فرهاد طهماسبی، رییس گروه کارشناسان امور اجتماعی و مدرس دانشگاه درباره عوامل موثر در مهاجرت نخبگان به خارج از کشور، به خبرنگار اجتماعی برنا گفت: عواملی که در این خصوص مطرح می شود، عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و مدیریتی است.
وی خاطرنشان کرد: عوامل اجتماعی به منزلت و جایگاهی که مغز و مغزها در سیستم و نظام اجتماعی دارند، مربوط می شود. متاسفانه در سیستم اجتماعی موجود در جامعه اسلامی ایران، مغزها جایگاه پایین تری دارند. شخصی که زور و قدرت دارد، بیشتر از کسی که علم و دانایی دارد دارای جایگاه اجتماعی است.
طهماسبی همچنین تصریح کرد: آنچه که امروزه در جامعه مطرح است، جایگاه های اجتماعی است. حتی در سطوح دانشگاهی و علمی هم، عنوان و مدرک حرف اول را می زند، بدون توجه به اینکه شخصی که دارای مدرک است به اندازه آن مدرک دانش دارد یا خیر.
وی درخصوص عوامل فرهنگی توضیح داد: به نظر می رسد جامعه از نظر فرهنگی هم ارج و قرب لازم را برای اشخاصی که در این سطوح قرار دارند، طراحی نکرده است. اگر جایگاه فرهنگی ستاره های سینما یا فوتبال با یک فردی که دارای مدرک علمی است، مقایسه شود، خواهیم دید آنقدر که مطبوعات و رسانه بر ستاره های سینمایی و ورزشی تاکید دارند، به مغزهای این آب و خاک توجهی نمی شود.
وی اشاره کرد: مدتی است در شبکه 4 که محل بحث و گفتوگوی علمی در رسانه ملی است، عملاً دیگر از صاحبان فکر و اندیشه صحبتی نمی شود و جایی ندارند. مطبوعات نیز به دنبال مطالب زرد هستند و بیشتر به مسایل سینمایی و ورزشی می پردازند. در نتیجه در حوزه فرهنگ در این مورد، مطبوعات تخصصی ویژه اندیشمندان و مخترعین و مبتکرین نداریم و به همین دلیل ناشناخته می مانند و در نتیجه جایگاه فرهنگی پیدا نکرده و دچار یأس می شوند.
طهماسبی به جایگاه اقتصادی و عواملی که از نظر مادی در این مسأله موثر است، اشاره کرده و افزود: فاصله ها از لحاظ میزان بهره مندی از مواهب اقتصاد جامعه خیلی زیاد است و آنهایی که خیلی نیازی به فکر کردن ندارند، درآمد و جایگاه اقتصادی بالایی دارند و آنهایی که باید بیشتر زحمت علمی بکشند، دارای جایگاه پایین تری هستند و درآمدی ندارند.
این استاد دانشگاه همچنین خاطرنشان کرد: در کشورهای پیشرفته دنیا بالاترین دست مزدها را اول وکلا دارند و بعد روزنامه نگاران و این امر به دلیل ارج نهادن به افرادی است که فکر می کنند و دارای اندیشه هستند، این درحالیست که در جامعه ما این قضیه کاملا برعکس بوده و در بازار افرادی وجود دارند که باسواد بسیار پایین درآمدهای کلان و قابل توجهی دارند.
وی عامل مدیریتی را آخرین مورد از عوامل موثر در فرار مغزها دانست و توضیح داد: متاسفانه مشکل دیگری که درخصوص فرار مغزها وجود دارد، کم کاری و عدم توجه مدیران به کاهش مشکلات و معضلات آنهاست. گاهی اوقات نخبگان آنقدر تحت چارچوب های دیوان سالاری اداری قرار می گیرند که ترجیح می دهند عطای پروژه ها و تحقیقاتشان را به لقایش ببخشند.
طهماسبی همچنین تصریح کرد: دستورالعمل ها و آیین نامه های اجرای پروژه های علمی آنقدر پیچیده و متناقض است که عملا نخبگان علمی را وادار به بیرون رفتن از این محیط می کند. نخبگان علمی جامعه باید دارای امتیازات اداری باشند، اما چنین دستورالعمل و قانونی وجود ندارد. همین مسایل باعث می شود افرادی که توان رفتن دارند، مهاجرت کنند و تعداد محدودی از افراد که می مانند متعهد، دلسوز، فداکار هستند که علیرغم همه مشکلات می مانند و به جامعه و ملت و انقلاب خدمت می کنند.
وی در پایان تاکید کرد: باید زمینه ها و شرایط برای متخصصان علمی و نخبگان جامعه فراهم شود و به آنها آزادی عمل و کار داده شود. اگر امکانات برای آنها فراهم شود، درصدی از این مهاجرت ها کاهش پیدا می کند. اگر در رسانه های جمعی به این مسایل پرداخته شود و شرایط موشکافی شود، چالش ها و فرصت ها بیرون آید و برنامه ریزی شود، می توانیم با مسأله فرار مغزها مبارزه کنیم و از این پدیده که می تواند آثار بسیار مخربی برای نظام مقدس جمهوری اسلامی داشته باشد، پیشگیری کنیم.