در سالن کنفرانس هتل بایریشرهوف در مونیخ، جایی که طی شش دهه گذشته سیاستگذاران ارشد جهان برای تدوین معماری امنیتی جمع میشوند، عصر جمعه ۱۳ فوریه ۲۰۲۶ سکوت سنگینی بر سالن حاکم شد. امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه، روی صحنه رفت تا چیزی فراتر از مواضع همیشگی پاریس را اعلام کند: پیشنهاد گنجاندن بازدارندگی هستهای فرانسه در ساختار امنیتی آینده اتحادیه اروپا.
ماکرون که میدانست چه واژههایی را بر زبان میآورد، دقیقا ۱۶:۳۰ به وقت محلی، خطاب به سران ۶۰ کشور و ۱۵۰۰ مقام ارشد امنیتی گفت: «اروپا یاد بگیرد چگونه به قدرت ژئوپلیتیک تبدیل شود.» او با رد گفتمان رو به زوال اروپا، بر بازتعریف قواعد همزیستی با روسیه تأکید کرد و هشدار داد تهدید مسکو حتی پس از حل وفصل جنگ اکراین نیز از بین نخواهد رفت. به همین دلیل، پیشنهاد کرد کشورهای اروپایی یک رشته مشاورههای گسترده را درباره چگونگی ادغام «توان هستهای فرانسه» در معماری امنیتی این قاره آغاز کنند.
آنچه ماکرون بر زبان آورد، حاصل ماهها مشورت پشت پرده با چند پایتخت بود؛ اعلام کرد پاریس پیشتر این مباحث را با لندن و برلین شروع کرد. این اظهارات، بلافاصله توسط فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، تکمیل شد. مرتس که اولین بار در قامت صدراعظم در مونیخ سخنرانی میکرد، فاش ساخت «مذاکرات محرمانهای با رئیسجمهور فرانسه درباره بازدارندگی هستهای اروپا» در جریان است. این افشاگری، که ساعاتی بعد در محافل دیپلماتیک به بمب خبری تبدیل شد، نشان میدهد برلین و پاریس در حال طراحی مکانیسم دفاعی جدید هستند که میتواند وابستگی ۷۰ ساله اروپا به چتر هستهایی ایالات متحده را کمرنگ کند.
پارادوکس بازدارندگی فرانسه
فرانسه با حدود ۲۹۰ کلاهک هستهایی، چهارمین قدرت هستهایی جهان پس از روسیه، آمریکا و چین است. اما دکترین بازدارندگی فرانسه همواره بر اساس منافع حیاتی ملی (Intérêts vitaux) تعریف شده. ژاک شیراک در ۲۰۰۶ برای اولین بار این دکترین را اندکی گسترش داد و تهدید کشورهای حامی تروریسم را نیز شامل شد، اما هرگز به طور رسمی به متحدان اروپایی تضمین امنیتی نداد.
آنچه ماکرون اکنون مطرح کرده، فراتر از تعهدات پیمان سنت مالو (۱۹۹۸) با بریتانیاست. ایده او، ایجاد «چارچوب مشاوره و تصمیمگیری مشترک» میان کشورهای اروپایی درباره استفاده از بازدارندگی هستهایی است. این مدل، ترکیبی از مدل اشتراک هستهایی ناتو (Nuclear Sharing) با حاکمیت ملی فرانسه است. در مدل فعلی ناتو، بمبهای هستهایی آمریکا در پایگاههای آلمان، ایتالیا، بلژیک و هلند ذخیره شده و جنگندههای این کشورها برای حمل آنها آموزش دیدهاند، اما کلید نهایی در دست واشنگتن است. در مدل پیشنهادی فرانسه، پاریس مالک و تصمیمگیرنده نهایی است، اما مکانیسمی برای شنیدن نظرات متحدان و هماهنگی راهبردی ایجاد خواهد شد.
پاسخ به بحران اعتماد فراآتلانتیک
زمانبندی این پیشنهاد هوشمندانه است. دومین سال بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، اروپا را با چالشی وجودی مواجه کرد. ترامپ از یک سو بودجه دفاعی اروپاییها را ناکافی دانسته و از سوی دیگر، نشانههایی از کاهش تعهد آمریکا به بند ۵ پیمان واشنگتن (دفاع جمعی) ارسال کرد. فردریش مرتس در سخنرانی افتتاحیه خود به صراحت از واشنگتن خواست «اعتماد فراآتلانتیک را ترمیم و احیا کند» و هشدار داد «در عصر رقابت قدرتهای بزرگ، حتی ایالات متحده نیز نمیتواند به تنهایی عمل کند.»
این جملات، بیانگر واقعیت تلخ در پایتختهای اروپایی است: نظم لیبرال جهانی در حال فروپاشی است و اروپا برای بدترین سناریوها آماده میشود. مرتس که به عنوان یک آتلانتیست سرسخت شناخته میشود، با فاش کردن مذاکرات محرمانه هستهایی با فرانسه، سیگنال واضحی به واشنگتن فرستاد: اگر میخواهید متحد بمانید، قابل اعتماد باشید، وگرنه اروپا راه خود را خواهد رفت.
جزئیات فنی و موانع پیش رو
از منظر فنی، گنجاندن بازدارندگی فرانسه در ساختار امنیتی اروپا با چالشهایی روبروست. نیروی هوایی راهبردی فرانسه (FAS) شامل سه اسکادران از جنگندههای رافال و میراژ ۲۰۰۰N مجهز به موشکهای هوابهزمین مافوقصوت ASMP-A با برد ۵۰۰ کیلومتر و کلاهک هستهایی ۳۰۰ کیلوتنی است. بخش دیگر، نیروی اقیانوسی راهبردی (FOST) با ۴ فروند زیردریایی کلاس تریومفان (و به زودی کلاس SNLE-3G) است که همواره دو فروند از آنها در دریا گشتزنی میکنند.
اما مشکل، فرماندهی و کنترل (C2) است. دکترین هستهایی فرانسه بر اصل «استقلال کامل تصمیمگیری» استوار است. آیا ژنرالهای فرانسوی حاضرند کدهای پرتاب را با افسرانی آلمانی یا لهستانی به اشتراک بگذارند؟ آیا فرانسه حاضر است از بمب هستهایی خود برای دفاع از ورشو یا تالین استفاده کند، حتی اگر منافع حیاتی پاریس مستقیما تهدید نشود؟ این سؤالاتی است که ماکرون وعده داده در مشاورات آتی به آنها پاسخ داده شود.
واکنشها در راهروهای کنفرانس مونیخ متفاوت بود. کشورهای حوزه بالتیک و لهستان که در خط مقدم مواجهه با روسیه قرار دارند، با احتیاط از این ایده استقبال کردند، اما تأکید داشتند تضمینهای آمریکا همچنان برای آنها حیاتی است. کشورهای بیطرفی مانند اتریش و ایرلند، نگرانی خود را از گسترش سلاحهای هستهایی در معماری امنیتی اروپا ابراز داشتند. اما مهمترین واکنش، از واشنگتن خواهد آمد. کاخ سفید هنوز واکنش رسمی نشان نداده، اما یک مقام ارشد وزارت خارجه آمریکا به خبرنگاران گفت: « از تلاش متحدان برای افزایش توان دفاعی استقبال میکنیم، اما یادآوری میکنیم که چتر هستهایی ناتو به رهبری آمریکا، همچنان قابل اعتمادترین تضمین امنیتی برای اروپاست.»
انتهای پیام/