پناهگاه تازه پس اندازهای خرد ایرانی ها کجاست؟ / چرا ایرانی ها در اوج گرانی طلا خریدند؟
به گزارش برنا، افزایش قیمت جهانی طلا طی سالهای اخیر باعث شده مرز میان «مصرف» و «سرمایهگذاری» در بازار طلا باریکتر شود. در بسیاری از کشورها، رشد قیمت باعث شده خانوارها توان خرید زیورآلات کمتری داشته باشند و در نتیجه حجم طلای خریداریشده کاهش پیدا کند؛ اما ارزش ریالی یا دلاری این خریدها به دلیل افزایش قیمت طلا همچنان بالا بماند.
گزارش شورای جهانی طلا از سهماهه دوم ۲۰۲۵ این تفاوت را بهوضوح نشان میدهد. تقاضای جهانی زیورآلات در این فصل به ۳۴۱ تن رسید که ۱۴ درصد کمتر از ۳۹۵.۶ تن در سهماهه دوم سال قبل بود و پایینترین سطح از سهماهه سوم ۲۰۲۰ محسوب میشد. با این حال، ارزش این تقاضا با رشد ۲۱ درصدی به حدود ۳۶ میلیارد دلار رسید.
یعنی افزایش قیمت طلا موجب شد در بسیاری از بازارها، مقدار طلای خریداریشده کاهش یابد، اما ارزش پولی بازار افزایش پیدا کند.
ایران، تنها بازار صعودی در میان ۳۱ بازار
نقطه مهم برای اقتصاد ایران در همین آمار قرار دارد.شورای جهانی طلا اعلام کرده است که در میان ۳۱ بازاری که مصرف زیورآلات طلا در آنها اندازهگیری میشود، ایران در سهماهه دوم ۲۰۲۵ تنها بازاری بود که رشد سالانه تقاضا را تجربه کرد؛ در سایر بازارها تقاضای وزنی زیورآلات کاهش یافت.
تقاضای زیورآلات طلا در ایران در سهماهه دوم ۲۰۲۵ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۲ درصد افزایش داشت. نکته مهم این است که این افزایش صرفاً به معنای رونق مصرف زینتی نیست. شورای جهانی طلا صراحتاً توضیح داده که در ایران، مصرفکنندگان طلا را تا حدی بهعنوان سرمایهگذاری جایگزین خریداری کردند.
این تفاوت برای تحلیل بازار ایران بسیار مهم است؛ زیرا خرید یک قطعه طلا توسط خانوار ایرانی ممکن است همزمان دو کارکرد داشته باشد: استفاده زینتی و حفظ ارزش دارایی.
چرا رفتار ایران با سایر بازارها فرق داشت؟
در بازارهایی مانند چین و هند، رشد شدید قیمت طلا فشار قابل توجهی بر توان خرید خانوار وارد کرد.
در چین، تقاضای زیورآلات در سهماهه دوم ۲۰۲۵ با افت ۲۰ درصدی به ۶۹.۲ تن رسید. در هند نیز این تقاضا با کاهش ۱۷ درصدی به ۸۸.۸ تن رسید. در هر دو کشور، افزایش قیمت طلا قدرت خرید مصرفکنندگان را محدود کرد.
در ایران، اما شرایط اقتصادی متفاوت است. تورم بالا، کاهش ارزش پول ملی و نااطمینانی اقتصادی باعث شده بخشی از خانوارها طلا را نه صرفاً برای استفاده شخصی، بلکه برای حفظ ارزش پسانداز نیز خریداری کنند؛ بنابراین ممکن است در ایران بخشی از تقاضایی که در ظاهر «زیورآلات» محسوب میشود، در واقع ماهیت سرمایهای داشته باشد.
سرمایهگذاری در طلای ایران هم افزایش یافت
این تفاوت تنها در بخش زیورآلات دیده نشد. بر اساس گزارش شورای جهانی طلا، سرمایهگذاری در شمش و سکه در ایران در سهماهه دوم ۲۰۲۵ به بیش از ۱۳ تن رسید؛ بالاترین سطح این نوع سرمایهگذاری در ایران طی بیش از شش سال. شورای جهانی طلا افزایش تورم، کاهش ارزش پول ملی و افزایش نااطمینانیهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی را از عوامل اصلی این رشد عنوان کرده است.
