سرویس اجتماعی برنا/
طولانی شدن دوره جوانی و نوجوانی، رواج شیوههای جدید رفتار اجتماعی برایپر کردن فضای زندگی، از جمله زمینههای اصلی هستند که شرایط جدیدی را پیش روی جوانان قرار دادهاند.
آنچه در کنار این روندها و متاثر از رشد رسانههای جدید قابل ذکر است، اهمیت بیش از پیش حفظ و تنوع در اوقات فراغت برای جوانان است. اولین نسل آشنا با کامپیوتر و تکنولوژیهای ارتباطی را باید نسل فعلی دانست.
بسیاری از آنان میتوانند با طیفی از نرم افزارهای کامپیوتری کار کنند و بهراحتی آن را بفهمند. این تحولات تکنولوژیک علاوه بر تأثیر بر ذوق، سلیقه و نیاز ارتباطی آنها، گذراندن اوقات فراغت آنها را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
دو فرآیند «رسانهایشدن»( mediatisation) و «خانگی شدن»(domestification) توصیفکننده گذران بخش عمدهای از فراغت جوانان در جوامع مدرن است. جوانان فراغت خود را بیش ازپیش در خلوت سپری میکنند و برای سرگرم شدن به طور فزایندهای به رسانههای جدید متکی هستند.
نوشته حاضر درصدد پاسخ دادن به این پرسش است که درکنار گسترش و بهره برداری از اینترنت در کشور ما، اساساً با چه چالش هایی مواجه ایم. و برای کنترل و کاهش دامنه آسیب های ناشی از آن چه روش هایی را به کار بندیم؟
تردیدی نیست که مفهوم فناوری اطلاعات به عنوان یک پدیده رو به رشد و در ملازمت با تفکر انسان جدید به صورت جامع تر و بسیار فراگیرتر از آنچه که به طور مثال از کشف نیروی بخار و یا انقلاب صنعتی ناشی شده اند، جنبه های مختلف زندگی فردی و اجتماعی انسان را تحت تاثیر قرار داده است.
البته باید این نکته را بطور متمایز مورد اشاره قرار دهیم که اینترنت بخشی از جنبه کاربردی فناوری اطلاعات است که خود به تنهایی پدیده ای چند وجهی و در عین حال بسیار پیچیده است.
اینترنت بستر مهمی برای سامان دادن جنگ های رسانه ای است. ظرفیت های فراوانی که این رسانه ایجاد کرده است، سطوح مختلفی از اعمال قدرت نرم دشمن را نشان میدهد.
سیطره قدرت های استکباری و صهیونیسم جهانی در عرصه اطلاع رسانی به خصوص اعمال فشار رسانه ای یک طرفه در اینترنت و سیاست های چندجانبه ای که از این طریق پیگیری می شوند، حداقل در کشور ما که مردم آن از الگوهای دینی و اخلاقی پیروی می کنند به بروز چالش هایی انجامیده است.
در سطور بعد و با تکیه بر مطالعاتی که صورت گرفته، برخی از مهمترین عناوین این چالش ها را از نظر می گذرانیم. اگرچه این نکات در عین حال می توانند از توسعه نامتوازن و بدون برنامه اینترنت نیز تاثیربپذیرند. بنابراین صرف نظر از بحث اخیر که ارائه تصویری روشن و متمایز از آن مستلزم تحقیق جداگانه ای است، به بیان چالش های اینترنت در ایران – در ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و امنیتی میپردازیم:
الف) ابعاد فرهنگی
1- انتقال و انتشار هنجارها و نُرم های ارزشی غربی
2- بسترسازی برای تهاجم فرهنگی
3- طرح مباحث انتقادی و ستیزه جویانه پیرامون موضوعات اعتقادی و اخلاقی
4- ایجاد محرک های قومی برای تبادلات فرهنگی غیرقابل کنترل
ب) ابعاد اجتماعی
1- شکل گیری ارتباطات نامتعارف بین نوجوانان و جوانان
2- تغییر نقش های اجتماعی (که در پی کسب هویت های جدید روی می دهند)
3- گسست بین نسلی (که توسط اینترنت عیان تر شده است)
4- فرو افتادن جوانان در باتلاق انحرافات اخلاقی (انجام انواع تحقیقات روانشناختی نشان داده است، کار با اینترنت امکان ضریب انحراف اخلاقی جوانان را بالا برده است. انزواگرایی و بزرگ پنداری دو نمونه از پیامدهای منفی در این زمینه هستند.)
