به گزارش برنا کتاب «دشت بان» چهارمین رمان احمد دهقان و چندمین کتاب این نویسنده است که توسط نشر «نیستان» به چاپ رسیده است.
راوی این کتاب طبق داستانهای قبلی دهقان، «ناصر» نام دارد؛ پسربچهای كه در اطراف یكی از باغات قصرشیرین زندگی میكند كه جنگ به آنها هجوم میآورد. رمان ماجرای یك خانواده را در جنگ و مبارزهی آنها را با طبیعت به تصویر میكشد. شغل پدر ناصر دشت بانی است که مراقبت از مزارع و جالیزهای اطراف شهر را برعهده دارد. خانواده ناصر مثل بقیه جنگ زده ها مجبورند به خاطر حمله عراق به محل زندگیشان به کوهستان ها کوچ کنند.
دشتبان روایت یک نوجوان از آوارگی در جنگ است. او داستان را از زبان گذشته روایت میکند و این باعث میشود که راوی بزرگ و دانا جلوه کند. ناصر اطلاعات زیادی را در مورد حیوانات، رودخانهها و کوهها و درختها به خورد مخاطب میدهد که این اطلاعات در حوزهی زندگی شهری نمیگنجد.
ادبیاتی که برای گروه سنی نوجوان آفریده میشود، در حوزهی زبانی و مفاهیم محدودیت دارد. اما روایِ کتابِ دهقان به عمد از اصطلاحات بومی و اصطلاحات اصیل فارسی استفاده میکند. دهقان در این باره گفته است: «با محدود شدن در زندگی شهری، یک عالمه واژه را بهخاطر اینکه دیگر سر و کاری باهاشان نداریم، از زبانمان حذف کردهایم و من خواستم که به عمد این دایرهی واژگانی را افزایش بدهم. شاید بچههای شهری تا به حال اصطلاح "پاپلک کردن مرغ" به گوششان نخورده، چون در محیط اطرافشان مرغی نداشتهاند».
نویسنده اصطلاحات غریبی مانند "زیرجُلکی خندیدن"، "فحش چاروادار"، "رُمبیدن دیوار" یا "تَلم شدن انجیرها" را برای مخاطب نوجوانش به طور مستقیم معنی نمیکند؛ اما صحنه را به گونهای توصیف میکند تا او به بهترین نحو بتواند دربارهی آن کلمه تصویرسازی کند. و البته به کارگیری این اصطلاحات آنقدری نیست که موجب فرار یا آزار خواننده بشود.
دهقان در جایی گفته است: «اوج مغفول ماندگی جنگ در دو سال ابتدایی آن است که سرشار از سوژه های بکر است. من این زمان را به همین خاطر انتخاب کردم، زیرا این روابط در آن زمان بیشتر قابل لمس خواهد بود. روابطی که در آن انسانها با روابط درونی جنگی که به آن ها هجوم آورده است اندک اندک خو می گیرند و دشت بان از این حیث تنها روایت آشنایی انسان ها با جنگ است.»
صفحهی اول کتاب را که ورق میزنی، زیر عنوان دشتبان نوشته شده: رمان نوجوان. اما کتاب از لحاظ تکنیک و محتوا کاری است که برای بزرگسالان هم حرف دارد. شاید بتوان دشتبان را یک نمونه از بهترین کارهایی دانست که در ادبیات معاصر برای نوجوانان نوشته شده است.