به گزارش گروه اجتماعی برنا، سیده فاطمه حسینی روز سهشنبه در همایش نقش دانشگاهها و پژوهشگاههای کشور در تابآوری ملی با تشریح مفهوم تابآوری ملی و ابعاد مختلف آن اظهار داشت: حکمرانی باید بهگونهای باشد که در مدیریت بحران، نتیجه نهایی آن حفظ زندگی مردم و تداوم کارکردهای حیاتی برای استمرار زندگی در شرایط بحرانی باشد. از این منظر باید به مفهوم تابآوری و نسبت آن با مدیریت بحران نگاه کرد.
وی افزود: تابآوری در سطح ملی، مفهومی پیچیده است و صرفاً به معنای مقاومت در برابر بحران و عبور از آن نیست، بلکه به توانایی حفظ زندگی مردم و استمرار کارکردهای حیاتی در جریان بحران بازمیگردد.
حسینی با اشاره به تعریف تابآوری در ادبیات بینالمللی گفت: تابآوری به توانایی یک ساختار برای مواجهه با مخاطرات، سازگاری با شرایط جدید، بازیابی و تحول در برابر بحرانها اطلاق میشود. این مفهوم را میتوان در چهار مؤلفه اصلی جذب و تحمل شوک، پیشبینی و آمادگی، سازگاری و تداوم فعالیت و در نهایت بازیابی و اصلاح ساختارها بررسی کرد.
دبیر کمیسیون علمی، فناوری و هوشمندسازی دولت ادامه داد: در مؤلفه جذب و تحمل شوک، حفظ عملکردهای حیاتی کشور و جلوگیری از توقف طولانیمدت خدمات اهمیت دارد. در بخش پیشبینی و آمادگی نیز باید مخاطرات شناسایی و ارزیابی شوند و آسیبپذیریها و سناریوهای احتمالی از پیش مورد بررسی قرار گیرند تا متناسب با ظرفیتها بتوان برای مواجهه با آنها اقدام کرد.
وی با بیان اینکه سازگاری و تداوم فعالیت از دیگر مؤلفههای تابآوری است، توضیح داد: در این بخش لازم است شیوههای رایج انجام امور متناسب با شرایط تغییر کند؛ برای مثال، در مواقع بحران میتوان خدمات حضوری را با خدمات غیر حضوری جایگزین کرد تا ارائه خدمات متوقف نشود.
حسینی درباره مؤلفه بازیابی و اصلاح ساختارها نیز گفت: در این مرحله باید خدمات و فعالیتها به سطح اولیه ارائه بازگردند و در کنار جبران خسارتها، ضعفهایی که در جریان بحران آشکار شدهاند شناسایی و اصلاح شوند.
وی با اشاره به ابعاد مختلف تابآوری ملی اظهار داشت: تابآوری اقتصادی از منظر حفظ تولید و اشتغال، تأثیر بحران بر درآمد خانوار و دسترسی مردم به کالاها و خدمات اقتصادی اهمیت دارد و باید هم در زمان بحران و هم پس از آن مورد توجه قرار گیرد.
دبیر کمیسیون علمی، فناوری و هوشمندسازی دولت افزود: در بُعد اجتماعی، حفظ انسجام اجتماعی و اعتماد عمومی و توجه به گروههای آسیبپذیری که در شرایط بحرانی بیشتر در معرض آسیب قرار دارند، اهمیت دارد. از منظر نهادی و حکمرانی نیز استمرار تصمیمگیریها، هماهنگی میان دستگاهها و تداوم خدمات عمومی از مؤلفههای اصلی تابآوری به شمار میرود.
حسینی با تأکید بر اهمیت تابآوری زیرساختی گفت: حفظ خدمات حملونقل، بانکداری و زنجیره تأمین از مهمترین ابعاد تابآوری زیرساختی است که باید در تصمیمسازیها و حکمرانی مورد توجه قرار گیرد.
وی تابآوری دیجیتال را نیز از موضوعات مهم در شرایط کنونی دانست و افزود: امروزه بخش مهمی از زندگی افراد به حوزه دیجیتال وابسته است؛ ازاینرو امنیت خدمات، حفاظت از دادهها و پایداری سامانهها بهگونهای که خدمات الکترونیکی برای همه مخاطبان و ذینفعان به شکل مطلوب استمرار داشته باشد، اهمیت زیادی دارد.
حسینی با بیان اینکه ابعاد مختلف تابآوری از یکدیگر مستقل نیستند، اظهار داشت: هنگامی که درباره تابآوری ملی صحبت میکنیم، باید ابعاد اجتماعی، اقتصادی، زیرساختی و دیجیتال را در ارتباط با یکدیگر ببینیم؛ زیرا اختلال در هر یک از این حوزهها میتواند ارائه خدمات را مختل کند و آثار آن به زندگی روزمره مردم منتقل شود. بنابراین، تابآوری را نمیتوان بهصورت جزیرهای تعریف کرد و این مفهوم با پیچیدگیهای متعددی همراه است.
وی یکی از ابعاد کمتر مورد توجه در موضوع تابآوری را جنبه شناختی دانست و گفت: بحران فقط زیرساختها و منابع اقتصادی را تحت فشار قرار نمیدهد، بلکه فشار روانی ناشی از شرایط بحرانی نیز میتواند فرایند تصمیمگیری را مختل کند. همچنین، دسترسی نداشتن به اطلاعات مناسب، توانایی تشخیص شایعات را کاهش میدهد.
دبیر کمیسیون علمی، فناوری و هوشمندسازی دولت تأکید کرد: تابآوری شناختی از ابعاد مهم تابآوری است که باید در سطوح مختلف اجتماعی و مدیریتی تقویت شود تا هم جامعه و هم مجموعههای تصمیمگیرنده بتوانند در شرایط فشار و وضعیتهای غیرمعمول، تصمیمهای مناسب و مؤثری اتخاذ کنند.
حسینی با اشاره به اقدامات دولت برای ارتقای تابآوری خدمات دیجیتال گفت: در چارچوب مصوبات دولت، عملکرد دستگاههای دولتی در جنگ ۱۲ روزه نیز در قالب کتابی منتشر شده است.
وی دو مورد از مصوبات کمیسیون را در این زمینه تشریح کرد و افزود: با توجه به مخاطرات و احتمال قطع دسترسی شهروندان به برخی خدمات، مصوبهای در حوزه فناوری به تصویب رسید که بر اساس آن دستگاههای دولتی مکلف شدند اطلاعرسانیها و خدمات مورد نیاز کاربران را از طریق پیامرسانها نیز فراهم کنند. این اقدام کمک میکرد در زمانهایی که دسترسی به وبسایتها امکانپذیر نبود، شهروندان همچنان بتوانند به اطلاعات و خدمات مورد نیاز خود دسترسی داشته باشند.
حسینی خاطرنشان کرد: مصوبه دیگری نیز با هدف پایداری خدمات دستگاههای دولتی و جلوگیری از اختلال در ارائه خدمات عمومی در پی حملات سایبری به تصویب رسید.