه اسراف را از زندگى شخصى و از زندگى كارى خودشان دور كنند.عزیزان من! در كشور ما، اسراف زیاد مىشود! ما از چند طرف ضربهى اقتصادى مىخوریم؛ از جهت نفت هم ضربهى اقتصادى مىخوریم! نفت، ثروت ملت ایران و ثروت دولت است - كه نمایندهى ملت است - اما درآمد دولت تولید كنندهى نفت، كمتر از درآمد دولتى است كه كمپانیهاى نفتى آن، نفت ما را مىخرند و آن دولت از آنها مالیات مىگیرد! شما ببینید چه ظلم بزرگى در دنیا انجام مىگیرد و اتفاق مىافتد! یعنى تجار و كارخانهداران فلان كشور صنعتى كه نفت را از خلیج فارس مىخرند و به آنجا مىبرند، دولت از آنها مالیات مىگیرد - به خاطر نفتى كه آنها مىخرند و وارد مىكنند - آن مالیاتى كه او بهخاطر این نفت مىگیرد، بیشتر از آن قیمتى است كه دولت تولید كننده و صادر كنندهى نفت، به خاطر فروش نفت خودش مىگیرد! آیا این ظلم نیست؟! این ظلمى است كه كشورهاى صنعتى مىكنند؛ اعمال نفوذى است كه مىكنند.
ایشان در خطبههاى نماز جمعه تهران در تاریخ چهارم دی ماه سال 77 با تاکید مچدد بر صرفه جویی در دستگاههای دولتی تصریح کردند: خطاب دوم من به بعضى از مسؤولان دولتى است كه حتما ترتیباتى را باید به وجود آورند كه در دستگاه عظیم دولتى، پول زیادى و بیخودى مصرف نشود. در درجهى اول این است كه رقمهاى كلان و بزرگى را شامل مىشود. البته من اطلاع دارم كه دولت در بعضى از بخشها صرفهجوییهاى خوبى كرده است - در زمینهى سفارتخانههاى خارجى، در زمینهى سفرهاى خارجى و خیلى چیزهاى دیگر - لیكن باید ترتیبى داده شود كه در همهى بخشهاى دولتى، از بالا تا پایین، مراعات این معنا بشود. همه وظیفهى خودشان بدانند و دستگاههایى كه مىتوانند، دستورالعملى هم براى چگونگى خرج كردن غیرمسرفانه براى مردم تهیه بكنند
اتلاف منابع عمومى ازمنکرات است
رهبر فرزانه انقلاب در خطبههاى نماز جمعه تهران در تاریخ 25آذر 89 فرمودند: منكراتى كه در سطح جامعه وجود دارد و مىشود از آنها نهى كرد و باید نهى كرد، از جمله اینهاست: اتلاف منابع عمومى، اتلاف منابع حیاتى، اتلاف برق، اتلاف وسایل سوخت، اتلاف مواد غذایى، اسراف در آب و اسراف در نان. ما این همه ضایعات نان داریم؛ اصلاً این یك منكر است؛ یك منكر دینى است؛ یك منكر اقتصادى و اجتماعى است؛ نهى از این منكر هم لازم است؛ هر كسى به هر طریقى كه مىتواند؛ یك مسؤول یك طور مىتواند، یك مشترى نانوایى یك طور مىتواند، یك كارگر نانوایى طور دیگر مىتواند. طبق بعضى از آمارهایى كه به ما دادند، مقدار ضایعات نان ما برابر است با مقدار گندمى كه از خارج وارد كشور مىكنیم! آیا این جاى تأسّف نیست؟! همه اینها منكرات است و نهى از آنها لازم است.
مصرفگرایى براى جامعه بلاى بزرگى است
حضرت آیت الله خامنه ای در بیانات خود در خطبههاى نماز عید سعید فطر در سال 81 هم به موضوع تجمل گرایی درجامعه اشاره کردند و در این زمینه فرمودند:یكى از عواملى كه نمىگذارد دست كسانى كه توانایى كمك دارند، به یارى فقرا دراز شود، روحیهى مصرفگرایى و تجمل در جامعه است. براى جامعه بلاى بزرگى است كه میل به مصرف، روزبهروز در آن زیاد شود و همه به بیشتر مصرف كردن، بیشتر خوردن، متنوعتر خوردن، متنوعتر پوشیدن و دنبال نشانههاى مد و هر چیز تازه براى وسایل زندگى و تجملات آن رفتن، تشویق شوند. چه ثروتها و پولهایى كه در این راهها هدر مىرود و از مصرف شدن در جایى كه موجب رضاى خدا و رفع مشكلات جمعى از مردم است، باز مىماند!
