سوسک سرخرطومی خرما در سالهای اخیر به یکی از مخربترین آفات نخلستانها تبدیل شده؛ آفتی که با نفوذ به درون تنه درختان خرما، چرخه زندگی خود را در جایی طی میکند که کمترین دسترسی برای انسان وجود دارد. این حشره با ایجاد شکافها و حفرههای متعدد، محیط مناسبی برای رشد لاروهای خود فراهم میکند و همین امر موجب تضعیف شدید ساختار درخت و کاهش عملکرد آن میشود.
بخش عمده خسارت این آفت از مرحله لاروی آغاز میشود؛ جایی که لاروها با تغذیه از بافتهای آوندی، کانالهایی در جهتهای مختلف داخل تنه ایجاد میکنند. تداوم این تغذیه باعث شده که نخل بهتدریج دچار علائم کمآبی و خشکیدگی شود، هرچند خاک اطراف آن رطوبت کافی داشته باشد. با کاملشدن چرخه رشد، حشره بالغ از طریق زخمهای روی تنه وارد درخت میشود و با تخمریزی مکرر، زمینه توسعه سریع آلودگی را فراهم میکند.
به گفته علیرضا دهمرده، رئیس سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان؛ این استان با ۷۵ هزار هکتار نخلستان، ۶۲ درصد باغات استان را به خود اختصاص داده و با تولید ۲۰ درصد خرمای کشور، رتبه اول سطح زیرکشت و جایگاه سوم تولید را دارد.
با این وجود، در سالهای اخیر، شرایط اقلیمی گرمسیری جنوب شرق کشور، بهویژه تغییرات دمایی، زمینه را برای رشد و تکثیر بیشتر آفت سوسک سرخرطومی فراهم کرده است. دمای بالا، رطوبت نسبی مناسب و وجود نخلستانهای جوان از عواملی بودهاند که سرعت گسترش آلودگی را در برخی مناطق افزایش دادهاند. در همین راستا سال گذشته ردیابی و پایش آفت قرنطینهای و خطرناک سوسک سرخرطومی حنایی خرما در سطح ۱۸ هزار هکتار از باغات خرما در این استان انجام شد.
ایرانشهر نیز از این تهدید مستثنی نبوده و طی ماههای اخیر، مبارزه با سوسک سرخرطومی در دستور کار جدی مجموعه جهاد کشاورزی شهرستان قرار گرفته است. ضعف مقاومت درختان جوان، تراکم بالای نخلستانها و برخی روشهای غیر اصولی در هرس و جابهجایی پاجوشها، در افزایش سرعت گسترش آفت نقش داشته، این موضوع باعث شده ضرورت اجرای برنامههای منسجم آموزشی و درمانی برای باغداران بیش از گذشته احساس شود.
با توجه به اهمیت اقتصادی نخلستانهای ایرانشهر و نقش آن در معیشت مردم منطقه، اجرای برنامههای پیشگیرانه، پایش منظم و آموزش مستمر باغداران از اولویتهای اصلی جهاد کشاورزی شهرستان اعلام شده است.
رئیس جهاد کشاورزی ایرانشهر با اشاره به شدتگرفتن فعالیت سوسک سرخرطومی در ماههای گرم گفت: برای کاهش خسارت این آفت، آبیاری در زمان موج گرما باید با دقت مدیریت شود. آبیاری باید در ساعات صبح زود یا شب انجام گیرد و از خشکیدگی در زمانهای حساس مانند مرحله خارک و رطب جلوگیری شود.
یارمحمد بامری گفت: استفاده از مالچ تهیهشده از شاخ و برگ خردشده خرما، تغذیه مناسب شامل بهکارگیری کلسیم و پتاسیم، کاهش مصرف کودهای ازته در گرمای شدید و محدودکردن تعداد خوشهها از اقدامات مهم برای کاهش تنش گرمایی در نخلستانهاست.
وی با اشاره به نقش دما در گسترش آفت، اظهار کرد: در موجهای گرمای بالای ۴۸ درجه، آبیاری سبک و سطحی برای خنککردن خاک توصیه میشود. همچنین باید از انجام عملیات تنشزا مانند هرس یا گردهافشانی در این شرایط اجتناب کرد.
رئیس جهاد کشاورزی ایرانشهر ادامه داد: تقریباً در کل محدوده ایرانشهر بهجز مناطق دامن و بزمان آلودگی مشاهده شده، کلیری منطقه فوق آلوده به این آفت جهانی است به دلیل اینکه غالب سطح زیر کشت رقم مطلوب مضافتی بوده و بیشتر نخلستانها جوان هستند. همچنین منطقه پشت رودخانه (نمردیان) نیز با سرعت در حال آلوده شدن است.
وی بیان کرد: اقدامات ما شامل برگزاری دورههای آموزشی کارگاهی، آموزش ردیابی آفت، تلهگذاری، تهیه و انتشار محتواهای آموزشی و ارائه خدمات درمانی رایگان از جمله فرمون، سطل، پلاستیک، اره و قرص فسفید آلومینیوم است.
بامری تأکید کرد: شناسایی بهموقع این آفت بدون همکاری مستقیم باغداران ممکن نیست. بازدید هفتگی، استفاده از تله فرمونی، هرس اصولی، ضدعفونی زخمها و بستن محل پاجوشبرداری با گچ از موارد ضروری برای کاهش خسارت است.
وی تصریح کرد: برای نخلهای آلوده، حذف کامل، برش و سوزاندن تنه یا تیمار با فسفید آلومینیوم ضروری است. مبارزه باید منطقهای انجام شود؛ زیرا اقدام در یک باغ بهتنهایی تأثیری در کنترل کانونهای آلودگی نخواهد داشت.
مدیر حفظ نباتات جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان در توضیح فعالیتهای کنترلی افزود: علاوهبر مدیریت آفات نخل، عملیات مبارزه با آفت سن گندم نیز از ۲۰ بهمنماه در مزارع دلگان آغاز شده و تاکنون در ۲ هزار و ۶۰۰ هکتار انجام شده است.
محمد اکرم هودیانی با اشاره به اهمیت پایش مستمر گفت: پایش گسترده در سطح ۴۷ هزار هکتار از مزارع گندم و جو انجام شده و با ریزش سن مادری، عملیات مبارزه با همکاری کشاورزان ادامه دارد.
وی بیان کرد: آفت سن گندم با تغذیه از خوشههای تازه رسیده علاوهبر کاهش محصول، کیفیت گندم را بهشدت پایین میآورد و ارزش نانوایی آن را کاهش میدهد. بنابراین عملیات مبارزه تا پایان فروردینماه ادامه خواهد داشت.
