به گزارش سرویس فرهنگ و هنر برنا، روز پنج شنبه 23 دی ماه 1389 رییس و اعضای شورای حوزههای علمیه استان تهران و معاونین مركز مدیریت حوزههای علمیه این استا به دیدار حضرات آیات مكارم شیرازی، نوری همدانی، صافی گلپایگانی، سبحانی و جوادی آملی رفتند.
در این دیدارها كه از صبح روز پنجشنبه آغاز و تا بعد از نماز مغرب و عشاء ادامه داشت، شورای حوزههای علمیه استان تهران از جمله حججاسلام «علیاكبر رشاد» رئیس شورای حوزههای علمیه استان تهران، «عبدالحسین خسروشاهی» مدیر مركز مدیریت حوزههای علمیه استان تهران، «عبدالكریم فرحانی» معاون امور استانهای حوزه علمیه كشور و «علیاصغر هاشمی» مدیر حوزه علمیه چیذر، به ارائه گزارش فعالیتهای این شورا در استان تهران پرداختند.
به همین مناسبت، روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با حجتالاسلام علیاكبر رشاد رئیس شورای حوزه های علمیه استان تهران گفتوگویی انجام داده است تا دستاوردهای این سفر معنوی را بهتر نمایان شود. مشروح این گفتوگو در پی میآید.
لطفاً در ابتدا در مورد تركیب و وظایف شورای حوزههای علمیه استان تهران توضیح دهید.
در جهت تمركز زدایی و توسعه حوزههای استانی، شورای عالی حوزههای علمیه كشور تصمیم گرفت كه در همه استانها شوراهای مستقل و مركز مدیریت مستقلی را ایجاد كند. تاكنون در 26 استان، شورا و مركز مدیریت تأسیس شده است. از اولین این شوراها و مراكز مدیریت استانی، شورا و مركز تهران بود كه از حدود دو سال پیش، كار تأسیس مركز مدیریت و از یك سال پیش نیز كار تشكیل شورای حوزههای علمیه آغاز شده و هم اكنون هر دو نهاد فعال هستند.
بعضی از سرپرستان با تجربه حوزههای علمیه تهران و مدرسین سطوح عالی حوزه علمیه تهران، تركیب این شورا را تشكیل میدهند. باید خاطر نشان كنم كه شورای حوزههای علمیه مرجع تصمیمگیری درخصوص برنامههای مدیریتی، آموزشی و پژوهشی، تربیتی و معیشتی مدرسان و طلاب حوزه است و مركز مدیریت، سازمان اجرایی آن چیزی است كه از قم و در شورای عالی یا مركز مدیریت حوزههای كشوری و یا در شورای استان تصمیمگیری و ابلاغ میشود.
دیدار با مراجع با چه هدفی صورت گرفت؟
با تشكیل شورای حوزههای علمیه و مركز مدیریت حوزه استان تهران، درحقیقت حوزه استان تهران سازماندهی جدید و نظام مدیریتی مستقلی پیدا كرد. در سرآغاز كار این شورا لازم بود با مراجع عظام كه در حقیقت گرانیگاه معنوی و علمی حوزههای علمیه قلمداد میشوند، ملاقاتی داشته باشیم. هم از سویی این اتفاق بزرگ و مقدسی كه رخ داده بود را به اطلاع آن بزرگان برسانیم، هم فعالیتهای موفق و با ارزشی كه در طول این مدت كوتاه انجام پذیرفته بود را به حضور مراجع عظام منعكس كنیم و هم در آغاز كار، رهنمودهای حضرات آیات عظام اخذ شود و به عنوان رهتوشه این حركت، نصبالعین اعضای شورای حوزهها و مسئولین مركز مدیریت قرار بگیرد.
آیا حوزههای علمیه استان تهران در گذشته همانند حوزههای نجف و قم فعال بودهاند یا به تازگی حركت خود را آغاز كردهاند؟
حوزههای علمیه استان تهران و به ویژه شهر تهران، یكی از حوزههای كهن، اصیل و ریشهدار ایران به حساب میآیند. از حدود 200 سال پیش، حوزه علمیة تهران، مركز تعلیم و تربیت و تحقیق بوده و در طول این 200 سال، شخصیتهای بسیار بزرگی در حوزه فقه و اصول، حكمت و فلسفه و تاریخ و تفسیر، تربیت شدهاند و پیش از رونقیابی اخیر حوزه علمیه قم، حوزه تهران، حوزه پررونقی بود. در طول این مدت همواره فقهای بزرگی در تهران استقرار داشتهاند كه برخی از آنان دارای رساله و مقلدانی بودهاند، شخصیتهایی مانند مرحوم آیتالله آملی بزرگ و آیتالله سیداحمد خوانساری، از بین مراجع، در تهران مستقر بودند و نیز حكمایی مانند مرحوم اشكوری، مرحوم حكیم جلوه، مرحوم عصار، مرحوم شعرانی، محروم شاهآبادی، در مدارس تهران كرسی داشتند و درحقیقت پس از مكتب اصفهان در حكمت و فلسفه كه از عهد میرداماد و ملاصدرا آغاز شده بود، حكمت و فلسفه از اصفهان رخت برمیچیند و رحل اقامت در حوزه تهران میافكند و عملاً كانون حكمت بعد از اصفهان، تهران میشود و تهران برای خود مكتب حِكمی مستقلی پیدا میكند كه فلاسفه كنونی و حكمای فعلی حوزههای دیگر و از جمله قم شاگردان مكتب تهران هستند. امثال آیتالله حسنزاده آملی، آیتالله شهید مطهری، آیتالله جوادی آملی، همگی طلاب كرسی فلسفه اساتید حوزه تهران بودند و از اینجا به قم هجرت كردند و با حضور علامه طباطبایی، مكتب قم بنیان گذاری شد. لهذا حوزه تهران پیشینة بسیار غنی و قویم و عریق و اصیلی دارد.