5- پنهان سازی هویت (به معنای ورود بی هویت به اینترنت و فرصت یابی برای ایفای هر نقشی برای کاربران)
6- ایجاد مطالبات اجتماعی و در نتیجه آن، افزایش تقاضا برای تغییر سطح طبقه ای
7- تهدید بنیان خانواده از طریق اشاعه فساد و فحشا در فضای مجازی
8- تسهیل در ایجاد روابط دوستانه و عاشقانه و گسترش روابط جنسی مجازی وجه برجسته ای از انحرافاتی که منشاء اینترنتی دارند از سیاست هایی ناشی می شوند که به طور سازمان یافته توسط سازمانها و محافل مختلف امریکایی- صهیونیستی طراحی و اجرا می شوند.
برخی شاید گمان کنند شکل گیری ناتوی فرهنگی تنها به تحلیل و نظر ورزی های خام استوار است؛ اما واقعیت چنین نیست. مستندات غیرقابل انکاری وجود دارد که نشان می دهد استکبار جهانی در کشورهای اسلامی، همزمان با دنبال کردن دو خط مشی کلان اسلام ستیزی (با رویکرد اضمحلال ایدئولوژیک) و گسترش فساد و فحشاء، مشروعیت بخشیدن به روابط ناسالم جنسی را به عنوان یک برنامه جدی تخریب کننده تعقیب می کنند.
9- شکل گیری خرده فرهنگ های اینترنتی که از گذر گفتگوهای اینترنتی- با زمینه ها و علائق متنوع- تعارض و کشمکش با فرهنگ رسمی و هنجارهای پذیرفته شده را دامن زده و اغتشاشات جدیدی را به نظام اجتماعی تحمیل می کند.
نتیجهگیری
تکنولوژی کامپیوتر نه تنها دروازههای ورود به شاهراههای اطلاعاتی را در فضای مجازی گشوده است، بلکه فضا و بازاری را نیز برای سرگرمی مهیا ساخته که به سرعت و به طور مداوم رو به رشد است.
اینترنت از جمله مظاهر مدرن عرصة سرگرمی است که تحول رسانههای جدیدبه ارمغان آورده است. انگیزهها و چگونگی استفادة کاربران از چتهای اینترنتی همچنین بیانگر تفاوتهای جنسیتی و میل بیشتر پسران به استفاده از موقعیت جنسیتی برتر خود در اجتماع برای انتخاب سرگرمی و جستجوی روابط دوستانه و آزادانه است.
بدین ترتیب، اگرچه فضای مجازی ممكن است تجربه قدرت دهنده و آزادکنندهای برای برخی دختران جوان به شمار آید، با اینحال روابط دو جنس از جهاتی ادامه روابط آنها در جهان واقعی است.
در مجموع، گفتوگوهای اینترنتی عرصه جدیدی را برای گذران فراغت طیف رو به افزایشی از جوانان و شکل گیری خرده فرهنگهای مختلف با زمینهها و علائق متنوع فراهم ساخته است.
اگر چه نگرش غالب به این «میدان» جدید و بهرهمندی از آن عموماً محدود به آشناییها و گفت وگوهای غیرجدی، کنجکاوانه و عادتی است، با این حال برای اقلیتی مجالی را به منظور تأمل در «سیاست زندگی»، بازی با هویت و بازاندیشی در پروژه انباشت و ابراز هویت فراهم ساخته است.
این اقلیت از پتانسیلهای فضای مجازی برای تقویت سرمایههای سمبلیک و فرهنگی خود در برقراری ارتباط و تنظیم روابط با خویش و اجتماع بلافصل خویش استفاده میکنند.
در وجه منفی، سرگرمیهای مجازی علاقة جوانان به مشارکت اجتماعی و فعالیتهای مدنی را با انگیزههای مختلف تحت الشعاع قرارمیدهد و ممکن است بر مهارتهای اجتماعی آنان در تدارک فراغتهای گروهی و تفریحات و بازیهای غیرمجازی تأثیر منفی بگذارد.
همچنین مجاورت طولانی با فضای مجازی میتواند به فرهنگ پذیری یک طرفه و تأثیرپذیری افراطی از هنجارها و ارزشها در عرصههای مختلف ارتباطی و اجتماعی انجامیده و با تقویت جهان وطنی تعلقات ملی و سنتی کاربران را تحت تاثیر قراردهد.