در تازهترین چرخش در مناقشه چنددههای بر سر مجمعالجزایر چاگوس در اقیانوس هند، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با لحنی تند به توافق لندن و پورتلوئیس برای انتقال حاکمیت این جزایر به موریس حمله کرد. این اظهارات تنها یک روز پس از آن منتشر میشود که وزارت خارجه آمریکا به طور رسمی از این توافق حمایت کرده بود.
ترامپ در شبکه اجتماعی خود نوشت: «جزیره دیهگو گارسیا را واگذار نکنید!» وی هشدار داد که در صورت عدم توافق ایران بر سر برنامه هستهای، ایالات متحده ممکن است مجبور به استفاده از این پایگاه و پایگاه هوایی فیرفورد در بریتانیا برای "ریشهکن کردن یک حمله بالقوه" شود. رئیسجمهور آمریکا با اشاره به اجاره ۱۰۰ ساله این پایگاه به بریتانیا، خطاب به استارمر نوشت: «من بارها به نخستوزیر بریتانیا گفتهام که اجارهنامهها وقتی پای کشورها در میان باشد، خوب نیست و او با واگذاری این جزیره به مدعیانی که پیشتر هرگز نامشان را نشنیدهایم، اشتباه بزرگی مرتکب میشود.»
این اظهارات، آخرین قسمت از یک دیپلماسی پرنوسان میان لندن و واشنگتن است. بریتانیا که از اوایل قرن نوزدهم بر این جزایر تسلط داشت، در آستانه استقلال موریس در سال ۱۹۶۸، مجمعالجزایر چاگوس را از این کشور جدا کرد و ساکنان آن را بین ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۰ به زور اخراج نمود تا پایگاه مشترک خود با آمریکا را در دیهگو گارسیا تأسیس کند.
پیشینه حقوقی و توافق جنجالی
موریس از ۲۰۱۹ با رأی دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ) که خواستار بازگرداندن حاکمیت این جزایر شد، مبارزه حقوقی خود را به پیروزی رساند. متعاقب آن، سازمان ملل با قطعنامهای به بریتانیا شش ماه فرصت داد تا جزایر را ترک کند. لندن سرانجام پس از سالها مقاومت، به این نتیجه رسید که بدون توافق، ممکن است توانایی حفظ پایگاه را تحت ترتیبات پیشین از دست بدهد.
بر اساس توافق جدید، بریتانیا حاکمیت مجمعالجزایر چاگوس را به موریس واگذار میکند، اما پایگاه دیهگو گارسیا را با اجاره ۹۹ ساله (با گزینه تمدید) و پرداخت سالانه حدود ۱۰۰ میلیون پوند (۱۳۵ میلیون دلار) در اختیار خواهد داشت. سخنگوی وزارت خارجه بریتانیا چهارشنبه در دفاع از این توافق گفت: «این توافق برای امنیت بریتانیا و متحدان کلیدیمان و حفظ امنیت مردم بریتانیا حیاتی است و تنها راه تضمین آینده بلندمدت این پایگاه نظامی حیاتی است.»
مواضع متضاد واشنگتن
واشنگتن در ماههای اخیر مواضعی متناقض در قبال این توافق اتخاذ کرده است. دولت بایدن سال گذشته از آن حمایت کرد، اما ترامپ در ژانویه آن را "حماقتی بزرگ" خواند. اوایل فوریه، ترامپ گفته بود که توافق را به عنوان بهترین گزینه ممکن برای استارمر میپذیرد، اما تأکید کرد حق "تأمین نظامی" پایگاه را در صورت لزوم برای خود محفوظ میدارد. سهشنبه، وزارت خارجه آمریکا با صدور بیانیهای از تصمیم بریتانیا حمایت و از مذاکرات واشنگتن و پورتلوئیس در هفته آینده خبر داد.
اما بیانیه چهارشنبه ترامپ، تمام این محاسبات را برهم زد. وی با توصیف اجارهنامه به عنوان "سستبنیان"، به استارمر هشدار داد بریتانیا باید "در برابر بیدارگرایی و دیگر مشکلات پیش روی خود، قوی بماند. "
اهمیت استراتژیک دیهگو گارسیا
پایگاه دیهگو گارسیا از مهمترین تأسیسات نظامی آمریکا و بریتانیا در اقیانوس هند است. بمبافکنهای دوربرد بی-۵۲ مستقر در این پایگاه، نقشی کلیدی در عملیاتهای فرامنطقهای ایفا کردهاند. این پایگاه در حملات ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ علیه حوثیها در یمن و همچنین در عملیات ۲۰۰۱ علیه طالبان و القاعده در افغانستان به کار گرفته شد.
ارتباط دادن این پایگاه با تهدید ایران، بُعد جدیدی به بحران چاگوس بخشیده است. ترامپ به صراحت اعلام کرده که اگر تهران با واشنگتن بر سر برنامه هستهای به توافق نرسد، ممکن است به دیهگو گارسیا نیاز پیدا کند.
صدای چاگوسیها در حاشیه ماجرا
در میان این کشمکش ژئوپلیتیک، صدای ۲۰۰۰ چاگوسی که در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ به زور از جزایر اخراج و عمدتاً به موریس و بریتانیا منتقل شدند، همچنان ناشنیده مانده است. برخی از آنان توافق جدید را نیز ناعادلانه میدانند و موریس را متهم به دههها بیاعتنایی به وضعیت آنان میکنند؛ اتهامی که پورتلوئیس آن را رد میکند.
اظهارات متناقض ترامپ و تهدید صریح وی به استفاده از پایگاه دیهگو گارسیا علیه ایران، توافق لندن و پورتلوئیس را با بنبستی جدید مواجه کرده است. اگرچه وزارت خارجه بریتانیا بر ضرورت این توافق برای حفظ امنیت تأکید دارد، اما این پرسش جدی مطرح است که آیا دولت استارمر میتواند در برابر فشارهای واشنگتن، بهویژه با توجه به تهدید ترامپ به نقض عملی توافق، از این معامله دفاع کند؟ مذاکرات آتی آمریکا و موریس در هفته آینده، نخستین آزمون جدی برای سنجش استحکام این توافق در برابر طوفانهای سیاسی خواهد بود.
انتهای پیام/