وضعیت كنونی حوزه علمیه تهران چگونه است؟
اكنون هم حوزه تهران از ظرفیت بسیار بالایی برخوردار است. حوزه استان تهران مشتمل بر حدود صد مدرسه علمیه رسمی تحت برنامه است كه شمار 40 مورد از این مدارس، محل تحصیل طلاب خواهر است و افزون بر 50 مدرسه، اختصاص به تحصیل طلاب برادر دارد. استان تهران بیش از 14 هزار روحانی فعال در تدریس، تبلیغ و فعالیتهای فرهنگی در مراكز مختلف را در خود جای داده و بیش از 9 هزار طلبه شاغل به تحصیل دارد و افزون بر یكهزار مدرس هم اكنون در مدارس علمیه استان تهران به تدریس مشغول هستند.
در عین حال، این حوزه از استعداد درخور توجهی برای توسعه در آینده برخوردار است. حوزه تهران، هم به لحاظ علمی، از شخصیتهای علمی برجستهای برخوردار است. علما و عناصر علمی شناخته و مهمی در تهران مستقر هستند و بیش از این میتوان از حضور آنها در حوزة این كلانشهر استفاده كرد.
از نظر مادی هم ظرفیت بالایی در تهران وجود دارد كه میتوان از افراد خیّر و از منابع موجود در این كلانشهر برای تقویت جنبههای مادی حوزه استفاده كرد، حتی اگر این امكانات خوب مدیریت شود، میتوان برای توسعة دیگر حوزهها و حوزههای فقیر و مناطق نابرخوردار هم از آن استفاده كرد.
از نگاه دیگر، تهران پایتخت جمهوری اسلامی و امالقرای جهان اسلام است. این مسئله، یك سلسله امكانات و فعلیتهایی را در اختیار حوزه تهران قرار میدهد. به همین جهت هم هست كه هم اكنون در سطح كشور از میان سی و دو استان و حوزههای استانی، 4 حوزه استانی، حوزههای درجه یك مشخص و اعلام شدهاند: حوزههای قم، مشهد، اصفهان و تهران. تهران یكی از چهار حوزه مهم و درجه یك كشور قلمداد می شود.
به توجه به این دلایل، حوزة تهران می تواند با سرعت بیشتری سامان، رشد و تحول پیدا كند. به همین جهت است كه اهتمام به كار حوزه استان تهران، به شدت مورد توجه مراجع عظام بوده و هست.
مراجع عظام تقلید در این دیدارها بر چه نكاتی تاكید فرمودند؟
مراجع عظام تقلید بر روی چند محور تأكید فرمودند كه به ترتیب و خلاصه وار عرض مینمایم:
1. اهمیت حوزه تهران و پیشینه بسیار پربار و درخشان این حوزه؛
2. استعداد و ظرفیت فوقالعادهای كه حوزه تهران برای توسعه خود و حمایت از دیگر حوزهها دارد؛
3. حوزه تهران باید متناسب با نیاز كلانشهر و پایتخت توسعه پیدا كند، تا پاسخگوی نیازهای علمی، فرهنگی و تبلیغی این خطه باشد؛
4. استقبال از استقلالدهی به حوزههای استانها و تشكیل شوراهای استانی و مراكز مدیریت مستقل در استانها؛
حضرات مراجع از اینكه امروز در سطح كشور، در هر استانی شورایی مستقل و مركز مدیریتی مستقلی به وجود بیاید و حوزة تهران پیش از بسیاری از حوزهها، موفق به تأسیس شورا و تشكیل مركز مدیریت شده، استقبال كردند و اظهار رضایت فرمودند و تأكید كردند كه در حد مقدور باید تصمیمات مربوط به حوزههای استانی در همان شوراهای استانی اتخاذ بشود.
