به گزارش گروه اجتماعی برنا، شاهین آخوندزاده، معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت روز چهارشنبه ششم آبان در همایش معاونان تحقیقات و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور در دانشگاه علوم پزشکی تبریز، با تأکید بر ضرورت تبادل تجربه میان دانشگاه‌ها اظهار کرد: یکی از مشکلات نظام آموزش عالی، محدودبودن تجربه برخی اعضای هیئت علمی به دانشگاه محل تحصیل و فعالیت خود است؛ مسئله‌ای که می‌تواند آشنایی آنان با روش‌ها و رویکرد‌های آموزشی و پژوهشی سایر دانشگاه‌ها را کاهش دهد.
وی افزود: دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران، تبریز، شیراز و مشهد هرکدام از سنت‌ها و تجربه‌های آموزشی خاص خود برخوردارند. حضور اعضای هیئت علمی با پیشینه تحصیل و فعالیت در دانشگاه‌های مختلف می‌تواند به تنوع بیشتر دیدگاه‌ها و شکل‌گیری فضای علمی فراگیرتر در سطح ملی کمک کند.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با اشاره به نقش فرصت‌های مطالعاتی در انتقال تجربه‌های علمی گفت: اعزام اعضای هیئت علمی به فرصت‌های مطالعاتی پس از انقلاب، بخشی از این نیاز را پوشش داده است، اما همچنان باید از ظرفیت‌ها و تجربه‌های علمی موجود در دانشگاه‌های داخل کشور استفاده بیشتری شود.
آخوندزاده با اشاره به توانمندی‌های دانشگاه علوم پزشکی تبریز اظهار کرد: در بازدید از مراکز تحقیقاتی این دانشگاه، ظرفیت‌هایی مشاهده شد که از نظر وسعت، توان علمی و دستاورد‌های پژوهشی با برخی مراکز بزرگ تحقیقاتی قابل مقایسه است.
وی ادامه داد: یکی از مراکز تحقیقاتی این دانشگاه طی چندین سال در میان مراکز برتر کشور قرار داشته، طرح‌های متعددی را اجرا کرده و توانسته است منابع مالی قابل توجهی از خارج از مجموعه دانشگاه جذب کند.
وی همچنین با اشاره به انضباط مالی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، مدیریت منابع و ظرفیت‌های مدیریتی این مجموعه در حوزه پژوهش را قابل توجه دانست و افزود: بهره‌گیری از تجربه مدیران آشنا با محیط دانشگاهی و پژوهشی می‌تواند زمینه‌ساز تحول در دانشگاه‌ها باشد.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با بیان اینکه مدیران دانشگاهی در حوزه‌های مختلف آموزشی، بین‌الملل، دانشجویی، بهداشت و درمان تجربه‌های ارزشمندی دارند، بر ضرورت انتقال تجربه‌های موفق میان دانشگاه‌ها تأکید کرد.
به گفته وی، بخشی از برنامه روز دوم این همایش به ارائه تجربه‌های دانشگاهی اختصاص یافته است. همچنین قرار است شماری از همکاران خارجی حوزه بهداشت و فعالان همکاری‌های بین‌المللی در این برنامه حضور یابند و درباره گسترش ارتباطات علمی گفت‌و‌گو کنند.
آخوندزاده سهم پایین هزینه‌های تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی را یکی از مشکلات اساسی پژوهش در ایران عنوان کرد و گفت: کشور‌های مختلف جهان بخش قابل توجهی از منابع اقتصادی خود را به تحقیق و توسعه اختصاص می‌دهند، در حالی که منابع در نظر گرفته‌شده برای این حوزه در ایران محدود است.
وی با اشاره به هزینه‌های پژوهشی کشور‌های مختلف، از آمریکا و چین به‌عنوان کشور‌هایی نام برد که صد‌ها میلیارد دلار در این زمینه هزینه می‌کنند. به گفته وی، کشور‌های کره جنوبی، سوئیس و عربستان سعودی نیز اعتبارات قابل توجهی به پژوهش اختصاص می‌دهند، در حالی که رقم مطرح‌شده برای هزینه‌های تحقیق و توسعه ایران حدود دو میلیارد دلار است.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با تأکید بر ضرورت بررسی دقیق‌تر این آمار افزود: باید مشخص شود چه میزان از اعتبارات اعلام‌شده واقعاً به پژوهش‌های علمی و دانشگاهی اختصاص می‌یابد و چه سهمی مربوط به سایر حوزه‌ها، از جمله فعالیت‌های پژوهشی دفاعی است.
