به گزارش برنا؛ بازار قهوه ایران در ماههای گذشته تحت تأثیر مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی قرار گرفته است. جنگ و نااطمینانی منطقهای از یک سو مسیرهای حملونقل را مختل کرده و از سوی دیگر، مشکلات ثبت سفارش، تخصیص ارز و مقررات اداری، فرآیند واردات را برای فعالان این بازار دشوارتر کرده است.
علی مهجوریان - عضو هیات مدیره انجمن قهوه ایران، عضو انجمن واردکنندگان قهوه، با اشاره به وضعیت موجود اظهار کرد: در پی وقوع جنگ و اختلالهای ایجادشده در مسیرهای وارداتی، بازار قهوه کشور با چالشهای جدی در حوزه تأمین، واردات، حملونقل، تخصیص ارز و کاهش مصرف مواجه شده است؛ مسائلی که فشار قابل توجهی را به تمام زنجیره قهوه، از واردکنندگان تا کافهها و واحدهای مصرفکننده، وارد کرده است.
ثبت سفارش، گره تازه واردکنندگان
یکی از مهمترین مشکلات ایجادشده در ماههای اخیر، نبود نظم و برنامه مشخص در فرآیند ثبت سفارش عنوان شده است. به گفته مهجوریان، سهمیه فصل بهار با تأخیر و در تیرماه در حال باز شدن بوده و همین موضوع روند تأمین و برنامهریزی واردکنندگان را با اختلال مواجه کرده است.
در کنار ثبت سفارش، تخصیص نیافتن ارز و نامشخص بودن چشمانداز تأمین ارز نیز به یکی از دغدغههای اصلی فعالان این صنعت تبدیل شده است.
واردکننده زمانی میتواند برای قیمتگذاری و تأمین کالا برنامهریزی کند که بداند ارز مورد نیاز خود را با چه شرایطی و در چه بازه زمانی دریافت خواهد کرد. نبود چنین چشماندازی، ریسک فعالیت اقتصادی را افزایش داده و در نهایت هزینههای بیشتری را به زنجیره واردات تحمیل میکند.
هزینه حمل قهوه ۶۰۰ تا ۷۰۰ درصد افزایش یافت
مهجوریان با اشاره به مشکلات حوزه حملونقل گفت: هزینه حمل در این مدت حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ درصد افزایش یافته و این رشد هزینه تأثیر مستقیمی بر قیمت نهایی محصولات داشته است.
افزایش هزینه حمل تنها به کرایه حمل محدود نشده و تغییر مسیر کشتیها، چندمرحلهای شدن فرآیند انتقال کالا، افزایش ریسک بیمه و هزینههای مرتبط با شرایط جنگی نیز به هزینه تمامشده واردات اضافه شده است.
از سوی دیگر، تعطیلی بخشی از کافهها به عنوان یکی از حلقههای اصلی مصرف قهوه، تقاضا را کاهش داده و تعدیل نیرو و مشکلات مالی را برای فعالان این بخش به همراه داشته است.
کاهش قدرت خرید خانوارها نیز باعث شده قهوه، همانند بسیاری از کالاهای مصرفی، تحت تأثیر کاهش مصرف قرار گیرد. در چنین شرایطی، افزایش هزینه تولید و واردات از یک سو و کاهش توان خرید مصرفکننده از سوی دیگر، فعالان بازار را در موقعیت دشواری قرار داده است.
منابع مالی هست، اما در دسترس نیست
یکی دیگر از مشکلات مطرحشده، محدودیت در استفاده از منابع مالی موجود در نظام بانکی است. به گفته مهجوریان، رسوب منابع مالی در حسابهای بانکی و دشواری استفاده از این منابع برای پرداخت حقوق و عوارض گمرکی، روند ترخیص کالا را با مشکل مواجه کرده است.
این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که افزایش هزینههای حملونقل، سرمایه در گردش بیشتری را برای واردکنندگان ضروری کرده است.
تعارض مقررات، واردات را قفل کرده است
مهجوریان همچنین به مشکل هماهنگی میان دستگاههای اجرایی اشاره کرد و گفت تغییر مسیر کشتیها و مبادی حمل در شرایط جنگی، واردکنندگان را ناچار به اصلاح مسیر حمل میکند؛ اما در برخی موارد مغایرت اسناد حمل با اطلاعات ثبت سفارش باعث شده بانکها از پذیرش اسناد و انجام فرآیندهای ارزی خودداری کنند.