5. احیاء و حفظ سنتهای اصیل آموزشی، پژوهشی، مدیریتی، معیشتی و اخلاقی و معنوی حوزههای علمیه؛
مراجع عظام ضمن تأكید بر بهرهبرداری و بهرهگیری از تجارب موفق دانشگاهها یا مراكز علمی جهان و ضرورت نوآوری در نظامهای مختلف مدیریتی، آموزشی و معنوی، و اینكه پیشینه غنی و سنتهای اصیل حوزه كه افزون بر یكهزار سال آزموده و تجربه شده است و شخصیتهای عظیمی در بستر این سنتها تربیت شدهاند، تأكید كردند كه این سنتها باید احیاء شود و به نحوی ضمن بهرهبرداری از تجارب جدید، تجارب بومی و خودی حوزة كه وجه قدسی هم دارد احیاء شود و از این كه حوزهها به سمت دانشگاه شدن بروند و سنتهای اصیل مغفول بماند و فراموش شود، ابراز نگرانی كردند و بر این نكته بسیار تأكید فرمودند.
6. انجام استعداد سنجی؛ تا طلاب براساس استعداد و ذوقی كه از آن برخوردارند در رشتهها و رستههایی هدایت و تربیت و به كار گرفته شوند.
حضرت آیتالله علامه جوادی آملی مثالی را مطرح كردند در مورد توجه مرحوم سید مرتضی به شیخ طوسی كه یكی از شاگردان او بود و رسیدگی خاصی كه سید مرتضی نسبت به شیخ طوسی داشت، و سبب شد شیخ طوسی به این جایگاه برسد. آقای جوادی آملی فرمودند كه باید برخی طلاب مستعد و نخبه را به گونه ای اداره كنیم كه هیچ دغدغهای جز رشد علمی و ارتقاء تربیتی، نداشته باشند.
7. رسیدگی بیشتر به جنبههای اخلاقی و معنوی طلاب و اهتمام بیشتر به امر تهذیب در حوزههای علمیه و ابراز نگرانی از اینكه مبادا صرفاً دانش فرا بگیریم و ارزش و منش معنوی را فرا نگیریم؛
8. توجه و تأكید بر ساخت مدارس علمیه بزرگ، پرامكان، درخور نیاز تهران، متناسب با شرایط روز و جایگاه مركز جمهوری اسلامی و متناسب با ذوق و علاقه و سلیقه جوانان تهرانی، كه از بین جوانان تهران داوطلبان بیشتری جذب حوزه علمیه تهران شوند؛
9. مطلبی كه بسیار مورد تأكید حضرات مراجع عظام بود، اهمیت تولید علوم انسانیِ اسلامی است و اشاره به این مطلب كه علوم انسانی كه از غرب بازآمده، هیچ دردی از جامعه ما را درمان نخواهد كرد و حوزه میبایست در این قضیه پیشقدم شود و با همت مضاعف و كار مضاعف به موضوع تحول علوم انسانی براساس مبانی دینی و در چارچوب منطق معتبر علمی اهتمام كند؛
10. درس آموزی طلبهها در حوزهها باید در مباحث جدید و مخصوصاً در قالب رشتههای تخصصی صورت گیرد تا از این رهگذر قادر به پاسخگویی به شبهات باشند. مخصوصاً هجمههای فكری و شبهاتی كه امروز وهابیون القاء میكنند، باید با پاسخی درخور از ناحیه طلبهها روبرو شود و لازمة این مهم آن است كه طلبهها در حوزه به صورت تخصصی درس خوانده باشند.
امروزه مسائل فكری كه از غرب به سوی ما میآید، شبهات فراوانی بر مبانی دینی القاء میكند. باید طلبهها سعی كنند خود را برای مواجهه با این شبهات تجهیز كنند.
آیا فرمایشهای حضرات مراجع عظام تقلید، دغدغه اعضای شورای حوزههای علمیه استان تهران نیز بود؟
ما به عنوان اعضای شورای حوزههای استان تهران دیدیم كه حضرات مراجع دقیقاً همان دغدغههایی را دارند كه ما نیز پیش از این داشتیم. یكی از نكات درخور توجه به نظر من این است كه بنده گزارشی را در محضر حضرات و مراجع عرضه كردم تا ایشان در جریان مسائل حوزه استان تهران، دغدغهها، حساسیتها، مواضع و سیاستهای فعالیتی حوزه این استان قرار گیرند. این گزارش عموماً، بیاستثناء، مورد تایید حضرات مراجع قرار گرفت. درواقع همه آن برنامهها و مواضعی را كه ما در حوزه استان تهران دنبال میكنیم، مورد تأیید حضرات مراجع قرار گرفت.
این دیدار یك فرصت استثنایی بود، تا هم حضرات مراجع در جریان امور حوزه تهران قرار گیرند و هم ما دغدغهها و مواضع خود را به محضر آنها عرضه كنیم و رهنمود اخذ كنیم. رهنمودهای اساسی هم از سوی مراجع عظام ارائه شد كه بسیار قابل توجه بود و طبعاً براساس سیاستهایی كه ما در حوزه تهران داریم، این رهنمودها را نصبالعین و آویزه گوش خواهیم داشت و مورد به مورد به اجرا درخواهیم آورد.