وی محدودیت منابع مالی، تحریم‌های علمی و دشواری همکاری‌های بین‌المللی را از عوامل مؤثر بر کاهش توان رقابتی پژوهش کشور دانست و گفت: ادامه رشد تولیدات علمی به‌تنهایی برای حفظ جایگاه رقابتی ایران کافی نیست و بدون سرمایه‌گذاری مناسب، رقابت با کشور‌های منطقه و سایر کشور‌هایی که در این حوزه هزینه می‌کنند، دشوار خواهد بود.
آخوندزاده مهاجرت اعضای هیئت علمی، محققان و دانشجویان توانمند را از دیگر چالش‌های پژوهش کشور برشمرد و اظهار کرد: خروج نیرو‌های علمی می‌تواند بخشی از ظرفیت تولید علم را از دانشگاه‌های داخلی خارج کند.
وی با اشاره به مطالعه‌ای انجام‌شده در وزارت علوم درباره مهاجرت پژوهشگران گفت: بر اساس نتایج این مطالعه، مهاجرت علمی بر تعداد مقالات منتسب به ایران تأثیر گذاشته است؛ زیرا بخشی از مقالات پژوهشگرانی که در خارج از کشور فعالیت می‌کنند، با وابستگی سازمانی دانشگاه‌ها و مؤسسات خارجی منتشر می‌شود.
وی ادامه داد: در ارزیابی تولیدات علمی، مواردی مشاهده می‌شود که اعضای هیئت علمی پس از مهاجرت، بازنشستگی یا استفاده از مرخصی بدون حقوق، فعالیت پژوهشی خود را در خارج از کشور ادامه می‌دهند. برخی از این افراد وابستگی سازمانی دانشگاه ایرانی خود را در مقالات درج نمی‌کنند و برخی نیز از وابستگی هم‌زمان به مؤسسات داخلی و خارجی استفاده می‌کنند.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با اشاره به تأثیر این روند بر آمار تولیدات علمی کشور، بر ضرورت فراهم‌کردن شرایط مناسب برای فعالیت پژوهشگران در داخل ایران تأکید کرد.
وی با اشاره به نمودار‌های ارائه‌شده درباره روند مهاجرت علمی و مقالات منتسب به ایران در فاصله سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۵ گفت: این روند هم اعضای جوان هیئت علمی و هم نیرو‌های باتجربه را تحت تأثیر قرار داده و به خروج بخشی از ظرفیت علمی کشور منجر شده است.
آخوندزاده با اشاره به سهم وزارت بهداشت از اعتبارات پژوهشی کشور اظهار کرد: سهم این وزارتخانه از اعتبارات پژوهشی حدود ۱۲ درصد است؛ در حالی که این میزان در سال ۱۳۹۲ حدود هشت درصد بود. وی همچنین سهم یک نهاد نظامی را در همان مقطع حدود هشت درصد عنوان کرد.
وی با بیان اینکه منابع موجود با انتظارات از دانشگاه‌ها در حوزه پژوهش تناسب کافی ندارد، افزود: دانشگاه‌ها باید از اعتبارات موجود به بهترین شکل استفاده کنند و اجازه ندهند تأخیر در پرداخت منابع مالی، اجرای طرح‌های تحقیقاتی را مختل کند.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت از رؤسای دانشگاه‌ها خواست سهم پژوهش از اعتبارات دانشگاهی را حتی در شرایط محدودیت مالی، به‌موقع پرداخت کنند.
وی با اشاره به تأخیر چندماهه در پرداخت اعتبارات برخی طرح‌های پژوهشی در تعدادی از دانشگاه‌های بزرگ گفت: در شرایط کنونی، حتی یک ماه تأخیر در تأمین اعتبار می‌تواند اجرای یک طرح تحقیقاتی را با مشکل جدی مواجه کند.
آخوندزاده تأکید کرد: پرداخت منظم اعتبارات، یکی از الزامات تداوم فعالیت‌های پژوهشی و جلوگیری از توقف طرح‌هاست.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با تأکید بر ضرورت تسهیل فعالیت‌های پژوهشی اظهار کرد: در شرایط کنونی باید از پژوهشگران حمایت کنیم و تا حد امکان، فرایند‌های اداری غیرضروری را کاهش دهیم.
وی افزود: طرح‌های پژوهشی باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن بررسی و تصویب شوند و منابع مالی مورد نیاز نیز بدون تأخیر در اختیار مجریان قرار گیرد. طولانی‌شدن فرایند‌های اداری یا دشواری تأمین تجهیزات می‌تواند اجرای صحیح طرح‌ها را با اختلال مواجه کند.
