به گزارش گروه اجتماعی برنا، در نسخه نخست پیشنویس که روز دوشنبه منتشر شده بود، دو اشاره به موضوع گذار از سوختهای فسیلی و تسریع اقدامات برای محدود کردن استفاده از این منابع انرژی وجود داشت، اما در نسخه دوم، هر دو عبارت حذف شدهاند. این تغییر در شرایطی رخ داده است که گذار از سوختهای فسیلی، پس از توافق دبی در COP ۲۸، به یکی از مهمترین و در عین حال مناقشهبرانگیزترین محورهای مذاکرات اقلیمی تبدیل شده است.
حذف این عبارات را نمیتوان صرفاً اصلاحی در ساختار یا کوتاهسازی متن مذاکراتی دانست، بلکه این تحول بازتابی از اختلافات سیاسی و اقتصادی کشورها درباره سرعت گذار انرژی، مسئولیت کاهش انتشار و چگونگی تقسیم هزینههای مقابله با تغییر اقلیم است. در یک سو، کشورهای آسیبپذیر اقلیمی و دولتهای جزیرهای بر ضرورت تعیین تکلیف روشن درباره سوختهای فسیلی تأکید دارند و در سوی دیگر، برخی کشورهای تولیدکننده نفت و گاز با درج تعهدات صریحتر در این زمینه مخالفت میکنند.
با وجود حذف اشاره به سوختهای فسیلی، هدف محدود نگهداشتن افزایش دمای متوسط جهانی در سطح ۱.۵ درجه سانتیگراد همچنان در پیشنویس دوم باقی مانده است. این در حالی است که حذف یکی از مهمترین محورهای توافق COP ۲۸ از متن جدید، پرسشهایی درباره چگونگی تحقق این هدف و میزان پایبندی کشورها به تعهدات کاهش انتشار ایجاد کرده است.
در همین حال، پیشنهادهایی درباره افزایش سهم برق در مصرف نهایی انرژی جهان به ۳۵ درصد تا سال ۲۰۳۵ و توسعه ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر، بهبود بهرهوری انرژی و گسترش زیرساختهای ذخیرهسازی و انتقال برق در متن مورد بررسی قرار گرفته است؛ هرچند برخی از این پیشنهادها در قالب اهداف داوطلبانه و متناسب با شرایط ملی کشورها مطرح شدهاند.
در کنار موضوع سوختهای فسیلی، تأمین مالی اقلیم همچنان از مهمترین محورهای اختلافی مذاکرات است. کشورهای درحالتوسعه بر ضرورت ایفای تعهدات مالی کشورهای توسعهیافته و دسترسی قابلپیشبینی به منابع موردنیاز برای کاهش انتشار و سازگاری تأکید دارند؛ در مقابل، بخشی از کشورهای توسعهیافته خواهان استفاده از منابع متنوعتر، از جمله سرمایهگذاری بخش خصوصی، هستند.
در مذاکرات مربوط به صندوق پاسخ به خسارت و زیان نیز فاصله میان تعهدات اعلامشده و منابع مالی واقعاً پرداختشده، به یکی از موضوعات مورد اختلاف تبدیل شده است. کشورهای آسیبپذیر خواهان شفافیت بیشتر درباره منابع اختصاصیافته و تسریع دسترسی به حمایتهای مالی هستند.
برنامه کاری کاهش انتشار نیز از دیگر محورهای چالشبرانگیز مذاکرات است. گروه کشورهای درحالتوسعه همفکر، گروه آفریقا و گروه عربی بر ضرورت رعایت اصل «مسئولیتهای مشترک، اما متفاوت و قابلیتهای مربوطه» و توجه به شرایط ملی کشورها تأکید دارند و با تبدیل این برنامه به سازوکاری تجویزی یا تحمیلکننده تعهدات جدید مخالفت میکنند.
در مقابل، اتحادیه اروپا، بریتانیا و برخی دیگر از طرفهای مذاکرهکننده خواهان گسترش دامنه برنامه کاری و تقویت ارتباط آن با یافتههای علمی و مسیرهای جهانی کاهش انتشار هستند. این اختلاف بار دیگر نشان میدهد که مناقشه بر سر سیاستهای اقلیمی صرفاً به میزان کاهش انتشار محدود نیست و موضوعاتی مانند مسئولیت تاریخی، عدالت اقلیمی، حاکمیت ملی و توزیع هزینههای گذار نیز در آن نقش تعیینکننده دارند.
در حوزه سازگاری با تغییر اقلیم نیز مذاکرات درباره برنامههای ملی سازگاری (NAPs) با اختلافاتی همراه بوده و برخی کشورها خواستار انتقال ادامه بررسیها به نشستهای آتی نهادهای فرعی شدهاند. همچنین در مذاکرات مربوط به سازوکار ماده ۶.۴ توافق پاریس، موضوعاتی از جمله روششناسی محاسبه کاهش انتشار، نظارت بر اعتبارات کربنی و نحوه هدایت نهاد ناظر همچنان محل بحث است.
در کنار این موضوعات، سلامت و تغییر اقلیم، حفاظت از اقیانوسها، تابآوری مناطق کوهستانی و تقویت شبکههای پایش اقلیمی نیز در پیشنویس تصمیم سیاسی مورد توجه قرار گرفتهاند؛ موضوعاتی که میتوانند زمینهساز توسعه همکاریهای علمی و منطقهای در سالهای آینده باشند.
گزارشهای مذاکراتی مؤسسه بینالمللی توسعه پایدار (IISD) از ادامه اختلافات در حوزههای کاهش انتشار، تأمین مالی، سازگاری و سازوکارهای اجرایی توافق پاریس حکایت دارد. اگرچه در برخی موضوعات پیشرفتهایی حاصل شده، بخش مهمی از پروندههای سیاسی و مالی همچنان نیازمند تصمیمگیری است.
اکنون و در آستانه پایان رسمی COP ۳۱، مهمترین چالش ریاست اجلاس دستیابی به توافقی است که از یک سو بتواند رضایت طیف گستردهای از کشورها را تأمین کند و از سوی دیگر، از تضعیف تعهدات و اهداف اقلیمی جلوگیری کند.
حذف سوختهای فسیلی از نسخه دوم پیشنویس، نشانهای روشن از دشواری دستیابی به چنین توافقی است. با این حال، متن منتشرشده همچنان پیشنهادی و غیرنهایی است و تا زمان تصویب تصمیم نهایی، امکان تغییر آن وجود دارد.
نتیجه مذاکرات آنتالیا مشخص خواهد کرد که جامعه جهانی تا چه اندازه قادر است میان ملاحظات اقتصادی و سیاسی کشورها از یک سو و ضرورتهای علمی و زیستمحیطی مقابله با تغییر اقلیم از سوی دیگر، توازن برقرار کند.
سیویکمین اجلاس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (COP ۳۱) از ۹ تا ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۸ تا ۲۹ آبان ۱۴۰۵) در شهر آنتالیا ترکیه برگزار میشود، این کنفرانس جهانی رهبران جهان، وزرا، مذاکرهکنندگان، دانشمندان و نمایندگان جامعه مدنی را گرد هم میآورد تا در زمینههای مرتبط با اقدام برای اقلیم از جمله کاهش انتشار گازهای گلخانهای، سازگاری با آب و هوا و تأمین مالی بحث و تبادل نظر کنند و به راهکارهای عملی برسند.