این آمار اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان میدهد رشد تقاضای طلا در ایران فقط در مصنوعات دیده نشده و بازار سرمایهای طلا نیز با افزایش تقاضا مواجه بوده است.
در واقع، خانوار ایرانی در شرایطی که ارزش پول ملی تحت فشار قرار دارد، با سرمایههای کوچکتر نیز میتواند بخشی از دارایی خود را به طلا تبدیل کند.
سرمایهگذاری خرد، تغییر مهم بازار
یکی از مهمترین تغییرات بازار طلا در سالهای اخیر، افزایش اهمیت سرمایهگذاران خرد است.
طلا برخلاف مسکن به سرمایه بسیار بزرگی برای ورود نیاز ندارد. سرمایهگذار میتواند با مبالغ محدود، طلای کموزن یا سایر ابزارهای مرتبط با طلا خریداری کند. همین ویژگی باعث شده در شرایط کاهش قدرت خرید، طلا همچنان برای بخشهایی از خانوار قابل دسترس باقی بماند.
در بازارهای توسعهیافته، این تقاضا میتواند از طریق ETFهای طلا، صندوقها و ابزارهای مالی ثبت شود؛ در حالی که در ایران بخش قابل توجهی از سرمایهگذاری خانوارها همچنان در بازار فیزیکی طلا، سکه و مصنوعات انجام میشود؛ بنابراین برای بررسی رفتار سرمایهگذاران خرد در ایران، صرفاً نباید به حجم معاملات صندوقهای طلای جهانی نگاه کرد؛ بلکه باید تغییر ترکیب خرید خانوار، تقاضای سکه، شمش، طلای کماجرت و سایر ابزارهای سرمایهگذاری طلا را نیز در نظر گرفت.
جهان در مسیر افزایش تقاضای سرمایهگذاری
بازگشت سرمایهگذاران به طلا فقط مختص ایران نیست.در سهماهه دوم ۲۰۲۵، تقاضای سرمایهگذاری جهانی طلا همچنان بالا بود و شورای جهانی طلا اعلام کرد که تقاضای سرمایهگذاری در این دوره تحت تأثیر تقاضای دارایی امن و جریانهای سرمایهای قرار داشت.
در بازار شمش و سکه نیز نمونههای جالبی دیده شد. در هند، سرمایهگذاری شمش و سکه در سهماهه دوم ۲۰۲۵ به ۴۶ تن رسید که ۷ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل بود. حتی در این بازار، سرمایهگذاران به سمت قطعات کوچکتر حرکت کردند؛ از جمله سکههای کمتر از ۱۰ گرم، زیرا قیمت بالای طلا قدرت خرید را محدود کرده بود.
این رفتار شباهت قابل توجهی با شرایط بازار ایران دارد: وقتی قیمت یک دارایی افزایش مییابد، سرمایهگذار خرد لزوماً از بازار خارج نمیشود؛ بلکه ممکن است اندازه خرید خود را کوچکتر کند.
تفاوت مهم میان مصرف و ارزش بازار
یکی از خطاهای رایج در تحلیل بازار طلا، برابر دانستن کاهش وزن خرید با کاهش ارزش بازار است.
سهماهه دوم ۲۰۲۵ نمونه روشنی از این موضوع است. در سطح جهان، تقاضای زیورآلات از ۳۹۵.۶ تن به ۳۴۱ تن کاهش یافت، اما ارزش این بازار ۲۱ درصد افزایش پیدا کرد و به حدود ۳۶ میلیارد دلار رسید.
در ایران نیز باید همین تفکیک را در نظر گرفت. ممکن است خانوارها طلای کمتری به لحاظ وزنی بخرند، اما به دلیل افزایش قیمت، ارزش ریالی خرید آنها بیشتر شود.
از طرف دیگر، اگر خانوار به جای طلای سنگین، قطعات سبکتر یا ابزارهای سرمایهگذاری را انتخاب کند، ممکن است حجم مصرف کاهش پیدا کند ولی تعداد مشارکتکنندگان بازار همچنان بالا بماند.