ایشان در ادامه تاکید کردند: مصرفگرایى براى جامعه بلاى بزرگى است. اسراف، روزبهروز شكافهاى طبقاتى و شكاف بین فقیر و غنى را بیشتر و عمیقتر مىكند. یكى از چیزهایى كه لازم است مردم براى خود وظیفه بدانند، اجتناب از اسراف است. دستگاههاى مسؤول بخشهاى مختلف دولتى، بخصوص دستگاههاى تبلیغاتى و فرهنگى - بهویژه صدا و سیما - باید وظیفهى خود بدانند مردم را نه فقط به اسراف و مصرفگرایى و تجملگرایى سوق ندهند؛ بلكه در جهت عكس، مردم را به سمت قناعت، اكتفا و به اندازهى لازم مصرف كردن و اجتناب از زیادهروى و اسراف دعوت كنند و سوق دهند. مصرفگرایى، جامعه را از پاى درمىآورد. جامعهاى كه مصرف آن از تولیدش بیشتر باشد، در میدانهاى مختلف شكست خواهد خورد. ما باید عادت كنیم مصرف خود را تعدیل و كم كنیم و از زیادیها بزنیم.
اسراف یك بیمارى اجتماعى است
حضرت آیت الله خامنه ای در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاههاى استان سمنان در تاریخ 18 آبان 88 اسراف را یك بیمارى اجتماعى دانستند و ادامه دادند: راه مبارزه با مصرف گرایى چیست؟ راه مبارزه با ترجیح كالاى خارجى بر كالاى ساخت داخل چیست؟ اینها تحقیق مىخواهد. در دانشگاهها پروژههاى تحقیقى بگیرید، استاد و دانشجو كار كنید، نتیجهى تحقیق را به مسئولان كشور بدهید؛ به رسانهها بدهید تا سرریز شود و فرهنگسازى شود. این، مىشود پیشرفت.
رهبر انقلاب اسلامی در دیدار سالانه خود با اعضای هیات دولت در هفته دولت سال 87 درجمع مسولین عالیرتبه کشور به طرح بحث هدفمند کردن یارانه ها پرداختند و اظهار داشتند: این مسئلهى طرح تحول هم كه اخیراً دولت مطرح كرده، این هم از همان كارهاى بزرگ و از همان كارهایى است كه جرئتِ اقدام به آن كار، خودش باارزش است. خب، همه این سرفصلها را قبول كردهاند و قبول دارند. همین مسئلهى هدفمند كردن یارانهها، واقعاً چیز خیلى مهمى است؛ در دولتهاى قبل هم مطرح بوده - بارها صحبت شده بود و گفته شده بود - منتها پیشرفت نمیكرد. یا مشكلاتى كه در قضیهى بانكها و مالیات و بیمه و گمرك و سایر چیزهایى كه در بخشهاى مختلف این طرح تحول وجود دارد، كارهاى بسیار بزرگ و مهمى است؛ حتماً هم باید انجام بگیرد.
ایشان با بیان اینکه من توصیه میكنم در این كار حزم به خرج بدهید، فرمودند: یعنى مطلقاً نگذارید در این قضیهى بزرگ، شتابزدگى به وجود بیاید. این كار، كار مهم و كار بزرگى است؛ اگر انشاءاللَّه بتوانید این را خوب انجام بدهید، یك قدم بلند براى پیشرفت كشور برداشتهاید؛ البته اگر خوب انجام نگیرد، آن وقت خطرها و ضررهایى هم دارد. یعنى مراقبت بكنید كه هیچ عجله و شتابزدگى نباشد. توقف و ترسیدن از ورود در این میدان را به هیچ وجه توصیه نمیكنم؛ اما نگاه كردنِ جلوى پا، نگاه كردن به چشماندازهاى دوردست و تبعاتى كه ممكن است به وجود بیاید و راه جلوگیرى از آن تبعات را توصیه میكنم.
