هر روز در گوشه و کنار میدانهای نفتی ایران میلیونها مترمکعب گاز همراه نفت در مشعلها میسوزد. سرمایهای که میتوانست خوراک صنایع پتروشیمی، سوخت نیروگاهها یا گاز مورد نیاز خانوارها باشد اما سالهاست به گرما، دود و آلاینده تبدیل میشود.
با این حال اکنون دولت و صنعت نفت مدعیاند روندی که دههها نماد اتلاف سرمایه ملی بود وارد مرحلهای تازه شده است. مرحلهای که اگر پروژههای در دست اجرا طبق برنامه به پایان برسند ایران تا پایان سال ۱۴۰۶ میتواند بخش عمدهای از این هدررفت تاریخی را متوقف کند.
روزانه ۵۰ میلیون مترمکعب سرمایه در آتش
گازهای همراه گازهایی هستند که همزمان با استخراج نفت از مخزن خارج میشوند. در صورتی که زیرساختهای لازم از جمله تأسیسات جمعآوری، خطوط انتقال و واحدهای فرآورش برای بهرهبرداری از این گازها وجود نداشته باشد برای حفظ ایمنی تأسیسات و کنترل فشار، این گازها در مشعلها (فلر) سوزانده میشوند.
اگرچه سوزاندن گازهای همراه در گذشته به دلیل محدودیتهای فنی و نبود زیرساخت تا حدی اجتنابناپذیر بود اما امروز با توسعه فناوریهای جمعآوری، فرآورش و انتقال گاز، تداوم فلرینگ بیش از آنکه یک ضرورت فنی باشد ناشی از نبود زیرساختهای مناسب و سرمایهگذاری در این بخش است.
همچنان روزانه حدود ۵۰ میلیون مترمکعب گاز همراه نفت در مشعلهای کشور میسوزد. رقمی قابل توجه که علاوه بر هدررفت بخش مهمی از منابع انرژی، ایران را همچنان در زمره کشورهای دارای بالاترین میزان فلرینگ در جهان قرار داده است.
هدررفت انرژی در شرایط ناترازی گاز
در تهاجم گسترده جنگ تحمیلی سوم زیرساختهای گاز کشور با کاهش ۵۵ میلیارد متر مکعبی مواجه شد و تولید واقعی از ۲۹۷ میلیارد به ۲۴۲ میلیارد متر مکعب سقوط کرد. با احتساب کسری ۴۵ میلیارد متر مکعبی برق و گاز صنایع در سال گذشته ما هماکنون با ناترازی بزرگ ۱۰۰ میلیارد متر مکعبی در بخش گاز مواجه هستیم.
از این رو اهمیت جمعآوری گازهای همراه زمانی بیشتر نمایان میشود که کشور همزمان با کسری گاز در فصل سرد مواجه است.
روزانه ۵۰ میلیون مترمکعب گاز مشعل تقریباً معادل مصرف گاز چندین استان کشور در روزهای زمستان است. رقمی که در صورت ورود به شبکه سراسری میتواند بخشی از ناترازی گاز، محدودیت سوخت صنایع و مصرف سوخت مایع نیروگاهها را در شرایط فعلی کاهش دهد.
ارزش این گازها بسیار قابل توجه است. بسته به قیمت گاز در بازارهای منطقهای و نحوه مصرف، سالانه میلیاردها دلار ارزش اقتصادی در مشعلها از بین میرود. سرمایهای که میتواند به خوراک صنایع پاییندستی، صادرات یا تأمین نیاز داخلی اختصاص یابد.
برنامه هفتم توسعه، پایان یک تکلیف بر زمینمانده
برنامه هفتم توسعه برای نخستین بار تکلیف مشخص و زمانبندیشدهای برای کاهش فلرینگ تعیین کرده است.
مطابق این برنامه صنعت نفت مکلف شده است تا پایان سال ۱۴۰۶ حدود ۱۶ میلیارد مترمکعب گاز همراه را به صورت سالانه جمعآوری کند. هدفی که در صورت تحقق بخش قابل توجهی از گازهای مشعل کشور وارد چرخه تولید خواهد شد.
رشد ۱۴۰ درصدی جمعآوری گازهای همراه
یکی از مهمترین شاخصهای عملکرد دولت در این حوزه افزایش ظرفیت جمعآوری گازهای مشعل است. ظرفیت جمعآوری روزانه گازهای همراه طی کمتر از دو سال از حدود ۷ میلیون مترمکعب به حدود ۱۷ میلیون مترمکعب در روز رسیده است؛ یعنی رشد حدود ۱۴۰ درصدی.
این افزایش نشان میدهد بخشی از پروژههایی که سالها به دلیل کمبود منابع مالی یا مشکلات قراردادی متوقف مانده بودند اکنون وارد مدار بهرهبرداری شدهاند.
با وجود این فاصله قابل توجهی میان میزان گازهای مشعل و ظرفیت فعلی جمعآوری وجود دارد و برای تحقق اهداف برنامه هفتم روند توسعه باید با سرعت بیشتری ادامه یابد.
پروژههایی که قرار است شعلهها را خاموش کنند
اجرای همزمان طرحهای جمعآوری گازهای همراه در بیدبلند، هویزه، دهلران، مارون، فروزان و سلمان، اکنون به مهمترین محور برنامه وزارت نفت برای کاهش فلرینگ تبدیل شده است. این پروژهها که در مناطق نفتخیز جنوب و میادین دریایی فلات قاره در دست اجرا هستند نقش کلیدی در تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه و کاهش هدررفت گازهای همراه ایفا میکنند.
پیشرفت فیزیکی این پروژهها به حدود ۷۰ درصد رسیده است و انتظار میرود بخش عمده آنها تا پایان برنامه هفتم وارد مدار بهرهبرداری شوند.
این پروژهها علاوه بر احداث خطوط لوله، شامل ایستگاههای تقویت فشار، واحدهای تفکیک، تأسیسات فرآورش و اتصال به شبکه انتقال گاز نیز هستند.
گازهای جمعآوریشده کجا مصرف میشوند؟
یکی از مهمترین دستاوردهای اقتصادی طرحهای جمعآوری گازهای همراه، بازگرداندن گازی است که پیشتر در مشعلها میسوخت و اکنون میتواند به یک منبع ارزشمند برای کشور تبدیل شود. بخش عمده متان پس از فرآورش و شیرینسازی به شبکه سراسری گاز تزریق میشود تا در تأمین نیاز بخش خانگی، نیروگاهها و صنایع مورد استفاده قرار گیرد.
همچنین اتان و سایر هیدروکربنهای ارزشمند حاصل از این فرآیند به عنوان خوراک مجتمعهای پتروشیمی مصرف میشوند و میعانات گازی و گاز مایع (LPG) نیز پس از فرآورش، امکان عرضه در بازار داخلی یا صادرات را خواهند داشت.
در واقع گازهایی که تا دیروز در مشعلها میسوختند و هیچ ارزش اقتصادی ایجاد نمیکردند با تکمیل این پروژهها به محصولاتی تبدیل میشوند که هم نیاز داخلی را تأمین میکنند، هم خوراک صنایع پاییندستی را فراهم میسازند و هم میتوانند برای کشور درآمد ارزی به همراه داشته باشند؛ موضوعی که نشان میدهد جمعآوری گازهای همراه، علاوه بر مزایای زیستمحیطی، یک سرمایهگذاری اقتصادی با بازده قابل توجه نیز محسوب میشود.
انتهای پیام/