از سوی دیگر، محدودیتهای دستگاههای مجوزدهنده برای اصلاح ثبت سفارش و تغییر مبدأ حمل پس از تأمین ارز، مشکلات را پیچیدهتر کرده است.
به گفته این فعال صنفی، این تعارض میان مقررات بانکی و ضوابط دستگاههای مجوزدهنده میتواند در شرایط اضطراری عملاً روند واردات را متوقف کند.
وی تأکید کرد در شرایط جنگی و بروز فورسماژور، لازم است بخشی از مقررات سختگیرانهای که برای شرایط عادی تدوین شدهاند، به صورت موقت تسهیل یا تعلیق شوند تا تجارت و تأمین مواد اولیه ادامه پیدا کند و خسارتهای غیرضروری به فعالان اقتصادی وارد نشود.
واردات از امارات، مسیر سنتی زیر فشار
مهجوریان درباره واردات قهوه از امارات نیز اظهار کرد: در سالهای گذشته بخش قابل توجهی از واردات قهوه ایران از مسیر امارات انجام میشد. این کشور به دلیل موقعیت منطقهای و نقش جبلعلی در زنجیره حملونقل، یکی از مسیرهای مهم انتقال کالا به ایران بود.
به گفته وی، بسیاری از محمولههایی که از تولیدکنندگان جهانی، از جمله کشورهای آمریکای لاتین، به مقصد ایران ارسال میشدند، ابتدا وارد جبلعلی شده و سپس با شناورهای کوچکتر به ایران منتقل میشدند.
با این حال، در دوره اخیر بخشی از محمولهها و کانتینرهای متعلق به فعالان اقتصادی در بنادر امارات دچار رسوب شده و برخی کالاها از مسیرهای جایگزین و با ریسک بالاتر وارد کشور میشوند.
هزینه ریسک جنگی روی هر کانتینر
یکی از هزینههای جدید تحمیلشده به واردات، هزینهای است که خطوط کشتیرانی بابت ریسک منطقهای دریافت میکنند.به گفته مهجوریان، در شرایط فعلی برخی خطوط کشتیرانی برای هر کانتینر حدود ۲ هزار دلار هزینه ریسک جنگی دریافت میکنند. این مبلغ جدا از کرایه اصلی حمل محاسبه میشود و مستقیماً هزینه واردات را افزایش میدهد.
در کنار آن، افزایش چندبرابری هزینه حمل و تغییر مسیرهای انتقال کالا، فشار مضاعفی بر سرمایه در گردش واردکنندگان وارد کرده است.
۲۵ درصد رشد قیمت قهوه از بازار جهانی آمد
مهجوریان درباره افزایش قیمت قهوه گفت: از ابتدای جنگ تاکنون قیمت قهوه حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد افزایش داشته است که حدود ۲۵ درصد از این افزایش به رشد قیمت جهانی قهوه مربوط بوده است.
به این ترتیب، افزایش قیمت در بازار داخلی را نمیتوان صرفاً به رشد قیمت جهانی نسبت داد. بخشی از افزایش قیمت به هزینههای حملونقل، تغییر مسیر واردات، ریسک جنگ، مشکلات ارزی، مقررات و هزینههای اداری بازمیگردد.
چشمانداز مصرف، ادامه فشار بر بازار
با توجه به کاهش قدرت خرید خانوارها، افزایش هزینه واردات و مشکلات موجود در مسیر تأمین، چشمانداز کوتاهمدت بازار قهوه همچنان با ابهام همراه است.
در چنین شرایطی احتمال دارد مصرف قهوه در ماههای آینده کاهش پیدا کند یا دستکم در بهترین حالت در سطح فعلی تثبیت شود. در واقع، مسئله اصلی بازار قهوه فقط افزایش قیمت نیست؛ بلکه همزمانی افزایش هزینه تمامشده با کاهش توان خرید مصرفکننده است.
اگر مشکلات ثبت سفارش، تخصیص ارز، حملونقل و ترخیص کالا برطرف نشود، فشار هزینهای میتواند به بخشهای مختلف زنجیره منتقل شود؛ از واردکننده و توزیعکننده گرفته تا کافهها و مصرفکننده نهایی.
بازار قهوه اکنون بیش از هر چیز به ثبات در سیاستگذاری، تسهیل فرآیند واردات در شرایط اضطراری و ایجاد امکان پیشبینی برای فعالان اقتصادی نیاز دارد؛ چراکه استمرار نااطمینانی، علاوه بر افزایش قیمت، میتواند به کاهش سرمایهگذاری، محدود شدن تنوع محصولات و کوچکتر شدن بازار مصرف منجر شود.