طلا در ایران، دارایی مصرفی یا سپر تورمی؟
پاسخ به این پرسش دیگر ساده نیست.طلا در ایران همچنان کالای زینتی است، اما همزمان نقش یک دارایی برای حفظ ارزش را نیز ایفا میکند. به همین دلیل، رفتار خریدار ایرانی با مصرفکنندهای که در یک اقتصاد با تورم پایین و ثبات پولی زندگی میکند، تفاوت دارد.
افزایش ۱۲ درصدی تقاضای زیورآلات ایران در سهماهه دوم ۲۰۲۵، در شرایطی که در میان ۳۱ بازار بررسیشده چنین رشدی در هیچ بازار دیگری مشاهده نشد، نشانهای مهم از همین تفاوت رفتاری است.
از سوی دیگر، رشد سرمایهگذاری ایران در شمش و سکه به بیش از ۱۳ تن در همین فصل نشان میدهد بخشی از تقاضا ماهیت آشکارا سرمایهای داشته است.
بازار طلا در سالهای آینده به چه سمتی میرود؟
آینده تقاضای طلا در ایران به چند متغیر اصلی وابسته است: نرخ تورم، نرخ ارز، قیمت جهانی طلا، قدرت خرید خانوار و سطح نااطمینانی اقتصادی.
اگر تورم و نااطمینانی بالا باقی بماند، احتمالاً طلا همچنان یکی از مقاصد مهم پساندازهای خرد خواهد بود. اما اگر قیمت جهانی طلا با اصلاح جدی مواجه شود یا ثبات اقتصادی و ارزی افزایش یابد، رفتار سرمایهگذاران نیز میتواند تغییر کند.
در سطح جهانی نیز نشانههای ادامه تقاضای سرمایهگذاری وجود دارد. شورای جهانی طلا گزارش کرده که در ژوئیه ۲۰۲۶ صندوقهای ETF با پشتوانه فیزیکی طلا در جهان حدود ۳ میلیارد دلار ورود سرمایه داشتند و موجودی آنها ۲۳ تن افزایش یافت و به حدود ۴۰۶۸ تن رسید. ارزش دارایی تحت مدیریت این صندوقها نیز به حدود ۵۳۰ میلیارد دلار رسید.
این آمار نشان میدهد علاقه سرمایهگذاران به طلا همچنان جدی است، هرچند نباید هر افزایش ورود سرمایه به صندوقها را به معنای تضمین رشد قیمت طلا در آینده دانست.
ایران یک استثنای قابل توجه است
تصویر بازار طلا در سالهای اخیر نشان میدهد این فلز گرانبها دیگر صرفاً یک کالای زینتی یا دارایی سنتی نیست. در بسیاری از اقتصادها، طلا به ابزاری برای مدیریت ریسک و حفظ ارزش دارایی تبدیل شده است.
ایران در این میان وضعیت متفاوتی دارد. در سهماهه دوم ۲۰۲۵، از میان ۳۱ بازار مورد بررسی شورای جهانی طلا، ایران تنها بازاری بود که رشد سالانه تقاضای زیورآلات را ثبت کرد؛ رشد این تقاضا ۱۲ درصد بود. همزمان، سرمایهگذاری در شمش و سکه نیز به بیش از ۱۳ تن رسید که بالاترین سطح بیش از شش سال بود.
بنابراین، برای تحلیل بازار ایران نباید افزایش تقاضای طلا را صرفاً به «افزایش مصرف» تعبیر کرد. بخش مهمی از این تقاضا را باید در چارچوب رفتار پساندازی و سرمایهگذاری خانوارها در شرایط تورمی و ارزی تحلیل کرد.
در نهایت، تفاوت اصلی ایران با بسیاری از بازارهای جهان در این است که طلا برای بخشی از خانوار ایرانی همزمان کالای زینتی، ذخیره ارزش و ابزار مقابله با کاهش قدرت خرید پول است؛ ترکیبی که میتواند توضیح دهد چرا بازار ایران در سهماهه دوم ۲۰۲۵، در میان ۳۱ بازار بررسیشده، رفتاری کاملاً متفاوت از روند غالب جهانی نشان داد.
