گروه علمی و فناوری برنا/ زهرا وجدانی_ در شرایطی که بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های روزمره مردم از آموزش و کسب‌وکار گرفته تا ارتباطات، خدمات بانکی و دسترسی به خدمات عمومی به اینترنت وابسته شده است برخورداری از اتصال پرسرعت، پایدار و قابل اتکا دیگر صرفا یک مزیت نیست بلکه به یکی از نیازهای اساسی زندگی دیجیتال تبدیل شده است. در این میان اینترنت ثابت مبتنی بر فیبر نوری به‌ویژه در قالب اتصال مستقیم فیبر به منازل و کسب‌وکار‌ها یکی از مناسب‌ترین راهکار‌ها برای پاسخ‌گویی به این نیاز به شمار می‌رود.
فیبر نوری به دلیل ظرفیت بالای انتقال داده، امکان ارائه سرعت‌های بالای دانلود و آپلود تاخیر کمتر در انتقال اطلاعات و حساسیت کمتر به تداخل‌های الکترومغناطیسی در مقایسه با بسیاری از فناوری‌های مبتنی بر سیم مسی می‌تواند تجربه‌ای سریع‌تر و باثبات‌تر از اینترنت را برای کاربران فراهم کند. این ویژگی‌ها در استفاده هم‌زمان چند عضو خانواده از اینترنت، برگزاری جلسات تصویری، آموزش آنلاین، بازی‌های برخط، انتقال فایل‌های حجیم و فعالیت‌های دورکاری اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. افزون بر این ظرفیت توسعه‌پذیر شبکه‌های فیبر نوری امکان پاسخ‌گویی به افزایش تقاضای اینترنت در سال‌های آینده را نیز فراهم می‌کند. البته کیفیت نهایی سرویس همچنان به عواملی مانند ظرفیت شبکه، تجهیزات، نحوه ارائه خدمات و کیفیت اتصال داخل ساختمان وابسته است.
از این منظر توسعه فیبر نوری تنها به معنای افزایش سرعت اینترنت نیست بلکه اقدامی زیرساختی برای بهبود کیفیت دسترسی مردم به خدمات دیجیتال و تقویت ظرفیت ارتباطی کشور در بلندمدت محسوب می‌شود. با این حال تحقق این هدف صرفا با ایجاد پوشش اسمی محقق نمی‌شود و لازم است شبکه به منازل و کسب‌وکار‌ها برسد، امکان اتصال واقعی مشترکان فراهم شود و موانع اجرایی پیش روی اپراتور‌ها برطرف شود.
در همین راستا، با محمد عمادی، مدیرکل دفتر صدور پروانه خدمات پستی، ارتباطی و فناوری اطلاعات درباره آخرین وضعیت توسعه فیبر نوری در کشور، موانع پیشرفت این پروژه، اختلاف‌نظر‌ها بر سر صدور مجوزهای حفاری و هزینه‌های اجرایی و راهکار‌های تسریع در بهره‌برداری از این زیرساخت ارتباطی به گفت‌و‌گو پرداختیم.
محمد عمادی، مدیرکل دفتر صدور پروانه خدمات پستی، ارتباطی و فناوری اطلاعات در گفت‌و‌گو با خبرنگار علمی و فناوری خبرگزاری برنا درباره وضعیت همکاری استان‌ها و مراکز استان‌ها در اجرای پروژه فیبر نوری منازل و کسب‌وکار‌ها اظهار کرد: بهترین همکاری را در میان کلان‌شهر‌ها شهرداری مشهد در اجرای کلان‌پروژه تار (فیبر) نوری منازل و کسب‌وکار‌ها داشته است.
به گفته وی سایر کلان‌شهر‌ها به‌استثنای اصفهان و تهران پیشرفت قابل قبولی در اجرای پروژه داشته‌اند؛ با این حال در اصفهان و تهران موانع مرتبط با همکاری شهرداری‌ها و هزینه‌های اجرای پروژه روند توسعه شبکه را با مشکل مواجه کرده است.
