اگر هنگام خرید پیچ بین مدل تمام رزوه و نیم رزوه مردد هستید، فقط به ظاهر پیچ توجه نکنید؛ نوع بار واردشده به اتصال، ضخامت قطعات و محل قرارگیری بخش رزوهدار اهمیت بیشتری دارد. پیچ تمام رزوه برای اتصالاتی که به امکان تنظیم بیشتر، درگیری رزوه در طول پیچ یا اتصال قطعات با ضخامت متغیر نیاز دارند مناسبتر است؛ اما پیچ نیم رزوه در بسیاری از اتصالات تحت نیروی برشی و جاهایی که همراستایی قطعات اهمیت دارد انتخاب بهتری محسوب میشود. بنابراین برای بررسی تفاوت کاربرد پیچ تمام رزوه و پیچ نیم رزوه نمیتوان یکی را در تمام شرایط قویتر یا بهتر دانست.
| معیار مقایسه | پیچ تمام رزوه | پیچ نیم رزوه |
|---|---|---|
| شکل بدنه | تقریباً تمام ساقه رزوه دارد | بخشی از ساقه صاف و بخشی رزوهدار است |
| قابلیت تنظیم مهره | بسیار خوب | محدودتر به طول قسمت رزوهشده |
| اتصال با ضخامت متغیر | مناسب | نیازمند انتخاب دقیق طول پیچ |
| تحمل بار برشی | در صورت قرارگیری رزوه در صفحه برش مناسبتر نیست | با قرارگیری ساقه صاف در صفحه برش گزینه مناسبتری است |
| همراستایی قطعات | معمولی | ساقه صاف میتواند همراستایی بهتری ایجاد کند |
| کاربرد رایج | مونتاژ عمومی، قطعات نازک، سوراخ رزوهشده | ماشینآلات، اتصالات مکانیکی و اتصالات تحت برش |
| انتخاب طول | انعطافپذیرتر | باید طول قسمت صاف متناسب با اتصال باشد |
پیچی است که بخش رزوهشده آن تا نزدیکی زیر گل پیچ ادامه دارد و قسمت صاف قابلتوجهی روی ساقه آن وجود ندارد. در نتیجه مهره میتواند در بخش بیشتری از طول پیچ حرکت کند و موقعیت نهایی اتصال راحتتر تنظیم شود. این ویژگی زمانی کاربردی است که ضخامت قطعات مختلف باشد یا لازم باشد مهره در نقاط متفاوتی از طول پیچ بسته شود. به همین دلیل انواع پیچ شش گوش تمام رزوه در مونتاژ تجهیزات، اتصالات عمومی صنعتی، قطعات فلزی و بسیاری از پروژههای ساختمانی استفاده میشوند.
در پیچ نیم رزوه بخشی از بدنه پیچ، زیر گل پیچ صاف و بدون رزوه است و رزوه از قسمت پایینتر بدنه شروع میشود. نکته مهم این است که اصطلاح «نیم رزوه» یک اصطلاح رایج بازار است و لزوماً به این معنی نیست که دقیقاً 50 درصد پیچ رزوه و 50 درصد آن صاف باشد. طول قسمت رزوهدار بر اساس قطر، طول پیچ و استاندارد تولید مشخص میشود. پیچهای نیم رزوه در بسیاری از ماشینآلات، تجهیزات صنعتی، اتصالات سازهای و نقاطی که قطعات نباید نسبت به یکدیگر حرکت زیادی داشته باشند استفاده میشوند.
فرض کنید دو صفحه فلزی توسط یک پیچ به یکدیگر متصل شدهاند و نیرویی سعی میکند دو صفحه را در جهت مخالف حرکت دهد. در این شرایط به پیچ نیروی برشی وارد میشود. اگر محل تماس دو صفحه دقیقاً روی رزوه پیچ قرار گرفته باشد، سطح مؤثر پیچ در آن قسمت کمتر از بدنه صاف است و ریشه رزوهها نیز میتواند محل تمرکز تنش باشد.
