پژوهش تازهای نشان میدهد که مدیتیشن نه تنها ذهن را آرام میکند بلکه میتواند ساختار فعالیت مغز را بازسازی کرده و ارتباطات عصبی را تقویت کند؛ تاثیری که تا حدودی با تاثیر مواد روانگردان قابل مقایسه است.
به گزارش sciencealert، مدیتیشن ممکن است به تمرینکنندگان کمک کند تا به حالتی فرضی به نام بحرانپذیری مغز (Brain Criticality) دست یابند؛ وضعیتی که در آن ارتباطات عصبی نه بسیار ضعیف و نه بسیار قوی هستند بلکه در سطحی بهینه قرار دارند که کارایی و انعطاف ذهن را افزایش میدهد.
در این مطالعه که تحت هدایت آنا لیزا پاسکارلا نوروفیزیولوژیست از شورای ملی تحقیقات ایتالیا انجام شد محققان با استفاده از تصویربرداری مغزی با وضوح بالا و هوش مصنوعی بررسی کردند که چگونه مدیتیشن میتواند فعالیت مغز را تغییر دهد و تعادلی بین آشوب و نظم عصبی ایجاد کند.
برای این منظور محققان با مگنتوانسفالوگرافی (MEG) فعالیت مغزی ۱۲ راهب حرفهای را در دو نوع مدیتیشن و همچنین حالت استراحت غیرمدیتیتی اندازهگیری کردند. این راهبان همگی مرد و بین ۲۵ تا ۵۸ سال سن داشتند و به طور میانگین بیش از ۱۵ هزار ساعت مدیتیشن انجام داده بودند. آنها از صومعه سانتاسیتاراما نزدیک رم و پیرو سنت جنگل تایلندی شاخهای از بودیسم ترواده معروف به راه بزرگان بودند.
در این مطالعه دو تکنیک مدیتیشن بررسی شد:
• ساماتا (Samatha) که تمرکز ذهن را روی یک شی خاص مانند تنفس آگاهانه، حفظ میکند و آرامش ذهنی ایجاد میکند.
• ویپاسانا (Vipassana) که توجه ذهن را روی لحظه حال متمرکز میکند تا احساسات، افکار و هیجانات بدون داوری جریان یابند.
کریم جربی نوروساینتیست دانشگاه مونترال و نویسنده ارشد مطالعه توضیح میدهد: با ساماتا شما محدوده توجه خود را باریک میکنید مثل نور چراغ قوه؛ در ویپاسانا برعکس، محدوده توجه گسترده میشود. این دو تکنیک فعالانه مکانیسمهای توجه را درگیر میکنند و معمولا تمرینکنندگان بین آنها جابهجا میشوند.
تحلیل سیگنالهای مغزی نشان داد که ساماتا موجب ایجاد وضعیت مغزی پایدار و متمرکز برای تمرکز عمیق میشود در حالی که ویپاسانا راهبان را به حالتی نزدیک میکند که بحرانپذیری مغزی را تجربه کنند؛ وضعیتی که در آن مغز بهینهترین تعادل بین نظم و آشوب را دارد و قادر است اطلاعات را موثر ذخیره و پردازش کرده و سریع به تغییرات پاسخ دهد.
جربی افزود: در نقطه بحرانی شبکههای عصبی به اندازه کافی پایدار هستند تا اطلاعات را بهطور قابل اعتماد منتقل کنند ولی همزمان انعطاف کافی دارند تا سریع با شرایط جدید سازگار شوند. این تعادل توانایی پردازش، یادگیری و پاسخ مغز را بهینه میکند.
یافتههای دیگر نشان داد که ساماتا شبکههای حسی را فعالتر میکند و توجه به یک حس خاص مانند تنفس را تسهیل میکند. جالب آنکه محققان کاهش نوعی فعالیت مغزی به نام نوسانات گاما را مشاهده کردند که نشان میدهد مدیتیشن ممکن است پردازش محرکهای خارجی را کاهش دهد و تمرکز درونگرا را افزایش دهد. این در حالی است که مطالعات قبلی افزایش این نوع فعالیت مغزی را گزارش کرده بودند، اما این مطالعه با استفاده از ابزارهای پیشرفته تحلیل سیگنال توانست تمرکز دقیقتری روی سیگنالهای مغزی مطلوب داشته باشد.
نتایج جدید نشان میدهد که مدیتیشن ممکن است باعث انتقال ذهن از حالت درگیر شدن با محیط به حالت آگاهی خالص شود. در میان ۱۲ راهب تمرینکنندگان باتجربه تفاوت کمتری بین حالت مدیتیشن و استراحت نشان دادند که نشاندهنده شباهت بیشتر وضعیتهای مغزی مدیتیشن به دینامیک مغز در حالت استراحت است.
با این حال پژوهشهای دیگر نشان دادهاند که مدیتیشن ممکن است جنبههای منفی نیز داشته باشد؛ برخی افراد تجربه اضطراب، افسردگی، توهم یا ترس کلی را گزارش کردهاند که معمولا کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
گرچه مطالعه جدید ابزارهایی دقیقتر برای درک اثرات مدیتیشن روی مغز ارائه میدهد اما این تغییرات هنوز به طور کامل شناخته نشدهاند و به نظر میرسد مسیر مدیتیشن به سمت روشنبینی ساده نیست. پژوهشهای آینده ممکن است مانند شکوفه گل نیلوفر که از آب گلآلود سر برمیآورد روشنایی بیشتری بر این موضوع بیفکند.
این پژوهش در نشریه Neuroscience of Consciousness منتشر شده است.
انتهای پیام/