مدیرکل دفتر صدور پروانه خدمات پستی، ارتباطی و فناوری اطلاعات توضیح داد: در کلان‌شهر اصفهان شهرداری در ازای صدور مجوز حفاری ایجاد شبکه‌ای مستقل را مطالبه کرده است. در تهران نیز به دلیل عدم همکاری سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری و مطالبه هزینه‌های گزاف و چندین‌برابری نسبت به مبالغ مندرج در مصوبه شماره ۳-۳۶۵ کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات کلان‌پروژه فیبر نوری در این دو شهر عملا بدون اقدام باقی مانده است.
وی با اشاره به تلاش اپراتور‌ها برای ارائه خدمات در برخی مناطق افزود: گاهی در مناطقی که زیرساخت شبکه وجود دارد، اپراتور‌ها با وجود ممانعت‌ها و مشکلات ایجادشده متناسب با ماموریت ذاتی خود در تامین سرویس برای ارائه خدمات به مشترکان تلاش می‌کنند.
عمادی درباره عملکرد استان‌ها در اجرای پروژه فیبر نوری گفت: از نظر برآورد اجرای کار از سوی ذی‌نفعان مجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات استان‌های قم، گلستان، سمنان، آذربایجان غربی، خراسان شمالی، کرمانشاه و همدان بهترین عملکرد را داشته‌اند.
وی پیگیری‌های مکرر برگزاری جلسات مستمر کنترل پروژه و تعامل با سایر ذی‌نفعان را از عوامل موثر در پیشرفت این استان‌ها دانست.
مدیرکل دفتر صدور پروانه خدمات پستی، ارتباطی و فناوری اطلاعات همچنین درباره تاثیر همکاری شهرداری‌ها بر پیشرفت پروژه اظهار کرد: همکاری شهرداری‌ها در استان‌هایی که بیشترین پیشرفت را داشته‌اند تاثیر مستقیم و قابل‌توجهی بر عملکرد آنها گذاشته است.
به گفته وی یکی از دلایل اصلی پیشرفت و ایجاد پوشش بیش از ۷۰ درصدی خانوار‌ها در استان‌های پیشرو همکاری شهرداری‌ها بوده است.
براساس بررسی‌های برنا تعداد خانوار‌های تحت پوشش شبکه فیبر نوری در شهر تهران به یک میلیون و ۴۱۲ هزار و ۷۱۰ خانوار می‌رسد. همچنین تعداد اتصال‌های برقرارشده در مجموع شهر‌ها و شهرستان‌های استان تهران ۴۷۵ هزار و ۵۹۷ مورد اعلام شده است.
این دو شاخص وضعیت متفاوتی از توسعه شبکه را نشان می‌دهند. پوشش خانوار به معنای فراهم شدن امکان دسترسی به شبکه است در حالی که اتصال به برقراری ارتباط مشترک با شبکه اشاره دارد؛ بنابراین تعداد خانوار‌های تحت پوشش را نمی‌توان معادل تعداد مشترکان متصل در نظر گرفت.
از سوی دیگر آمار ۴۷۵ هزار و ۵۹۷ اتصال مربوط به کل استان تهران شامل شهر‌ها و شهرستان‌هاست و صرفا به شهر تهران اختصاص ندارد. به همین دلیل برای محاسبه سهم دقیق خانوار‌های متصل از خانوار‌های تحت پوشش در پایتخت به آمار تفکیک‌شده اتصال‌های شهر تهران نیاز است.
عمادی در پاسخ به برنا درباره علت کندی اجرای پروژه فیبر نوری در تهران اظهار کرد: با توجه به احتمال ضریب نفوذ بسیار بالا در این کلان‌شهر نسبت به سایر نقاط کشور اپراتور‌های مجری طرح تمایل زیادی به ایجاد شبکه با هدف بهره‌وری بالا و عایدی اقتصادی آن دارند.
وی افزود که عدم اجرا و تاخیر در ایفای تعهدات از سوی دارندگان پروانه صرفا و الزاما به عدم تحقق صدور مجوزهای حفاری مربوط است.
به گفته عمادی وزارت ارتباطات پیگیری‌های مستمری برای رفع این مانع انجام داده و موضوع را به نهاد‌های امنیتی، حقوقی و سایر مراجع مرتبط ارجاع داده است، اما تاکنون نتیجه مورد انتظار حاصل نشده است.
بر اساس این توضیحات از دیدگاه این مقام مسئول مانع اصلی اجرای پروژه در تهران نبود تمایل اقتصادی اپراتور‌ها نیست بلکه مشکلات مربوط به صدور مجوزهای حفاری و فراهم نشدن شرایط لازم برای اجرای عملیات توسعه شبکه است.