رهبر فرزانه انقلاب افزودند: فرض كنید ممكن است یك بخشى از این طرح تحول، مثلاً تورمزا باشد. خب، فكر كنید براى مقابلهى با این تورم چه كار باید بكنید. چه اقدامى باید انجام بدهید كه این یا پیش نیاید و تورم ایجاد نشود؛ یا اگر ایجاد میشود، كمتر ایجاد بشود تا این كار اقتصادى و این جراحىِ بزرگ، به خوبى و به سلامت انجام بگیرد. خب، در كشور ما واقعاً مسئلهى تورم، مسئلهاى است. یعنى شما این همه خدمت كردهاید و این همه زحمت كشیدهاید كه بایستى در وضع زندگى مردم اثرات خودش را بگذارد. الان هم تورم هست - البته همین طور كه اشاره كردند، تورم جهانى هم هست - منتها بخشى از آن مربوط به تورم جهانى است، بخشى از آن مسلّم مربوط به خشكسالى است، بخشى از آن مربوط به سرماى سخت زمستان گذشته است، اما بخشى از آن هم احتمالاً چیزهاى قابل اجتنابى است. پس بایستى عوامل قابل اجتناب را شناسایى و از آنها اجتناب كنید.
ایشان همچنین دربیانات خود در اجتماع بزرگ زائران ومجاوران حضرت علی بن موسی الرضا(ع) در روز اول فروردین سالی که به نام اصلاح الگوی مصرف نام گذاری کرده بودند با اشاره به نام گذاری این سال فرمودند: اقدام اساسى در زمینهى همین پیشرفت و عدالت، آن مسئلهاى است كه من در پیام نوروزى خطاب به ملت عزیز ایران عرض كردم؛ و آن مسئلهى مبارزهى با اسراف، حركت در سمت اصلاح الگوى مصرف، جلوگیرى از ولخرجىها و تضییع اموال جامعه است؛ این بسیار مسئلهى مهمى است. البته بار اوّلى نیست كه ما این مطلب را مطرح میكنیم. من درهمین دیدار اول سال، در نوبتهاى متعددى در همین جا خطاب به مردم عزیزمان دربارهى اسراف، دربارهى ولخرجى و تضییع اموال و لزوم صرفهجوئى مطالبى را عرض كردم.
حضرت آیت الله خامنه ای ادامه دادند:اما این مسئله تمام نشده است؛ این مقصود، آنچنان كه باید و شاید برآورده نشده است. لازم است به عنوان یك سیاست، ما مسئلهى صرفهجوئى را در خطوط اساسى برنامهریزىهایمان در سطوح مختلف اعمال كنیم. مردم عزیزمان توجه داشته باشند كه صرفهجوئى به معناى مصرف نكردن نیست؛ صرفهجوئى به معناى درست مصرف كردن، بجا مصرف كردن، ضایع نكردن مال، مصرف را كارآمد و ثمربخش كردن است.
اسراف، هم لطمه اقتصادى میزند، هم لطمه فرهنگى
رهبر فرزانه انقلاب با بیان اینکه اسراف در اموال و در اقتصاد این است كه انسان مال را مصرف كند، بدون اینكه این مصرف اثر و كارائى داشته باشد، اظهار داشتند: مصرف بیهوده و مصرف هرز، در حقیقت هدر دادن مال است. جامعهى ما باید این مطلب را به عنوان یك شعار همیشگى در مقابل داشته باشد؛ چون وضع جامعهى ما از لحاظ مصرف، وضع خوبى نیست. این را من عرض میكنم؛ ما باید اعتراف كنیم به این مسئله. عادتهاى ما، سنتهاى ما، روشهاى غلطى كه از این و آن یاد گرفتهایم، ما را سوق داده است به زیادهروى در مصرف به نحو اسراف. یك نسبتى باید در جامعه میان تولید و مصرف وجود داشته باشد؛ یك نسبت شایستهاى به سود تولید؛ یعنى تولید جامعه همیشه باید بر مصرف جامعه افزایش داشته باشد. جامعه از تولید موجود كشور استفاده كند؛ آنچه كه زیادى هست، صرف اعتلاى كشور شود. امروز در كشور ما اینجورى نیست.
