گروه علمی و فناوری برنا/ ارتش اوکراین با امضای نامه اعلام قصد همکاری با دو شرکت فنلاندی نوکیا و آیس‌آی (ICEYE) بررسی امکان توسعه یک شبکه مستقل ارتباطات ماهواره‌ای را آغاز کرده است.
این اقدامی در پی اختلال در دسترسی اوکراین به خدمات ماهواره‌ای استار‌شیلد و وابستگی این کشور به زیرساخت‌های ارتباطی تحت کنترل آمریکا و شرکت اسپیس‌ایکس اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
رافال مودژفسکی، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت آیس‌آی روز ۲۲ اکتبر(۳۰ مهرماه) در بیانیه‌ای اعلام کرد: اوکراین به سامانه‌های ارتباطات ماهواره‌ای امن، مستقل و برخوردار از عملکرد بالا نیاز دارد که کنترل آنها در اختیار خودش باشد.
او با اشاره به تجربه این شرکت در اجرای ماموریت‌های مستقل ماهواره‌ای افزود: ما سابقه اثبات‌شده‌ای در تحویل سریع ماموریت‌های مستقل برای کمک به ایجاد چنین قابلیتی داریم. آیس‌آی از سال ۲۰۲۲ با افتخار از اوکراین حمایت کرده است و همچنان متعهد به ادامه این حمایت هستیم.
این توافق اولیه با هدف بررسی راهکار‌هایی برای ایجاد زیرساخت ارتباطات ماهواره‌ای تحت کنترل اوکراین انجام شده است. نوکیا غول صنعت مخابرات و آیس‌آی شرکت سازنده ماهواره قرار است در همکاری با اوکراین امکان توسعه چنین شبکه‌ای را بررسی کنند.
اوکراین به‌شدت به ارتباطات و داده‌های مبتنی بر ماهواره متکی است. با این حال ماهواره‌هایی که بخش مهمی از این ارتباطات را تامین می‌کنند متعلق به اوکراین نیستند. این کشور عمدتا از خدمات منظومه ماهواره‌ای استارلینک متعلق به شرکت اسپیس‌ایکس استفاده می‌کند. این منظومه از هزاران ماهواره در مدار پایین زمین بهره می‌برد و امکان برقراری ارتباطات در مناطقی را فراهم می‌کند که زیرساخت‌های زمینی در آنها محدود یا مختل شده‌اند.
اوکراین همچنین از استار‌شیلد (Starshield)، نسخه نظامی استارلینک استفاده می‌کند. این سامانه برای کاربرد‌های نظامی طراحی شده و در برابر اختلال و جنگ الکترونیک مقاوم‌تر است.
این سامانه به‌ویژه برای عملیات پهپادی اوکراین اهمیت دارد، زیرا امکان کنترل پهپاد‌های سریع و متحرک را در فواصل طولانی و در مناطق جنگی فراهم می‌کند.
اوکراین در سال‌های گذشته توانایی قابل‌توجهی در جنگ پهپادی به دست آورده و از این ربات‌های پرنده هم در عملیات تهاجمی و هم در ماموریت‌های دفاعی استفاده می‌کند. در چنین شرایطی ارتباطات ماهواره‌ای قابل‌اعتماد برای هدایت پهپاد‌ها و اجرای عملیات نظامی اهمیت ویژه‌ای دارد.
شماری از نظامیان و مقام‌های اوکراینی در ۱۴ اکتبر از محدودیت شدید دسترسی به خدمات استار‌شیلد خبر دادند. این محدودیت‌ها به کاهش سرعت ارتباطات پایانه‌های نصب‌شده روی پهپاد‌ها منجر شد و بنا بر گزارش‌ها باعث شد بسیاری از این پهپاد‌ها در حین پرواز سقوط کنند.
با این حال مشخص نیست چه کسی دستور اعمال این محدودیت‌ها را صادر کرده است. به گزارش اسپیس برخی مقام‌های آمریکایی ظاهرا گفته‌اند که این دستور از سوی ایلان ماسک بنیان‌گذار و مدیرعامل میلیاردر اسپیس‌ایکس صادر شده است اما ماسک مسئولیت نهایی تصمیم‌گیری را متوجه دولت دونالد ترامپ دانست.
ایلان ماسک در ۱۴ اکتبر در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس که مالکیت آن را نیز در اختیار دارد نوشت: سامانه‌های استار‌شیلد متعلق به دولت آمریکا هستند و تحت کنترل آن قرار دارند. هرگونه محدودیت در سرعت یا نحوه استفاده از این سامانه‌ها را ارتش آمریکا و در نهایت رئیس‌جمهور ایالات متحده تعیین می‌کنند بنابراین صرف‌نظر از اینکه چه نهادی تصمیم نهایی را گرفته است اوکراین کنترل این تصمیم را در اختیار نداشته است. گزارش‌ها حاکی از آن است که محدودیت‌های استار‌شیلد همچنان برقرار است، موضوعی که می‌تواند تمایل اوکراین به ایجاد زیرساخت ارتباطات ماهواره‌ای مستقل را تقویت کرده باشد.
وابستگی به سامانه‌ای که کنترل آن در اختیار کشور دیگری است در شرایط جنگی می‌تواند به یک نقطه ضعف راهبردی تبدیل شود، به‌ویژه زمانی که تغییر سیاست‌ها یا اعمال محدودیت‌های فنی، ارتباطات مورد نیاز برای عملیات نظامی را تحت تاثیر قرار دهد.
میکو هوتالا، مدیر ارشد امور ژئوپلیتیک و روابط دولتی نوکیا و رئیس بخش دفاعی این شرکت نیز در بیانیه مشترک درباره اهمیت توسعه شبکه‌های مستقل ارتباطات ماهواره‌ای توضیح داد.