اختلاف تعرفه‌های شهرداری تهران با مصوبات رگولاتوری
یکی از محور‌های اصلی اختلاف در اجرای پروژه فیبر نوری تهران هزینه‌های مطالبه‌شده برای حفاری و اجازه عبور تجهیزات ارتباطی است.
عمادی در این باره گفت: در تهران به دلیل عدم همکاری سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری و مطالبه هزینه‌های گزاف و چندین‌برابری نسبت به مبالغ مندرج در مصوبه شماره ۳-۳۶۵ کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات اجرای کلان‌پروژه فیبر نوری عملا بدون اقدام باقی مانده است.
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که گزارش‌هایی درباره اختلاف ۲۰ تا ۳۰ برابری تعرفه‌های مطالبه‌شده از سوی شهرداری تهران با تعرفه‌های مصوب رگولاتوری نیز منتشر شده است.
با توجه به تاثیر اختلافات مربوط به مجوزهای حفاری و تعرفه‌ها بر روند توسعه فیبر نوری در تهران تعیین زمان‌بندی مشخص برای رفع موانع و جبران عقب‌ماندگی این کلان‌شهر اهمیت دارد.
عمادی در پاسخ به پرسش برنا درباره مبنای قانونی تعرفه‌ها و الزامات مربوط به اجازه عبور زمینی و هوایی برای نصب تجهیزات فعال و غیرفعال ارتباطی و فیبر نوری به مصوبات شماره ۳ جلسه ۳۶۱ مورخ ۲۰ اسفند ۱۴۰۳ و شماره ۳ جلسه ۳۶۷ مورخ ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات و اصلاحات بعدی آنها اشاره کرد.
وی همچنین تاکید کرد که در صورت همکاری شهرداری تهران پیشرفت قابل‌توجهی در پروژه حاصل خواهد شد.
بررسی‌های خبرنگار برنا نشان می‌دهد توسعه پروژه فیبر نوری منازل و کسب‌وکار‌ها علاوه بر مشکلات مربوط به صدور مجوزهای حفاری و همکاری شهرداری‌ها با چالش‌های دیگری در حوزه زیرساخت، هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، تامین تجهیزات و تامین مالی مواجه است. این موانع می‌توانند بر سرعت اجرای پروژه و امکان ایفای تعهدات اپراتور‌ها تأثیر بگذارند.
۱. طولانی بودن فرایند دریافت مجوزهای حفاری
یکی از چالش‌های اجرای پروژه زمان‌بر بودن دریافت مجوز حفاری از شهرداری‌ها و ضرورت هماهنگی با سازمان‌ها و نهاد‌های ذی‌ربط است. استانداری‌ها، شرکت گاز و وزارت نیرو از جمله مجموعه‌هایی هستند که هماهنگی با آنها در مسیر اجرای پروژه ضرورت دارد. طولانی شدن این فرایند‌ها می‌تواند برنامه اجرایی اپراتور‌ها را با تاخیر مواجه کند.
۲. محدودیت استفاده از زیرساخت‌های شبکه برق
استفاده از زیرساخت‌های شبکه برق کشور در برخی مسیر‌ها نیز به همکاری توانیر و پذیرش الزامات قانونی وابسته است. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، اجرای قانون بودجه و مصوبات کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات در این زمینه اهمیت دارد و فراهم نشدن شرایط لازم می‌تواند امکان استفاده از این زیرساخت‌ها را محدود کند.
۳. کمبود بستر‌های انتقال بین‌شهری و مشکل تأمین اپلینک
در برخی استان‌ها بستر‌های انتقال بین‌شهری کافی وجود ندارد. همچنین در تعدادی از شهر‌های تعهدشده تامین اپلینک با مشکل مواجه است. اپلینک ارتباط مورد نیاز برای اتصال شبکه محلی به شبکه بالادستی و انتقال داده‌هاست، بنابراین‌کمبود این زیرساخت می‌تواند بهره‌برداری از شبکه ایجادشده و ارائه خدمات ارتباطی را با محدودیت مواجه کند.