ایشان با تاکید بر اینکه مصرف ما به نسبت، از تولیدمان بیشتر است؛ این موضوع را عامل به عقب بردن کشوربرشمردند و فرمودنند: این مسئله ، ضررهاى مهم اقتصادى بر ما وارد میكند؛ جامعه دچار مشكلات اقتصادى میشود. در آیات شریفهى قرآن بارها راجع به پرهیز از اسراف در امور اقتصادى تأكید شده؛ این به خاطر همین است. اسراف، هم لطمهى اقتصادى میزند، هم لطمهى فرهنگى میزند. وقتى جامعهاى دچار بیمارى اسراف شد، از لحاظ فرهنگى هم بر روى او تأثیرهاى منفى میگذارد. بنابراین مسئلهى صرفهجوئى و اجتناب از اسراف، فقط یك مسئلهى اقتصادى نیست؛ هم اقتصادى است، هم اجتماعى است، هم فرهنگى است؛ آیندهى كشور را تهدید میكند.
رهبر انقلاب اسلامی با اشاره به اسراف در قلمهاى مهم مصرفى كشور، از جمله اسراف در نان، فرمودند: بر حسب بررسى میدانىاى كه در تهران و بعضى از مراكز استانها شده است، گفته میشود كه 33 درصدِ نان ضایعات است. یك سوم همهى نانى كه در این شهرها تولید میشود، دور ریخته میشود. فكرش را بكنید شما؛ یك سوم! آن وقت كشاورز ما با آن زحمت گندم را تولید كند و اگر یك سالى بارندگى كم بود - مثل سال گذشته كه تولید گندم در كشور كم شد - دولت از پول عمومى، از بودجهى مردم گندم از خارج وارد كند، این گندم آرد بشود، خمیر بشود، نان بشود، بعد یك سوم از این همه ثروت دور ریخته شود. چقدر تأسفآور است! متأسفانه این واقعیت دارد، این هست.
حداكثر صرفهجوئى را ما مردم ایران در آب باید انجام دهیم
ایشان درادامه به مصرف بیش از حد آب اشاره کردند و افزودند: در مورد آب بررسىهائى كه كردهاند، میگویند تلفات آب در مصرف خانگى تا حدود 22 درصد است. كشور ما كشور پرآبى نیست. حداكثر صرفهجوئى را ما مردم ایران در آب باید انجام دهیم. آن وقت این آبى كه با این زحمت تولید میشود، از راههاى دور آورده میشود، با بهاى سنگین سدهائى به وجود مىآید؛ این همه دانش، تجربه و تلاش به كار میرود تا این آب به خانهى ما بیاید؛ بعد در خانهى ما 22 درصد از این آب هدر برود! این فقط مصرف خانگى است؛ مصرف كشت و مصرف صنعت هم یك جور دیگر اسرافهائى دارد. آنچه كه برحسب بررسىها به عنوان آمار در اختیار ماست، ما مجموعاً بیش از دو برابر مصرف متوسط جهان در انرژى - چه برق، چه حاملهاى انرژى - مصرف میكنیم؛ یعنى نفت، گاز، گازوئیل، بنزین. مصرف این چیزها در كشور ما از دو برابر متوسط جهان بیشتر است. خوب، این اسراف است. اسراف نیست؟
حضرت آیت الله خامنه ای با نام بردن از شاخصی به نام شاخص شدت انرژى، فرمودند: این شاخص نسبت بین انرژىاى كه مصرف میشود، با كالائى كه تولید میشود؛ كه هرچه انرژىاى كه مصرف میشود، كمتر باشد، براى كشور سودمندتر است. در این زمینه گاهى نسبت به بعضى از كشورهاى پیشرفته، مصرف شدت انرژى ما هشت برابر بیشتر است! اینها اسرافهائى است كه در جامعه دارد انجام میگیرد.
