زمستان هنوز نفسهای سرد خود را در زمینهای خراسان شمالی میگذارد و مزرعهها زیر پوشش خاک سخت و یخزده آرام گرفتهاند. گندمها هنوز در مرحله ریشهزایی هستند و به مرحله سبز شدن و رشد رویشی نرسیدهاند؛ اما همین سکوت زمستانی نیز نتوانست آفت مخرب «سوسک سیاه» را از فعالیت بازدارد.
گزارشهای میدانی نشان میدهد که این آفت مخفی، حتی در این فصل سرد بهصورت پنهان و در زیر خاک شروع به تغذیه از ریشه و طوقه نازک گیاهان کرده است و برگهای جویده و مچالهشده که به داخل خاک کشیده میشوند، نخستین نشانه حضور این تهدید خاموش هستند.
در حالی که کشاورزان تصور میکنند زمستان زمان استراحت مزرعه است، سوسک سیاه به آرامی و در سکوت کامل فعالیت میکند. همین خفا، کار مقابله را دشوارتر میسازد و حتی یک روز تأخیر میتواند ریشهها را تضعیف کند و شانس رشد سالم گیاهان در بهار را کاهش دهد.
کارشناسان تاکید دارند که پایش و اطلاعرسانی به موقع در این فصل، تنها راه پیشگیری واقعی است، اما آنچه امروز دیده میشود، قصهای از ضعف و تأخیر است.
هشدارهای دیرهنگام و ناکافی
کشاورزان میگویند هشدارها یا دیر به دستشان رسیده است یا پراکنده و ناقص بوده است. برخی حتی هنوز از وضعیت واقعی مزارع همسایه و میزان آلودگی مطلع نیستند.
اگر اطلاعرسانی سریع در دستور کار قرار نگیرد، کاهش عملکرد مزارع، معیشت کشاورزان و امنیت غذایی استان را تحت تاثیر قرار می دهد
این ضعف اطلاعرسانی، باعث شده بسیاری از کشاورزان در بلاتکلیفی و سردرگمی کامل باشند؛ نمیدانند چه زمانی و چگونه اقدام کنند و آیا سمپاشی خودسرانه مفید خواهد بود یا نه؛ و نتیجه این بیاطلاعی، افزایش ریسک آسیب و کاهش کارایی تلاشهای بعدی است.
برخی کشاورزان در نبود اطلاعرسانی شفاف، خودسرانه سمپاشی کردهاند. کارشناسان هشدار میدهند که این کار نه تنها ممکن است تاثیر لازم را نداشته باشد، بلکه با از بین بردن دشمنان طبیعی آفت و ایجاد مقاومت در سوسکها، شرایط را پیچیدهتر میکند.
بهترین و تنها راه مؤثر، همکاری نزدیک با کارشناسان مراکز جهاد کشاورزی و کلینیکهای گیاهپزشکی است؛ اما ضعف اطلاعرسانی، دسترسی به این راهنماییها را محدود کرده و آفت فرصت پیشروی بیشتری یافته است.
پرسش بزرگ؛ نقش جهاد کشاورزی کجاست؟
در چنین شرایط حساسی، نگاهها به سمت جهاد کشاورزی خراسان شمالی است. نهادی که وظیفه مستقیم پایش، اطلاعرسانی و آموزش کشاورزان را بر عهده دارد.
سمپاشیهای خودسرانه نهتنها ممکن است اثرگذاری لازم را نداشته باشد، بلکه با از بین بردن دشمنان طبیعی آفت شرایط مدیریت بحران را دشوارتر کند
اما تجربه کشاورزان و گزارشهای میدانی نشان میدهد که هشدارها دیر ارسال شدند و این ضعف در سیستم اطلاعرسانی، حالا به یک سؤال جدی تبدیل شده و آن اینکه؛ آیا پایشها، پیشگیری و برنامهریزی مؤثر، واقعا انجام شده بود یا همه چیز به مرحله واکنش پس از خسارت موکول شده است؟
گندم هنوز سبز نشده و خوشهای در مزرعه رویش پیدا نکرده است، اما ریشهها زیر خاک در معرض تغذیه سوسک سیاه هستند.
اگر این روند ادامه پیدا کند، بهار و تابستان آینده نه تنها عملکرد مزرعه کاهش پیدا خواهد کرد، بلکه معیشت کشاورزان و امنیت غذایی استان هم تهدید میشود.
کارشناسان هشدار میدهند که پیشگیری بهتر از درمان است و اطلاعرسانی سریع، تنها سپر واقعی مزرعه در برابر این دشمن پنهان است.
سوسک سیاه شاید دشمن مخفی مزرعه باشد، اما غفلت و کندی در هشدارها میتواند آسیبش را هزار برابر کند.
زمستان هنوز در مزارع خراسان شمالی حکمفرماست، اما تهدید زیر خاک، بیصدا و آرام، آغاز شده است. گندمکاران و کارشناسان هشدار میدهند که اگر اطلاعرسانی، پایش و آموزش به موقع انجام نشود، نه تنها یک آفت، بلکه غفلت سیستماتیک، آسیبهای جبرانناپذیری بر مزرعه و امنیت غذایی وارد خواهد کرد.
۴۳ هزار هکتار گندم آبی و ۸۹ هزار هکتار گندم دیم در سال زراعی جاری در استان کشت شد و برآوردها نشان میدهد در سال زراعی جدید بیش از ۸۰۰ هزار تن انواع محصولات کشاورزی در خراسان شمالی برداشت شود.