آخوندزاده با اشاره به اهمیت تأمین مالی اولیه طرح‌ها گفت: پرداخت بخشی از اعتبار در ابتدای اجرای طرح و فراهم‌کردن به‌موقع تجهیزات مورد نیاز، می‌تواند به پیشبرد بهتر تحقیقات کمک کند. دانشگاه‌ها و دانشکده‌ها نیز باید در ایجاد چنین شرایطی نقش فعال داشته باشند.
وی همچنین با اشاره به انتقاد‌هایی که درباره میزان اثربخشی پژوهش‌های دانشگاهی مطرح می‌شود، بر ضرورت معرفی دقیق دستاورد‌های علمی تأکید کرد و گفت: فعالیت‌ها و نتایج پژوهشگران در بسیاری از موارد با اسناد و شواهد قابل ارائه است و باید زمینه دیده‌شدن این دستاورد‌ها فراهم شود.
آخوندزاده با اشاره به وضعیت مراکز تحقیقاتی کشور اظهار کرد: در کنار مراکزی که فعالیت‌های علمی مؤثر و دستاورد‌های قابل توجهی دارند، مراکزی نیز وجود دارند که از نظر عملکرد و خروجی پژوهشی در وضعیت مطلوبی نیستند.
وی افزود: برخی مراکز تحقیقاتی در دوره‌های مختلف ایجاد شده‌اند، اما امکانات و زیرساخت‌های کافی ندارند یا نتوانسته‌اند متناسب با اهداف تعیین‌شده فعالیت کنند. ازاین‌رو، لازم است عملکرد این مراکز بررسی و درباره ادامه فعالیت یا اصلاح ساختار آنها تصمیم‌گیری شود.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت تأکید کرد: مراکز دارای عملکرد مؤثر باید مورد حمایت قرار گیرند و برای مراکز فاقد خروجی مناسب نیز تصمیم‌های اصلاحی اتخاذ شود.
وی با بیان اینکه هدف از بازنگری در ساختار مراکز تحقیقاتی نباید صرفاً حذف یا ایجاد مراکز جدید باشد، خاطرنشان کرد: تقویت مراکز توانمند، ارتقای بهره‌وری و اصلاح ساختار‌ها باید در اولویت قرار گیرد. در صورت نیاز به تغییر ساختار یا ادغام مراکز، این تصمیم‌ها باید بر اساس ارزیابی کارشناسی و عملکرد واقعی آنها اتخاذ شود.
آخوندزاده توسعه بی‌ضابطه مراکز تحقیقاتی را به نفع پژوهش کشور ندانست و گفت: دانشگاه‌ها و وزارت بهداشت در مسیر مشترکی برای تقویت پژوهش قرار دارند؛ بنابراین، نه باید با شتاب به سمت حذف مراکز رفت و نه بدون ارزیابی کارشناسی، مراکز جدید ایجاد کرد.
وی در پایان با اشاره به دشواری‌های فعالیت علمی در کشور، بر ضرورت حمایت از دانشگاه‌ها و پژوهشگران و تقویت روحیه مسئولیت‌پذیری در محیط‌های دانشگاهی تأکید کرد.
رئیس سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی معاونت علمی ریاست‌جمهوری نیز از آمادگی این سازمان برای حمایت از صادرات محصولات دانش‌بنیان و گسترش فعالیت‌های فناورانه شرکت‌های دانش‌بنیان خبر داد.
حسین روزبه با اشاره به محور‌های فعالیت این سازمان اظهار کرد: توسعه صادرات محصولات دانش‌بنیان و گسترش فعالیت‌های فناورانه شرکت‌ها از جمله برنامه‌های سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی است.
وی توسعه همکاری‌های بین‌المللی دانشگاه‌ها را از دیگر محور‌های فعالیت این سازمان دانست و افزود: آمادگی داریم در این زمینه با دانشگاه‌ها و معاونت‌های پژوهشی آنها همکاری کنیم.
روزبه ادامه داد: حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، توسعه تجارت بین‌المللی و کمک به رفع نیاز‌های فناورانه از جمله زمینه‌هایی است که سازمان می‌تواند در تعامل با مجموعه‌های دانشگاهی دنبال کند.
وی همچنین بر ضرورت معرفی ظرفیت‌ها و نیاز‌های فناورانه دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان تأکید کرد تا این مجموعه‌ها بتوانند از حمایت‌های موجود بهره‌مند شوند.
انتهای پیام/