ایشان افزودند:در مصارف گوناگون شخصى و خانوادگى، اسرافِ فردى صورت میگیرد. تجملگرائىها، چشم و همچشمىها، هوسرانى افراد خانواده، مرد خانواده، زن خانواده، جوان خانواده، چیزهاى غیر لازم خریدن؛ اینها از موارد اسراف است. وسائل تجملات، وسائل آرایش، مبلمان خانه، تزئینات داخل خانه؛ اینها چیزهائى است كه ما براى آنها پول صرف میكنیم. پولى كه میتواند در تولید مصرف شود، سرمایهگذارى شود، كشور را پیش ببرد، به فقرا كمك كند، ثروت عمومى كشور را زیاد كند، این را ما صرف میكنیم به این چیزهاى ناشىشدهى از هوس، چشم و همچشمى، آبرودارىهاى خیالى. مسافرت میروند، مىآیند، میهمانى درست میكنند - گاهى خرج آن میهمانى، از مسافرت مكهاى كه رفتهاند، بیشتر است! - عروسى میگیرند، عزا میگیرند؛ هزینهاى كه براى این میهمانىها مصرف میكنند، هزینههاى گزافى است؛ انواع غذاها! چرا؟ چه خبر است؟ در كشور ما هنوز هستند كسانى كه از اوّلیات هم محرومند. باید كمك كنیم كشور پیش برود.
رهبر فرزانه انقلاب بابیان اینکه نمیگوئیم پول را بردارید بروید حتماً انفاق كنید،اضافه کردند: البته اگر انسان انفاق بكند، بهترین كار است - اما حتّى اگر انفاق هم نكنند، همین پولى كه صرف این تجملات میشود، در تولید براى خودشان به كار بیندازند، در كارخانجات سهیم شوند و تولید كنند، باز براى كشور مفید است. ما به جاى این كارها میهمانى درست میكنیم، عزا درست میكنیم، هى رخت و برِ روزبهروز دگرگون براى خودمان درست میكنیم؛ چرا؟ چه لزومى دارد؟ عقلاى عالم این كار را نمیكنند.
ایشان تاکید کردند: باید خودمان را اصلاح كنیم. باید الگوى مصرف جامعه و كشور اصلاح شود. ما الگوى مصرفمان غلط است. چه جورى بخوریم؟ چه بخوریم؟ چه بپوشیم؟ تلفن همراه توى جیبمان گذاشتهایم؛ به مجرد اینكه یك مدل بالاتر وارد بازار میشود، این را كأنّه دور مىاندازیم و آن مدل جدید را باید بخریم؛ چرا؟! این چه هوسبازىاى است كه ما به آن دچار هستیم.
در سطح ملى هم اسراف میشود
رهبر حکیم انقلاب مسئولان را هم در این زمینه موظف دانستند و فرمودند: اسراف فقط در زمینهى فردى نیست؛ در سطح ملى هم اسراف میشود. همین برق و انرژى كه گفتیم اسراف میشود، بخش مهمى از این اسراف در اختیار مردم نیست؛ در اختیار مسئولین كشور است. این شبكههاى ارتباطاتى، شبكههاى انتقال برق، سیمهاى برق، اینها وقتى فرسوده بشود، برق هدر میرود. برق را تولید كنیم، بعد با این شبكهى فرسوده آن را هدر بدهیم، كه بخش مهمى هدر میرود. یا شبكههاى انتقال آب اگر فرسوده باشد، آب هدر میرود. اینها اسرافهاى ملى است؛ در سطح ملى است؛ مسئولین آن، مسئولین كشورند. اسراف در سطح سازمان هم اتفاق مىافتد. رؤساى سازمانهاى گوناگون مصرف شخصى نمیكنند، اما مصرف بىرویّه در مورد سازمان خودشان اتفاق مىافتد؛ تجملات اداره، اتاق كار، تزئیناتش، سفرهاى بیهوده، مبلمانهاى گوناگون؛ باید با مراقبت و نظارت از این كارها جلوگیرى كرد.