۴. پیامد‌های جنگ و مشکلات اقتصادی و اجرایی
وقوع جنگ تحمیلی و چالش‌های اقتصادی، اجرایی و مالی دارندگان پروانه نیز از دیگر موانع مطرح‌شده برای اجرای پروژه است. این عوامل می‌توانند بر توان مالی و اجرایی اپراتور‌ها و روند پیشبرد تعهدات آنها تاثیر بگذارند.
۵. افزایش هزینه‌ها و دشواری تأمین تجهیزات
افزایش هزینه‌های خرید و تامین تجهیزات فعال و غیرفعال مورد نیاز یکی دیگر از چالش‌های توسعه زیرساخت‌های فنی پروژه فیبر نوری است. در برخی موارد نیز تجهیزات مورد نیاز به‌موقع تامین نمی‌شوند یا فرایند تهیه آنها طولانی می‌شود، مسئله‌ای که می‌تواند اجرای پروژه را با تأخیر مواجه کند.
۶. ضرورت بازنگری در مشوق‌های مالی متناسب با تورم
با توجه به افزایش هزینه‌ها در شرایط تورمی بازنگری در مبالغ مشوق‌های مربوط به پوشش و اتصال شبکه فیبر نوری نیز از موضوعات مطرح‌شده در این زمینه است. متناسب‌سازی این مشوق‌ها با هزینه‌های اجرای پروژه می‌تواند در ارزیابی اقتصادی تعهدات اپراتور‌ها و برنامه‌ریزی برای ادامه توسعه شبکه مورد توجه قرار گیرد.
آن‌طور که بررسی برنا نشان می‌دهد همکاری شهرداری‌ها یکی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر پیشرفت پروژه فیبر نوری در استان‌های مختلف است. در استان‌های پیشرو پوشش بیش از ۷۰ درصدی خانوار‌ها گزارش شده در حالی که اختلافات مربوط به صدور مجوزهای حفاری و هزینه‌های اجرای پروژه توسعه شبکه در تهران را با مانع مواجه کرده است.
در کنار افزایش پوشش فراهم کردن امکان اتصال خانوار‌ها به شبکه نیز اهمیت دارد. آمار اعلام‌شده درباره شهر تهران از پوشش یک میلیون و ۴۱۲ هزار و ۷۱۰ خانوار حکایت دارد، اما تعداد اتصال‌های اعلام‌شده مربوط به کل استان تهران است.
اختلاف بر سر مجوزهای حفاری، هزینه‌های اجرای پروژه و نحوه استفاده از زیرساخت‌های موجود از جمله مسائلی است که حل‌وفصل آنها می‌تواند روند توسعه این شبکه را تسریع کند. هماهنگی میان وزارت ارتباطات، رگولاتوری، شهرداری‌ها و اپراتور‌ها باید به تعیین تکلیف روشن اختلافات، اجرای ضوابط مصوب و ارائه برنامه‌ای مشخص برای جبران عقب‌ماندگی‌ها منجر شود، زیرا تداوم این وضعیت علاوه بر تاخیر در توسعه زیرساخت، دسترسی بخشی از مردم به اینترنت ثابت پرسرعت را نیز به تعویق می‌اندازد.
اکنون پرسش اصلی این است که با وجود مشخص بودن اهمیت توسعه فیبر نوری و اعلام موانع موجود از سوی مسئولان، اختلاف میان شهرداری تهران و مجموعه وزارت ارتباطات چه زمانی و با چه سازوکاری حل خواهد شد؟ در عصری که اینترنت به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی مردم تبدیل شده است، عقب‌ماندگی در توسعه زیرساخت‌های ارتباطی چگونه جبران خواهد شد؟ در شرایطی که بسیاری از شهروندان همچنان با مشکلاتی در دسترسی به اینترنت پرسرعت، پایدار و باکیفیت مواجه‌اند، چرا اجرای پروژه فیبر نوری با چنین کندی پیش می‌رود؟ مسئولان و دستگاه‌هایی که با صدور مجوزها، تعیین تعرفه‌ها یا سایر موانع اجرایی بر روند این پروژه اثر می‌گذارند، دقیقاً چه دلایلی برای این تاخیر‌ها دارند و چه زمانی قرار است اختلاف‌ها حل‌وفصل شود تا این طرح مهم از بلاتکلیفی خارج شده و به‌طور عملیاتی در اختیار مردم قرار گیرد؟
انتهای پیام/