او گفت: کشور‌ها در هر شرایطی به ارتباطاتی نیاز دارند که بتوانند به آنها اتکا کنند. شبکه‌های ماهواره‌ای هنگامی که شبکه‌های زمینی مختل می‌شوند پوشش ارتباطی را گسترش می‌دهند و از آن محافظت می‌کنند.
هوتالا افزود: این ویژگی شبکه‌های ماهواره‌ای را به بخش مهمی از هر سامانه ارتباطی امن تبدیل می‌کند. از طریق این نامه اعلام قصد همکاری ما همراه با اوکراین و آیس‌آی بررسی خواهیم کرد که چگونه ارتباطات ماهواره‌ای قابل‌اعتماد و مستقل می‌توانند تاب‌آوری اوکراین را تقویت کنند و کنترل این کشور بر ارتباطاتی را که به آن وابسته است افزایش دهند.
به این ترتیب همکاری سه‌جانبه قرار است امکان توسعه زیرساختی را بررسی کند که علاوه بر تامین ارتباطات قابل‌اعتماد، وابستگی اوکراین به سامانه‌های خارجی را کاهش دهد و در صورت اختلال در شبکه‌های زمینی یا تغییر در دسترسی به خدمات ماهواره‌ای خارجی امکان تداوم ارتباطات را فراهم کند.
البته امضای نامه اعلام قصد همکاری به معنای آغاز بهره‌برداری از یک شبکه مستقل یا نهایی‌شدن برنامه ساخت آن نیست بلکه این توافق چارچوبی اولیه برای بررسی امکان اجرای چنین طرحی محسوب می‌شود.
همکاری با اوکراین نخستین گام نوکیا و آیس‌آی در این زمینه نیست. این دو شرکت در اول اکتبر اعلام کرده بودند که قصد دارند برای کمک به کشور‌ها در توسعه سامانه‌های مستقل ارتباطات ماهواره‌ای با یکدیگر همکاری کنند.
توافق با اوکراین در ادامه همان همکاری شکل گرفته است و هدف آن بررسی چگونگی ایجاد زیرساخت‌های ارتباطی ماهواره‌ای است که کشور‌ها بتوانند کنترل بیشتری بر آنها داشته باشند.
چنین زیرساخت‌هایی می‌توانند برای کشور‌هایی اهمیت داشته باشند که به ارتباطات ماهواره‌ای در حوزه‌های نظامی، امنیتی و زیرساخت‌های حیاتی وابسته‌اند و می‌خواهند در برابر اختلالات فنی، تهدید‌های امنیتی یا محدودیت‌های ناشی از تصمیم‌های سیاسی تاب‌آوری بیشتری داشته باشند.
شرکت فنلاندی آیس‌آی پیش از این نیز در پشتیبانی از تلاش‌های دفاعی اوکراین نقش داشته است. این شرکت به همراه زیرمجموعه آمریکایی خود ناوگانی از ماهواره‌های رصد زمین را در مدار پایین زمین اداره می‌کند.
این ماهواره‌ها با استفاده از فناوری رادار دهانه ترکیبی (Synthetic Aperture Radar یا SAR) اطلاعاتی از سطح زمین جمع‌آوری می‌کنند. این فناوری امکان تصویربرداری راداری از زمین را فراهم می‌کند و در مقایسه با تصویربرداری صرفا نوری وابستگی کمتری به روشنایی روز و شرایط جوی دارد.
اوکراین از داده‌های منظومه ماهواره‌ای آیس‌آی برای اهداف اطلاعاتی و برنامه‌ریزی استفاده می‌کند. این اطلاعات می‌توانند در ارزیابی شرایط میدانی و پشتیبانی از تصمیم‌گیری‌های نظامی کاربرد داشته باشند.
نقش آیس‌آی در ارائه داده‌های مورد استفاده اوکراین این شرکت را نیز در معرض توجه روسیه قرار داده است، تا جایی که بنا بر گزارش منتشرشده یک ماهواره بازرسی روسی اخیرا به یکی از ماهواره‌های این شرکت نزدیک شده است.
یک ماهواره بازرسی روسیه به نام کاسموس ۲۶۱۲ (Kosmos ۲۶۱۲) اخیرا مانوری انجام داده که طی آن، به فاصله بسیار نزدیکی از ماهواره آیس‌آی ایکس ۳۶ (ICEYE-X۳۶) رسید؛ ماهواره‌ای که توسط زیرمجموعه آمریکایی آیس‌آی اداره می‌شود.
هدف از این نزدیک‌شدن که بدون مجوز گزارش شده مشخص نیست. احتمال دارد روسیه قصد داشته باشد قابلیت‌های این ماهواره را ارزیابی کند یا به‌نوعی در عملکرد آن اختلال ایجاد کند.
همکاری اوکراین با نوکیا و آیس‌آی در شرایطی دنبال می‌شود که ارتباطات ماهواره‌ای به یکی از مولفه‌های مهم دفاعی این کشور تبدیل شده است. اختلال در دسترسی به استار‌شیلد، وابستگی اوکراین به زیرساخت‌های خارجی و نگرانی‌های امنیتی پیرامون ماهواره‌های مورد استفاده این کشور اهمیت ایجاد شبکه‌ای را برجسته کرده است که کنترل آن در اختیار خود اوکراین باشد. با این حال تحقق این هدف به نتایج بررسی‌های فنی و اجرایی و نحوه پیشبرد همکاری میان سه طرف بستگی خواهد داشت.
منبع: اسپیس
انتهای پیام/