ایشان درادامه اظهار داشتند: هم در سطح دولت، هم در سطح آحاد مردم، هم در سطح سازمانها بایستى نگاه عیبجویانهى به اسراف وجود داشته باشد. همان طور كه عرض كردیم، با حرف هم تمام نمیشود؛ باید برنامهریزى كنند. قوهى مقننه و قوهى مجریه موظفند به پیگیرى. برنامهریزى كنند، قانونگذارى كنند، قانون را با قاطعیتِ تمام اجراء كنند. این پیشرفتى كه ما در این ده سال خواهیم داشت، بخش مهمىاش مربوط به همین قضیه است.
رهبر فرزانه انقلاب افزودند: این صرفهجوئىاى كه لازم است، از تولید تا مصرف تا بازیافت: آب را صرفهجوئى كنیم؛ یعنى از سدهایمان صیانت كنیم، شبكههاى آبرسانى را اصلاح كنیم، آبیارىهاى باصرفهى در كشاورزى را آموزش بدهیم كه چه جورى آبیارى بشود. البته این كارها خوشبختانه در این سالها به میزان زیادى انجام گرفته، اما این كافى نیست؛ باید توسعه پیدا كند. زمینهسازى كنیم براى كاهش مصرف آب خانگى. اینكه گفته میشود از كسانى كه مصرف زیاد دارند، مالیات بیشترى گرفته شود، یارانهى كمترى به آنها داده شود، حرف بسیار معقولى است، حرف خوبى است. آن كسانى كه مصرف كمى دارند، از كمكهاى دولتى، از كمكهاى عمومى بهرهمند شوند. بعضىها هستند به قدرى كم آب مصرف میكنند كه اگر دولت از آنها پول آب را هم نگیرد، مانعى ندارد. بعضىها ده برابر آنها، بیست برابر آنها آب مصرف میكنند؛ خوب، اینها بایستى هزینهى بیشترى بدهند.
باید كار بشود تا به این فرهنگ برسیم
رهبر انقلاب اسلامی در 22 اردیبهشت سال اصلاح الگویمصرف در جمع مردم استان كردستان در میدان آزادى سنندج فرمودند: این كه ما گفتیم امسال، سال حركت به سوى اصلاح الگوى مصرف است، یعنى امسال سالى است كه ملت ایران تصمیم بگیرد كه با اسراف مبارزه كند. نمیگوئیم بكلى و یكباره و در طول یك سال، اسراف تمام بشود؛ نه، ما واقعبینتر از این هستیم؛ میدانیم این كار مال سالیان پى در پى است و باید كار بشود تا به این فرهنگ برسیم؛ باید این كار را شروع كنیم.
ایشان در خطبه هاى نماز عید سعید فطر سال 88 هم بار دیگر موضوع اصلاح الگوی مصرف را مورد توجه قرار دادند و با یاد آوری استقبال همه اقشار از نامگذاری این سال فرمودند: عجب شعار درستى است، شعار خوبى است؛ خوب، چه شد؟ سه چهار ماه متأسفانه كشور دنبال همین هیجانهاى كاذب، در این زمینه وقت را از دست داد. ما الان در پایان نیمهى اول سال قرار داریم. البته اصلاح الگوى مصرف مخصوص یك سال نیست؛ سالها طول میكشد. من ایام عید هم این را گفتم؛ شاید ده سال طول بكشد كه انسان بخواهد این كار را بكند؛ اما باید شروع كنیم. مسئولین باید در این زمینه تلاش كنند، كار كنند، همكارى كنند، دانشگاهها، افراد مطلع، حوزههاى علمیه، هر كدام نقشى دارند؛ انشاءاللَّه این نقش را ایفاء كنند و بتوانیم به كمك الهى، با همت دولت محترم كه در این زمینه باید پیشتاز باشد و پیشرو باشد و با كمك مردم، این كار را پیش ببریم.
