به گزارش خبرگزاری برنا از سمنان، در میان چالشهای همیشگی حوزه فرهنگ، از کاهش سرانه مطالعه گرفته تا دشواری دسترسی برخی اقشار به کتاب، تجربههای بومی و خلاقانه میتوانند مسیر تازهای پیشروی توسعه کتابخوانی بگشایند.
در شهر سمنان، کتابخانههای «رنگینکمان» (ویژه کودکان و نوجوانان) و «باران» (ویژه بزرگسالان) با تکیه بر یک ایده ساده اما کارآمد، رساندن کتاب به دست مخاطب توانستهاند این فاصله را به شکل محسوسی کاهش دهند.
این دو کتابخانه که زیر نظر شهرداری سمنان فعالیت میکنند و نزدیک به دو دهه است که بهعنوان یکی از پایگاههای مهم فرهنگی شهر شناخته میشوند و اکنون با حدود پنج هزار عضو فعال، بخش قابل توجهی از جامعه شهری را پوشش دادهاند؛ جامعهای که بخش عمده آن را کودکان و نوجوانان تشکیل میدهند.
مدیر عامل سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری سمنان می گوید آنچه کتابخانههای «باران» و «رنگینکمان» را از بسیاری مراکز مشابه متمایز میکند، عبور از الگوی سنتی مراجعه حضوری و حرکت بهسوی خدمات غیرحضوری است. در این مدل، دیگر مخاطب برای دسترسی به کتاب ناچار به حضور فیزیکی در کتابخانه نیست؛ بلکه کتاب مسیر را طی میکند و به درِ خانه میرسد.
سیدکریم محمدی در خصوص نحوه فعالیت این کتابخانه در گذشته اضافه میکند: این تحول از سالهایی آغاز شد که روشهای ابتداییتری برای انتخاب کتاب وجود داشت؛ از جمله دفترچههایی که تصاویر و مشخصات کتابها در آنها درج شده بود، اما با افزایش منابع و تغییر نیاز مخاطبان، این روش جای خود را به سامانهای دیجیتال داد.
به عقیده وی، راهاندازی «اپلیکیشن اختصاصی کتابخانه» نقطه عطفی در این مسیر بهشمار میرود، اعضا پس از ثبتنام و دریافت کد کاربری، میتوانند بهسادگی وارد سامانه شوند، کتابهای مورد نظر خود را جستوجو کنند و سفارش دهند.
ین سامانه نهتنها فرایند انتخاب کتاب را تسهیل کرده، بلکه امکان دسترسی سریعتر و دقیقتر به منابع را نیز فراهم آورده است، بهروزرسانی مداوم فهرست کتابها و افزودن منابع جدید نیز باعث شده مخاطبان همواره با گزینههای تازهای روبهرو باشند.
یکی از ویژگیهای قابل توجه این کتابخانهها تنوع سنی مخاطبان است، از کودکان پنجسالهای که نخستین تجربههای مطالعه خود را آغاز میکنند تا سالمندانی که در دهه هشتم زندگی همچنان کتابخوانی را دنبال میکنند، همگی در این چرخه حضور دارند.
محمدی یادآور می شود که تقسیمبندی اعضا به دو بخش «رنگینکمان» (ویژه کودکان و نوجوانان) و «باران» (ویژه بزرگسالان) نیز نشاندهنده توجه به نیازهای متفاوت گروههای سنی است؛ رویکردی که به افزایش کیفیت خدمات کمک کرده است.
به باور وی شاید مهمترین دستاورد این مدل خدماترسانی را بتوان در تحقق «عدالت فرهنگی» جستوجو کرد، ارسال کتاب به درِ منازل، بهویژه برای ساکنان مناطق کمبرخوردار یا افرادی که امکان رفتوآمد ندارند، فرصتی برابر برای دسترسی به منابع مطالعاتی ایجاد کرده است.
او اضافه کرد: در شرایطی که هزینههای رفتوآمد یا فاصله جغرافیایی میتواند مانعی جدی برای مراجعه به کتابخانه باشد، یک تماس یا ثبت سفارش ساده، این موانع را از میان برمیدارد.
با وجود همه این موفقیتها، افزایش چشمگیر قیمت کتاب به یکی از مهمترین چالشهای پیشروی این مجموعه تبدیل شده است.
رشد چندبرابری قیمتها در سالهای اخیر، قدرت خرید کتابخانه را کاهش داده و روند تأمین منابع جدید را با محدودیت مواجه کرده است.
چالشی که این مسوول در خصوص روش های حل آن گفت: مدیریت کتابخانه تلاش کرده است با اولویتبندی خریدها، توجه به کتابهای پرمخاطب و استفاده از پیشنهادهای اعضای فعال، این چالش را مدیریت کند.
نقش شهرداری سمنان در پشتیبانی از این کتابخانهها، غیرقابلانکار است؛ تأمین بودجه، حمایت از زیرساختهای نرمافزاری و همراهی در توسعه خدمات، از جمله اقداماتی است که زمینه تداوم و گسترش این فعالیتها را فراهم کرده است.
این تجربه نشان میدهد که مدیریت شهری، در صورت توجه به حوزه فرهنگ، میتواند نقشی مؤثر در ارتقای سطح آگاهی و مطالعه در جامعه ایفا کند.
این مسوول گفت: فعالیتهای کتابخانههای «باران» و «رنگینکمان» تنها به امانتدهی کتاب محدود نمیشود؛ حضور در مدارس، مساجد و برنامههای شهری برای معرفی خدمات و ترویج فرهنگ مطالعه، بخشی از رویکرد فعال این مجموعه در ارتباط با جامعه است.
برنامهریزی برای گسترش فعالیت در سایر فرهنگسراهای شهر نیز نشان میدهد که این حرکت فرهنگی، چشماندازی فراتر از وضعیت فعلی برای خود ترسیم کرده است.
تجربه کتابخانههای «باران» و «رنگینکمان» سمنان، نمونهای موفق از پیوند «خلاقیت»، «فناوری» و «مدیریت محلی» در حوزه فرهنگ است، مدلی که با سادهترین ایده رساندن کتاب به دست مخاطب توانسته گامی مؤثر در ترویج کتابخوانی بردارد.
در سمنان، حالا دیگر برای خواندن یک کتاب، کافی است آن را صدا بزنید؛ باقی مسیر را کتابخانه طی میکند.