بنابراین در اتصالاتی که بار جانبی قابلتوجه دارند:
یکی از مزیتهای مهم پیچ تمام رزوه، آزادی بیشتر در محل قرارگیری مهره است.برای مثال اگر ضخامت مجموعه قطعات در چند دستگاه متفاوت باشد، استفاده از یک پیچ تمام رزوه میتواند انعطاف بیشتری هنگام مونتاژ ایجاد کند. مهره روی بخش بیشتری از ساقه قابل جابهجایی است و محدودیت کمتری نسبت به طول قسمت بدون رزوه وجود دارد.
سطح صاف بدنه در پیچ نیم رزوه میتواند داخل سوراخ قطعات قرار گیرد و به هممحور ماندن بهتر آنها کمک کند. این موضوع در دستگاههایی که لقی زیاد قطعات مطلوب نیست اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ برای مثال در برخی:
هیچکدام بهطور مطلق قویتر نیستند. اگر دو پیچ دارای قطر، جنس و گرید مقاومتی یکسان باشند، نوع رزوه بهتنهایی تعیینکننده استحکام کل اتصال نیست.
هنگام خرید پیچ و مهره صنعتی احتمالاً با دو نام DIN 931 و DIN 933 روبهرو میشوید.
به زبان ساده:
در استانداردهای ISO نیز خانواده ISO 4014 برای پیچ شش گوش با بخش بدون رزوه و ISO 4017 برای نوع تمام رزوه شناخته میشود.
در پروژههای صنعتی بهتر است فقط عبارت «تمام رزوه» یا «نیم رزوه» در سفارش نوشته نشود. استاندارد، قطر، طول، گرید، پوشش سطحی و گام رزوه نیز باید مشخص باشند.
اطلاعات بسیار دقیقتری نسبت به عبارت ساده «پیچ M16» در اختیار فروشنده یا کارخانه تولید پیچ و مهره قرار میدهد.
یکی از اشتباهات رایج این است که خریدار فقط قطر و طول پیچ را اعلام میکند؛ درحالیکه دو پیچ با قطر و طول یکسان میتوانند طول رزوه متفاوتی داشته باشند.
اشتباه دوم، جایگزین کردن پیچ نیم رزوه با تمام رزوه بدون بررسی نوع اتصال است. در یک اتصال ساده ممکن است این جایگزینی مشکلی ایجاد نکند، اما در اتصال مهندسیشده باید محل صفحه برش و طول گیرایی بررسی شود.
همچنین نباید گرید پیچ، نوع مهره و واشر، پوشش سطحی و گام رزوه را نادیده گرفت. کیفیت اتصال حاصل مجموعه این مشخصات است، نه فقط تمام رزوه یا نیم رزوه بودن پیچ.
در بررسی تفاوت کاربرد پیچ تمام رزوه و پیچ نیم رزوه نمیتوان یک گزینه را برای همه پروژهها بهتر دانست. اگر اتصال به امکان تنظیم زیاد، رزوه در طول بیشتر یا مونتاژ قطعات با ضخامتهای مختلف نیاز دارد، پیچ تمام رزوه معمولاً انتخاب کاربردیتری است.
اما اگر اتصال تحت نیروی برشی قرار دارد، همراستایی قطعات اهمیت دارد و امکان قرار دادن ساقه صاف در صفحه برش وجود دارد، پیچ نیم رزوه میتواند انتخاب مناسبتری باشد.
در خرید صنعتی، بهترین روش این است که پیش از سفارش، نوع بار، ضخامت اتصال، قطر و طول پیچ، استاندارد پیچ، گرید مقاومتی، نوع رزوه و پوشش سطحی بهصورت همزمان بررسی شوند. به این ترتیب انتخاب پیچ بر اساس نیاز واقعی اتصال انجام میشود، نه صرفاً بر اساس تفاوت ظاهری رزوهها.