پیوند میان همت مضاعف و كار مضاعف و اصلاح الگوی مصرف
حضرت آیت الله خامنه ای دراولین روز سال 89 نیز در اجتماع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی به تشریح پیوند میان همت مضاعف و كار مضاعف و اصلاح الگوی مصرف پرداختند و اظهار داشتند:
همت مضاعف و كار مضاعف در سرمایهگذارى، در كارآفرینى. بسیارى از كسانى كه سرمایه دارند، پول دارند، درآمدهاى كلانى دارند، نمیدانند این درآمدها را چگونه باید صرف كنند. اینجا هم باز همان اصلاح الگوى مصرف خود را نشان میدهد. پول را به جاى سرمایهگذارىِ تولیدى، صرف تجملات میكنند؛ سفرهاى خارجى بیهوده، بىثمر، پرخرج و احیاناً فسادآور، بهانه براى تغییر وسائل خانه، وسائل زندگى؛ این چیزها یك حركت مسرفانه است نسبت به ثروت. میشود پول را، درآمد را سرمایهگذارى كرد. امروز وسائل این كار فراهم است. با فعال شدن بورسهائى كه در كشور هست، میتوان سرمایهگذارى كرد. همه میتوانند آنچه را كه دارند، در سرمایهگذارىها دخالت بدهند.
ایشان اضافه کردند: همت مضاعف و كار مضاعف در استفادهى بهینه از منابع موجود كشور و امكاناتى كه وجود دارد. از همهى آن چیزهائى كه میتواند براى سازندگى كشور در دورانهاى آینده مورد استفاده قرار بگیرد، یا زندگى عمومى مردم را رفاه و رونق ببخشد، باید حداكثر استفاده بشود؛ یعنى همان چیزى كه یكى از اركانش اصلاح الگوى مصرف است.
رهبر فرزانه انقلاب به مصرف بهینه در همه حوزه ها اشاره کردند و افزودند:از آب در كشور استفادهى بهینه بشود. ما امروز از آب در كشور استفادهى بهینه نمیكنیم. سال گذشته كه بنده مسئلهى اصلاح الگوى مصرف را مطرح كردم، پژوهشگران كشورمان تحقیق كردند، به ما اطلاع دادند كه اگر آبى كه در كشور مصرف میشود، ده درصد آن صرفهجوئى شود، این ده درصد به قدر تمام استفادهاى است كه امروز براى شرب خانگى و براى صنعت مورد استفاده قرار میگیرد. امروز نود درصد آب كشور در بخشهاى كشاورزى مصرف میشود - مصرف غلط، مصرف اسرافآمیز - ده درصد دیگر براى آب شرب و براى صنعت و براى مصارف گوناگون به كار میرود. یعنى اگر در كار كشاورزى ما ده درصد صرفهجوئى كنیم، مقدار مصرف شرب و صنعت و امثال اینها به دو برابر خواهد رسید؛ اینقدر مسئله مهم است. مسئلهى مصرف برق و مصرف حاملهاى انرژى - بنزین، گازوئیل - هم مهم است.
لایحهى هدفمند كردن یارانهها؛ لایحهى بسیار مهمى است
ایشان تاکیدکردند: این لایحهى هدفمند كردن یارانهها كه مطرح شده است، ناظر به این مسائل است؛ لایحهى بسیار مهمى است.سال گذشته ما عرض كردیم: سال اصلاح الگوى مصرف. من همین جا در روز اول سال تصریح كردم: اصلاح الگوى مصرف چیزى نیست كه در یك سال بتواند اتفاق بیفتد. سال گذشته را گفتیم سال شروع حركت به سمت اصلاح الگوى مصرف است. خوب، حركتى آغاز شد. من نمیتوانم این را بگویم كه الگوى مصرف اصلاح شد؛ نه، ما هنوز خیلى فاصله داریم. تا وقتى الگوى مصرف را اصلاح نكنیم، تا وقتى ندانیم آب را چه جور باید مصرف كرد، برق را چه جور باید مصرف كرد، نان را چه جور باید مصرف كرد، پول را چه جور باید مصرف كرد، تا اینها را درست مصرف نكنیم، راههاى مصرف را ندانیم، مشكلات ما به حال خود باقى خواهند ماند. باید ما اصلاح الگوى مصرف را دنبال كنیم. سال 88 مسئولین كارهائى كردند، برنامهریزىهائى كردند، تحقیقاتى كردند، اما این كار نباید متوقف بماند. این، جهت را نشان داد؛ معلوم شد كه در سال 88 مسئلهى اصلاح الگوى مصرف یك مسئلهى اساسى است و باید دنبال شود.