شادی کریمی، مدیر دفتر ارتباط با صنعت و جامعه معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی در خصوص عوامل مهاجرت جوانان به خارج از کشور و فرار مغزها در گفتوگو با خبرنگار اجتماعی برنا گفت: سرمایه انسانی ماهر، یکی از مهمترین عوامل در توسعه اقتصادی و اجتماعی هر جامعه است. مهاجرت افراد متخصص در واقع به معنای انتقال نیروی انسانی ماهر از کشورهای مبدا (عموماً کشورهای جهان سوم یعنی دقیقاً همان کشورهایی که نیاز مبرم به نیروی کارآزموده و متخصص دارند) به کشورهای پیشرفته است.
وی گفت: خروج این سرمایه انسانی زنگ خطری برای کشورهای جهان سوم به حساب می آید، زیرا نه تنها اینگونه کشورها را با تنگنای نیروی انسانی ماهر روبه رو می سازد که جبران آن بسیار مشکل است، بلکه وابستگی این کشورها را نیز به کشورهای صنعتی هر روز فزونتر می کند. ایران در زمره کشورهایی است که با مساله فرار مغزها روبه رو بوده و مهاجرت متخصصان آن در سطح بالایی قرار دارد.
کریمی جذب نخبگان را رابطه مقابل فرار مغز ها دانست و افزود: کشورهایی که نیروهای ماهر به آن سفر می کنند، در واقع کشورهای جذب کننده نخبگان نامیده می شوند. کشورهایی مثل آمریکا، کانادا و انگلیس به علت اینکه ثروت فراوان و فرصت های کاری کافی دارند، می توانند نخبگان را به خود جذب کنند. علاوه بر این فراهم کردن امکانات و سبک زندگی بهتر به این مسأله کمک می کند.
مدیر دفتر ارتباط با صنعت و جامعه، پایین بودن سطح توسعه و درآمد سرانه کشور، سایر عوامل اقتصادی، نظام آموزش عالی، شرایط کار و عوامل سیاسی و اجتماعی را عوامل موثر بر مهاجرت نیروی انسانی ماهر در کشورهای مبدأ (عوامل دافعه) دانست.
وی به راه حل های پیشنهادی درخصوص کاهش این مساله در جامعه اشاره کرد و افزود: اوّلین راه حل، این است که شرایط مادّی لازم را برای آنها فراهم و محیطی آرام و مطمئن و شاداب برای آنها ایجاد کنیم. علاوه بر این، شرایط مادّی را به گونه ای فراهم کنیم تا افرادی که رفته اند، برگردند.
کریمی همچنین تصریح کرد: راه حل دیگر این است که باید از تخصّص، مهارت و سرمایه آنها استفاده کرد. وجود انجمن های تخصصی و برپایی سمینارها در دستیابی به این هدف، بسیار موثّر خواهند بود. جذب پیشگیرانه، راه حل کارآمد دیگری است که هدف آن، درگیر کردن نخبگان در مقوله توسعه و خارج کردن آنها از وضعیتی است که آنها خود را قربانیان توسعه نیافتگی تلقی نکنند؛ بلکه توسعه نیافتگی را مشکل خود فرض کنند و در سخت ترین شرایط، بمانند و کار کنند.
کریمی خاطرنشان کرد: اصلاح سیستم آموزشی و پژوهشی کشور از مقطع ابتدایی تا پایان دانشگاه، تلاش در جهت تربیت نیروهای انسانی خلاّق، تصمیم گیرنده، محقق و حلاّل مشکلات، ترویج فرهنگ تحقیق و پژوهش در کشور و اجرا کردن نتایج تحقیقات، تخصیص دادن فرصت های شغلی به شایستگان و اجرای نظام شایسته سالاری، پیوند زدن مراکز آموزشی و پژوهشی به صنعت و نهادهای تولیدی و خدماتی و سرانجام، اجرا کردن برنامه های عملی برای احترام به شخصیت دانشمندان و نخبگان و ایجاد بستری مناسب جهت رشد و بروز خلاّقیت های آنان از دیگر راهکارهای پیشگیری از این موضوع است.
وی همچنین تصریح کرد: برای حفظ تعادل قدرت و کسب توسعه متناوب جهانی لازم است که پدیده فرار مغزها کنترل شود. این مسأله به کشورها کمک می کند تا از همه شهروندان ماهر و تحصیل کرده خود برای توسعه و بهبود اوضاع استفاده کنند، اما برای حفظ این جمعیت در داخل کشور لازم است که فرصت های کاری کافی و امکانات زندگی برایشان فراهم شود. برای این منظور کشورهای توسعه یافته باید با فراهم کردن منابع مالی و امکانات به کشورهای درحال توسعه کمک کنند. در این صورت هر فردی روی این کره خاکی می تواند استاندارد خوبی برای زندگی داشته باشد و هر کشوری می تواند خود را به عنوان کشور توسعه یافته معرفی کند.
کریمی در پایان اذعان داشت: هرگونه رفتن صاحبان دانش و اندیشه، «فرار مغز» نیست؛ بلکه می تواند هجرت باشد، همان هجرتی که عقل و دین، توصیه می کنند، بسیاری از آنها سرانجام به کشورشان برخواهند گشت. آنها عمدتا علاوه بر دلایل ذکر شده در بالا، به دلیل کمبود امکانات و ظرفیت های علمی در داخل کشور به مهاجرت اقدام می کنند. در حقیقت، این فرزانگان، به دنبال دستیابی به ابزارهای مناسب تری برای خدمات انسانی، تولید علم و گستردن اندیشه خود هستند.
وی تاکید کرد: لذا، باید به جای در حصار کردن اندیشه مندان و یا محدود کردن آنها و ایجاد تنگناهای مختلف برای آنها، به دنبال افزایش قابلیت ها، توانایی ها و ایجاد محیطی سالم در داخل کشور باشیم، که تنها این گونه می توانیم به شکوفایی اقتصاد مملکت، رشد مدیریت و افزایش در تولید و صدور کالاهای غیرنفتی و کاهش وابستگی کشور به نفت باشیم.